III UZ 2/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 2/11

POSTANOWIENIE

Dnia 10 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

SSA Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 marca 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 października 2010 r., sygn.akt …414/10

1. odrzuca zażalenie,

2. przyznaje radcy prawnemu M. K. od Skarbu Państwa (kasy

Sądu

Apelacyjnego)

kwotę

(sto

dwadzieścia)

zł,

powiększoną o stawkę należnego podatku od towarów i usług,

tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu w postępowaniu zażaleniowym.

UZASADNIENIE

Sąd

Apelacyjny,

Wydział

Pracy

i

Ubezpieczeń

Społecznych,

postanowieniem z dnia 5 października 2010 r., odrzucił skargę o wznowienie

postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego -

Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 czerwca 2005 r., sygn. Akt

…368/05.

W ocenie Sądu – M. B., jako podstawę prawną skargi o wznowienie

postępowania, wskazał w pierwszej kolejności art. 401 pkt 2 k.p.c. - podając, że

został pozbawiony możności obrony swoich praw, ponieważ został błędnie

pouczony, iż skarga kasacyjna od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 2 czerwca

2005 r. nie przysługuje. Podniesienie tego zarzutu, jako podstawy wznowienia

postępowania, było - zdaniem Sądu Apelacyjnego - chybione, bowiem wznowienie

postępowania dotyczy postępowania przeprowadzonego przed wydaniem wyroku,

a nie postępowania po ogłoszeniu wyroku. Zarzut błędnego pouczenia mógłby

natomiast być podnoszony we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi

kasacyjnej, jeżeli ubezpieczony z takiego środka chciałby skorzystać. Pouczenie o

braku prawa do złożenia skargi kasacyjnej bezspornie zostało bowiem udzielone

po ogłoszeniu prawomocnego wyroku, żadnego wpływu na przeprowadzone

postępowanie przez Sądem Apelacyjnym nie miało.

Sąd Apelacyjny podniósł, że skoro różnicowanie stopnia niezdolności do

pracy nie decyduje o prawie do renty, to sprawa wszczęta odwołaniem od decyzji

rozstrzygającej o prawie do renty z tytułu niezdolności do pracy, w którym

kwestionowany jest wyłącznie stopień niezdolności do pracy, nie dotyczy

„przyznania świadczenia", o którym mowa w art. 398 2 § 1 k.p.c., lecz jest sporem o

jego wysokość, w którym o dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość

przedmiotu zaskarżenia.

Jako

faktyczną

podstawę

wznowienia

ubezpieczony

wskazał

na

dokumentację obejmującą: przebieg choroby (wrzesień 2003 r.) oraz historie

choroby (maj, wrzesień 2003 r.), a także prace poglądowe z zakresu okulistyki,

opublikowane w prasie naukowej w latach 1998 – 2005, szczegółowo wymienione

w części wstępnej skargi. Jednocześnie ubezpieczony zaznaczył, że nie mógł z

nich skorzystać wcześniej, ponieważ pouczono go, że w sprawie skarga kasacyjna

nie przysługuje. Nadto o prawie złożenia skargi o wznowienie postępowania i

postawienia zarzutu niemożności działania, dowiedział się

w dniu 23 kwietnia

2010 r. w ramach akcji „Niebieski Parasol". Załączona do skargi dokumentacja

medyczna dotyczy przebytych przez ubezpieczonego zabiegów operacyjnych w

Klinice Okulistycznej Akademii Medycznej w S. w dniach 28 maja 2003 r. oraz 3

września 2003 r. Przy czym ubezpieczony, już składając wniosek o zmianę stopnia

niezdolności do pracy, w dniu 27 czerwca 2003 r., dołączył do zaświadczenia o

stanie zdrowia z dnia 26 czerwca 2003 r. także kartę informacyjną leczenia

szpitalnego z Katedry i Kliniki Okulistycznej Akademii Medycznej w S. z okresu

pobytu w szpitalu od dnia 07 do dnia 11 kwietnia i 2003 r. oraz od dnia 27 maja do

dnia 3 czerwca 2003 r., a w toku badania przez biegłego lekarza okulistę w dniu 11

lutego 2004 r. powołał się także na wykonaną we wrześniu 2003 r. witrektomię.

Nadto składając apelację od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 04 maja 2004 r.

skarżący dołączył także zaświadczenie z dnia 8 lutego 2005 r., wystawione przez

lekarza specjalistę chorób oczu E. M. – K. oraz wynik badania przeprowadzonego

w tym samym dniu.

aktualnie

Zatem

zgłaszana

dokumentacja

jest

powtórzeniem

tych

dokumentów, które były dostępne w sprawie prawomocnie zakończonej i które

podlegały już ocenie Sądu. Zatem zarówno podnoszone przez ubezpieczonego

okoliczności, jak i dowody nie są nowymi w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. i nie

mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania.

Badając dopuszczalność skargi wywiedzionej przez M. B. Sąd Apelacyjny

uznał,

że

brak

jest

rzeczywistej

podstawy

wznowienia,

bowiem

samo

sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 401

- 404 k.p.c. nie oznacza oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli

już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi.

Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 410 § 1 k.p.c., wobec

uznania, że skarga o wznowienie postępowania nie została oparta na ustawowej

podstawie wznowienia, orzekł o jej odrzuceniu (punkt I postanowienia). O kosztach

procesu Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.,

Postanowienie

Sądu

Apelacyjnego

zaskarżył

w

całości

zażaleniem

wyznaczony z urzędu pełnomocnik ubezpieczonego, wnosząc o uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

w

całości

i

przekazanie

sprawy

Sądowi

zarzucił

naruszenie

przepisów

prawa

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu

postanowieniu

procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy:

art. 403 § 2 k.p.c.,

poprzez odrzucenie skargi o wznowienie postępowania w wyniku przyjęcia, że

dowód z dokumentacji medycznej z Kliniki PAM w S., dotyczącej przebytej drugiej i

trzeciej operacji okulistycznej z maja i września 2003 r., obejmującej przebieg

choroby oraz jej historię, nie zawiera wskazania nowych okoliczności, o których

mowa w tym przepisie, w przypadku, gdy w poprzednim postępowaniu okoliczność

ta była nieujawniona i nieznana stronom; art. 379 pkt 5 k.p.c., poprzez

pozbawienie strony możności obrony swoich praw wskutek niedoręczenia przez

sąd ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi odpowiedzi na skargę o

wznowienie postępowania z dnia 5 sierpnia 2010 r., a tym samym braku

możliwości ustosunkowania się przez pełnomocnika ubezpieczonego do zarzutów

podniesionych przez stronę przeciwną; art. 405 k.p.c., poprzez rozpoznanie

sprawy przez sąd niewłaściwy w sprawie, tj. Sąd Apelacyjny – podczas, gdy

właściwym do rozpoznania sprawy był Sąd Okręgowy w S.; art. 278 § 1 k.p.c.

poprzez niepowołanie biegłych oraz dokonanie samodzielnej oceny dowodów w

sytuacji, gdy ich ocena wymagała wiadomości specjalnych; art. 233 § 1 k.p.c.,

poprzez niedokonanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego w

sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie podlega odrzuceniu.

Na podstawie art. 3941 § 2 k.p.c. w sprawach, w których przysługuje skarga

kasacyjna, zażalenie przysługuje także na postanowienie kończące postępowanie

w sprawie, z wyjątkiem postanowień w przedmiocie odrzucenia pozwu albo

umorzenia postępowania, a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania

zażalenia. Postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania

kończące postępowanie w sprawie, wydane przez sąd, który orzekł w sprawie

prawomocnie zakończonej w drugiej instancji, podlega więc zaskarżeniu

zażaleniem do Sądu Najwyższego, które jest dopuszczalne tylko w sprawach, w

których przysługuje skarga kasacyjna. Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w

sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest

niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a odnośnie do spraw z zakresu

ubezpieczeń społecznych – niższa niż dziesięć tysięcy złotych (art. 3982 § 1 zd. 1

k.p.c.). Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 20

czerwca 2008 r., IV CZ 36/08 ( LEX nr 637707).

Sprawa wszczęta odwołaniem od decyzji rozstrzygającej o prawie do renty z

tytułu niezdolności do pracy, kwestionującym wyłącznie stopień tej niezdolności,

jest sporem o wysokość świadczenia, w którym o dopuszczalności skargi

kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 6 listopada 2008 r., II UZ 47/08 - OSNP 2010/9-10/128).

Podzielając tę konstatację Sąd Najwyższy uznał, że zażalenie w niniejszej

sprawie byłoby dopuszczalne, gdyby sprawa, której przedmiotu dotyczy, stwarzała

możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Wnioskodawca miał przyznane prawo do

renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na stałe, natomiast w odwołaniu

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych domagał się przyznania prawa do

renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jego roszczenie jest sprawą o

prawo majątkowe, gdyż żądanie zmierza do realizacji prawa mającego

bezpośredni wpływ na jego stosunki majątkowe. W sprawach tego rodzaju istnieje

obowiązek oznaczenia wartości przedmiotu sporu w pozwie (art. 187 § 1 pkt 1

k.p.c.), a wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji (art. 368 § 2 k.p.c.) oraz w

skardze kasacyjnej (art. 3984 § 2 k.p.c.). Stosownie do art. 3982 § 1 k.p.c., w

sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna jest

niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu

zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych, jednakże niezależnie od

wartości przedmiotu zaskarżenia przysługuje w sprawach o przyznanie i o

wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego. Treść przytoczonego przepisu nie upoważnia do zaprezentowanego

w zażaleniu wniosku, że w każdej sprawie dotyczącej ustalenia prawa do

emerytury lub renty skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości

zaskarżenia. W sprawach o prawa majątkowe - także z zakresu ubezpieczeń

społecznych - które nie należą do kategorii spraw wymienionych w tym przepisie,

w sposób wyczerpujący dopuszczalność skargi kasacyjnej uzależniona jest od

wartości przedmiotu zaskarżenia.

Przyznanie

renty

następuje

po

stwierdzeniu

istnienia

przesłanek

wymienionych w art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r., nr

153, poz. 1227 ze zm.). Prawo do tego świadczenia uzależnione jest od

stwierdzenia niezdolności do pracy, lecz nie od stopnia tej niezdolności. Wymiar

niezdolności do pracy nabiera znaczenia dopiero na etapie wyliczenia świadczenia

(art. 62 pkt 1 i 2 ustawy). Skoro różnicowanie stopnia niezdolności do pracy nie

decyduje o prawie do renty, to sprawa wszczęta odwołaniem od decyzji

rozstrzygającej o prawie do renty z tytułu niezdolności do pracy, w którym

kwestionowany jest wyłącznie stopień niezdolności do pracy, nie dotyczy

„przyznania świadczenia", o którym mowa w art. 3982 § 1 k.p.c., lecz jest sporem o

jego wysokość.

Pogląd odmienny, wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3

listopada 2004 r., I UZ 37/04 (OSNP 2005 nr 15, poz. 236), nie jest powszechnie

podzielany (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1997 r., II

UKN 51/96, OSNAPiUS 1997 nr 17, poz. 329; z dnia 17 marca 2004 r., III UZ 1/04,

niepublikowane oraz glosę krytyczną D. Ciszewskiej, Monitor Prawniczy 2006 nr 5,

s. 270). Krytyka tego poglądu trafnie koncentruje się na stwierdzeniu, że przepisy

art. 57 i 62 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

pozostają „w więzi z sobą" tylko o tyle, o ile regulują tę samą problematykę, czyli

zagadnienie renty z tytułu niezdolności do pracy, przy czym oprócz przyznania

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, normują również inne istotne kwestie

związane z rentą, w tym wysokość świadczenia rentowego.

W postanowieniu z dnia 7 czerwca 2005 r., II UZ 26/05 (niepublikowane) Sąd

Najwyższy potwierdził, że w sprawie o rentę z tytułu trwałej i całkowitej niezdolności

do pracy w miejsce orzeczonej (przyznanej) okresowej renty z tytułu częściowej

niezdolności do pracy wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi różnica między

wypłaconym a żądanym świadczeniem, obliczona za okres jednego roku (art. 22

k.p.c. w związku z art. 39319 k.p.c. i art. 368 § 2 k.p.c.).

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w postanowieniu Sądu Najwyższego z

dnia 15 kwietnia 2010 r., w sprawie II UZ 5/10 (LEX nr 621341), z którego wynika,

że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których przedmiotem

zaskarżenia kasacyjnego jest wysokość świadczenia emerytalno-rentowego są

sprawami o świadczenie, w których dopuszczalność zaskarżenia kasacyjnego

podlega ograniczeniu ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia. Jeżeli więc

przedmiotem sporu jest różnica pomiędzy świadczeniem w wysokości wyliczonej

przez wnioskodawcę, a należnością ustaloną przez organ rentowy, wartością

przedmiotu zaskarżenia jest suma kwot stanowiących miesięczne różnice pomiędzy

świadczeniem dochodzonym a pobieranym za okres jednego roku.

We wskazanym w uzasadnieniu zażalenia wyroku Sądu Najwyższego z dnia

8 czerwca 2010 r., I UK 55/10, który dotyczył podobnej sprawy, Sąd Najwyższy nie

podał w uzasadnieniu wyroku, czy analizował dopuszczalność skargi kasacyjnej i

jaka była wartość przedmiotu zaskarżenia. Nie można więc stwierdzić, że przyjął

inną wykładnię omawianych przepisów.

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym, podziela ukształtowane w ostatnich

latach stanowisko i wyraża pogląd, że

sprawa o rentę z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy, w miejsce renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy,

kwalifikuje się jako sprawa o wysokość świadczenia rentowego, w której skarga

kasacyjna nie przysługuje, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż

dziesięć tysięcy złotych.

Wobec

faktu,

że

niniejsza

sprawa

dotyczy

skargi

o

wznowienie

postępowania, zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego, …368/05, tj. sprawy o

przyznanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, w sytuacji, gdy

wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, należy

stwierdzić, że pełnomocnik ubezpieczonego nieprawidłowo

określił

wartość

przedmiotu zaskarżenia na kwotę 13.462 zł, tj. jako kwotę, stanowiącą iloczyn

wysokości renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy (1.121,76 zł) oraz 12

miesięcy. Stosownie do art. 22 k.p.c., zgodnie z którym w prawach o prawo do

świadczeń

powtarzających

się wartość

przedmiotu sporu stanowi suma

świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok - za cały

czas

ich

trwania,

w

ocenie Sądu

Najwyższego - wartość

przedmiotu

zaskarżenia w niniejszej sprawie powinna być obliczona jako iloczyn różnicy

wysokości renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty z tytułu częściowej

niezdolności do pracy – oraz 12 miesięcy.

W zażaleniu pełnomocnik skarżącego podaje, iż wnioskodawca obecnie

otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 841,32 zł. Nie

ulega więc wątpliwości, że wartość przedmiotu zaskarżenia jest znacznie niższa od

dziesięciu tysięcy złotych. Tym samym uznać należy, iż w niniejszej sprawie

zażalenie nie jest dopuszczalne i podlegało odrzuceniu (art. 373 w zw. z art. 39821

k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania zażaleniowego, na które składają się koszty

pełnomocnika z urzędu, Sąd orzekł zgodnie z § 15 i § 2 ust. 3 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego w urzędu (Dz.U. nr 163, poz.

1349 ze zm.); ich wysokość ustalił na podstawie § 12 ust. 2 pkt 2 tego

rozporządzenia.