III UZ 17/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 17/11

POSTANOWIENIE

Dnia 5 sierpnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z odwołania Przedsiębiorstwa Transportowo - Spedycyjnego TKS – T.

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w L.

o zapłatę należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 sierpnia 2011 r.,

zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 kwietnia 2011 r.,

1. uchyla zaskarżone postanowienie w punkcie II;

2.pozostawia

kosztach

Sądowi

postępowania

Apelacyjnemu

zażaleniowego

rozstrzygnięcie

przed

o

Sądem

Najwyższym.

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w L. decyzją z dnia 11 stycznia 2008 r.

wymierzył Przedsiębiorstwu Transportowo – Spedycyjnemu „TKS T.” Spółce z o.o.

w B. składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz

Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lutego

2006 r. do czerwca 2007 r. w łącznej kwocie 85.032,54 złotych wraz z odsetkami w

wysokości 11.854,00 złotych.

Uwzględniając odwołanie płatnika, Sąd Okręgowy

–

Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L. wyrokiem z dnia 8 grudnia 2010 r. zmienił

zaskarżoną decyzję i wymierzył Przedsiębiorstwu Transportowo – Spedycyjnemu

„TKS T.” Spółce z o.o. w B. składki na ubezpieczenie wypadkowe za okres od

lutego 2006 r. do czerwca 2007 r. w kwocie 381,67 złotych wraz z odsetkami i

zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującego kwotę 360 złotych tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Powyższy wyrok został zaskarżony w całości apelacją i zażaleniem organu

rentowego oraz zażaleniem odwołującego w części dotyczącej kosztów procesu.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 13 kwietnia 2011 r. z zawartego w apelacji zażalenia organu rentowego uchylił

zaskarżony wyrok w punkcie II i oddalił wniosek odwołującego o zasądzenie

kosztów procesu oraz odrzucił apelację w pozostałej części i oddalił zażalenie

odwołującego.

W uzasadnieniu postanowienia

o odrzuceniu apelacji podniesiono, że w

świetle art. 367 § 1 k.p.c. warunkiem skutecznego złożenia tego środka

odwoławczego jest istnienie przedmiotu zaskarżenia, czyli wyroku sądu pierwszej

instancji. Nie można natomiast wnieść środka odwoławczego od orzeczenia, które

nie zostało wydane. Chodzi przy tym zarówno o brak orzeczenia w ogóle, jak i brak

w wydanym orzeczeniu rozstrzygnięcia w danym przedmiocie. W niniejszym

przypadku przedmiotem decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych były składki na

ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 85.032,54 złotych. W zaskarżonym

wyroku Sąd pierwszej instancji rozstrzygnął jedynie o składkach na ubezpieczenie

wypadkowe w wysokości 381,67 złotych, nie orzekając zarówno pozytywnie jak i

negatywnie o pozostałej kwocie składek .Strony nie wystąpiły zaś o uzupełnienie

wyroku w tym zakresie W konsekwencji organ rentowy nie mógł wskazać punktu

orzeczenia, od którego wniósł apelację. Sąd Apelacyjny przypomniał przy tym, że

odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełni rolę pozwu. Jeżeli

zatem

w

odwołaniu

zaskarżono

całą

decyzję,

sąd

powinien

w

swoim

rozstrzygnięciu odnieść się do całej materii objętej tą decyzją. Wprawdzie w

motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy jako podstawę orzeczenia powołał

przepisy art. 477¹4 § 1 i § 2 k.p.c., ale w rzeczywistości nie zastosował w całości

tychże unormowań. Niniejsza apelacja, jako wniesiona od nieistniejącej części

orzeczenia, podlega wiec odrzuceniu z mocy art. 370 w związku z art. 373 k.p.c.

W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu apelacji organ rentowy zarzucił

Sądowi drugiej instancji naruszenie art. 477¹4 § 2 k.p.c. poprzez uznanie, że Sąd

Okręgowy w L. nie rozstrzygnął o całości przedmiotu zaskarżonej decyzji oraz art.

373 k.p.c. poprzez odrzucenie apelacji mimo braku podstaw ku temu. Żalący się

wniósł o uchylenie postanowienia w tym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Motywując swoje stanowisko w sprawie organ rentowy wyraził pogląd, że

zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy orzekł stosownie do art. 477¹ 4 § 2 k.p.c., tj.

dokonał częściowej zmiany decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż

wymierzył odwołującemu składki na ubezpieczenie wypadkowe i tym samym nie

wymierzył mu pozostałych składek. Chybioną jest zatem teza o nierozstrzygnięciu

przez ten Sąd o całości materii objętej wspomnianą decyzją. Przyjęcie takiej tezy

powoduje

zaś,

iż

od

strony

formalnoprawnej

wykonanie

wyroku

pierwszoinstancyjnego nie jest możliwe. Nie negując słuszności zawartej w

uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uwagi na temat analogicznej do pozwu

roli odwołania od decyzji organy rentowego, żalący się zauważył, że w razie

nierozstrzygnięcia przez Sąd o całości przedmiotu decyzji nie jest możliwe

ponowne orzekanie w tym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Rację ma Sąd Apelacyjny zauważając, że w świetle art. 367 § 1 k.p.c.

apelacja przysługuje tylko od istniejących wyroków sądów pierwszej instancji,

rozstrzygających merytorycznie (pozytywnie lub negatywnie) o tym, co stanowi

przedmiot sporu w poszczególnych kategoriach spraw, a apelacja dotycząca

przedmiotu nieobjętego rozstrzygnięciem zawartym w sentencji wyroku, podlega

odrzuceniu wobec braku substratu zaskarżenia (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 2 czerwca 1964 r., I PR 10/63, OSNC 1965, nr 5, poz. 80; z

dnia 28 maja 1998 r., III CKN 409/98, LEX nr 519240; z dnia 19 lipca 2006 r., I CZ

35/06, LEX nr 584195 i z dnia 10 listopada 2009 r., II PZ 19/09, LEX nr 574537

oraz wyrok z dnia 28 kwietnia 2010 r., II UK 330/09, LEX nr 604220). Przepis art.

476 § 2 i 3 k.p.c. wyjaśnia przy tym ustawowe pojęcie spraw z zakresu ubezpieczeń

społecznych, stanowiąc w § 2 pkt 1, iż należą do nich między innymi sprawy, w

których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących

ubezpieczeń społecznych, a więc także kwestii realizacji zobowiązań składkowych

na te ubezpieczenia. Wprawdzie, jak trafnie skonstatował Sąd drugiej instancji,

odwołanie od decyzji organu rentowego jest w postępowaniu procesowym

odpowiednikiem pozwu, jednak ma ono swoją specyfikę. Postępowanie sądowe w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych poprzedza wszakże decyzja organu

rentowego wydana w trybie administracyjnym, dotycząca indywidualnych spraw

wskazanych przykładowo w art. 83 ust. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr

205, poz. 1585 ze zm.). Decyzja ta wyraża stanowisko Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych jako strony postępowania administracyjnego, które może być

zakwestionowane w drodze odwołania (art. 83 ust. 2 ustawy systemowej w związku

z art. 476 § 2 i 4779 k.p.c.). Zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w

tych sprawach wyznaczony jest zatem w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji

organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, a w drugim

rzędzie

przedmiotem

postępowania

sądowego

determinowanego

zakresem

odwołania od tejże decyzji (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2000 r., II

UKN 685/99, OSNP 2002 nr 5, poz. 121 i z dnia b1 września 2010 r., III UK 15/10,

LEX nr 667499 oraz postanowienia z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP

2000 nr 15, poz. 601 i z dnia 13 października 2009 r., II UK 234/08, LEX nr

553692). Treść decyzji wyznacza więc zakres i przedmiot rozpoznania sądowego,

w którym sąd rozstrzyga o zasadności odwołania w granicach przedmiotu

zaskarżonej decyzji. Sąd nie działa w zastępstwie organu rentowego i choć

samodzielnie oraz we własnym zakresie rozstrzyga wszelkie kwestie objęte treścią

zaskarżonej decyzji, to jego rozstrzygnięcie odnosi się do tejże decyzji (art. 477 § 2,

art. 47714 § 2 i art. 47714a k.p.c.).

Do tak oznaczonego przedmiotu sporu nawiązuje przepis art. 477¹4 § 1 i 2

k.p.c. statuujący dwa rodzaje merytorycznych rozstrzygnięć sądu pierwszej

instancji, jakie mogą zapaść w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, tj.

oddalenie odwołania w razie braku podstaw do jego uwzględnienia lub

uwzględnienie odwołania przez zmianę zaskarżonej decyzji w całości bądź części i

orzeczenie co do istoty sprawy.

Wbrew

twierdzeniu

Sądu

Apelacyjnego,

rozstrzygnięcie

zawarte

w

zaskarżonym wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w L. z dnia 8 grudnia 2010 r. oparte jest na obydwu wskazanych w jego

uzasadnieniu podstawach prawnych z art. 477¹4 k.p.c.

Godzi się przypomnieć, że Przedsiębiorstwo Transportowo – Spedycyjne

„TKS – T.” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. w swoim odwołaniu

zaskarżyła całą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. z dnia 11

stycznia 2008 r., mocą której organ rentowy wymierzył płatnikowi składki na

ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od

lutego 2006 r. do

czerwca 2007 r. w łącznej kwocie 85.032,54 złotych wraz z odsetkami w wysokości

11.854,00 złotych. Przedmiotem rozpoznania i rozstrzygnięcia sądowego była

zatem cała należność główna z tytułu składek na wspomniane ubezpieczenia wraz

z odsetkami. Sentencja wyroku Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którą zmieniono

zaskarżoną decyzję i wymierzono odwołującemu składki na ubezpieczenie

wypadkowe za okres od lutego 2006 r. do czerwca 2007 r. w wysokości 381,67

złotych wraz z odsetkami, zredagowana została w sposób nasuwający wątpliwości

interpretacyjne. Na pierwszy rzut oka może się zdawać, iż zmiana decyzji dotyczy

wymienionej w orzeczeniu kwoty ubezpieczenia wypadkowego. Tymczasem jest na

odwrót. W tym bowiem zakresie Sąd Okręgowy nie uwzględnił odwołania i

podzielając stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rzeczywistości

utrzymał w mocy decyzję organu rentowego. Zmiana decyzji mogła polegać jedynie

na orzeczeniu co do istoty sprawy (czyli w tym przypadku - co do wysokości

przysługujących od płatnika w okresie objętym porem składek na wymienione w

decyzji

ubezpieczenia

i

fundusze)

przez

zastąpienie

zawartego

w

niej

rozstrzygnięcia innym, odmiennym. W konsekwencji należy stwierdzić, że mimo

niefortunnego sformułowania sentencji wyroku, zmianą objęto właśnie pozostałą

część decyzji organu rentowego, a zmiana ta, będąca skutkiem uwzględnienia

odwołania i zanegowania trafności stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

w spornej kwestii, sprowadzała się do zredukowania zobowiązań składkowych

odwołującego tylko do wspomnianych składek na ubezpieczenie wypadkowe i w

rezultacie tegoż - zwolnienia go z obowiązku uiszczenia pozostałych składek

wymienionych w decyzji. Wypada zatem uznać, że Sąd pierwszej instancji orzekł o

całości przedmiotu sporu wyznaczonego treścią decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych i odwołania płatnika od niej.

Wyrok zawiera więc rozstrzygnięcie

stanowiące dla organu rentowego substrat zaskarżenia apelacyjnego. Odrzucenie

apelacji z powodu jej niedopuszczalności było zatem nieuzasadnione.

Mając powyższe na uwadze, z mocy art. 398¹5 § 1 k.p.c. w związku z art.

394¹ § 3 oraz art. 108 § 2 w związku z art. 398²¹ k.p.c. orzeczono jak w sentencji

postanowienia.