III UZ 14/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UZ 14/11

POSTANOWIENIE

Dnia 14 lipca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z wniosku J. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października

2007 roku w sprawie … 503/07,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 lipca 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 kwietnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Skargą złożoną 24 lutego 2010 r. ubezpieczony J. S. żądał wznowienia

postępowania w sprawie, w której z braku niezdolności do pracy odmówiono mu

renty, a zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 30 października 2007 r.

(sprawa o syg. … 503/07). Za podstawę z art. 403 § 2 k.p.c. wskazał wykrycie na

podstawie opinii biegłej w kolejnym postępowaniu sądowym o rentę (sprawa o syg.

… 763/08) nowej okoliczności faktycznej, tj., że przed 17 października 2007 r.

posiadał ubytki w sferze intelektu i cierpiał na zespół psychoorganiczny, który

znacząco obniżał jego wydolność, a w konsekwencji powodował częściową

niezdolność do pracy. Sąd Apelacyjny postanowieniem z 24 czerwca 2010 r. oddalił

wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi i z tej przyczyny ją odrzucił (art.

410 § 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy postanowieniem z 5 stycznia 2011 r. (III UZ 12/10)

uchylił postanowienie o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu wskazał, iż należało

ocenić zawinienie ubezpieczonego w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi.

Sąd Najwyższy nie oceniał natomiast znaczenia podanej w skardze podstawy

wznowienia postępowania. Sąd Apelacyjny postanowieniem z 18 kwietnia 2011 r.

odrzucił skargę, gdyż podana okoliczność faktyczna nie spełnia warunków z art.

403 § 2 k.p.c. Zasadniczo bowiem każde postępowanie sądowe o rentę opiera się

na dowodzie z opinii biegłych i ten dowód stanowi podstawę ustalenia niezdolności

do pracy jako przesłanki renty. Skarżący prowadził dwa postępowania sądowe o

rentę z tytułu niezdolności do pracy, tj. w sprawie o sygn. … 503/07 zakończone

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 30 października 2007 r. i w sprawie o sygn. …

763/08 zakończone wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 26 listopada 2009 r. W

rezultacie ubezpieczony dowody oraz okoliczności z późniejszego postępowania

próbuje przerzucić do postępowania wcześniejszego, wywodząc dla siebie korzyści

procesowe w postaci ustaleń odmiennych od dotychczasowych. Jednak w sprawie

późniejszej wobec zakreślonego zlecenia biegli „nie mieli kompetencji” do

orzekania o stanie zdrowia ubezpieczonego w okresie poprzedzającym wydanie

decyzji w pierwszej sprawie (czyli co do niezdolności do pracy przed 17

października 2007 r.), a nawet gdy to uczynili, to wnioski biegłych w tym zakresie

nie miały waloru dowodu procesowego, jako przekraczające zakres umocowania

sądu. Teza biegłych, że „z wysokim prawdopodobieństwem można przyjąć, że

zmiany chorobowe istniały przed 17 października 2007 r.” nie przyznaje temu

stwierdzeniu waloru dowodowego, tym bardziej, że ocena biegłych dotyczyła stanu

zdrowia psychicznego sprzed bez mała dwóch lat od daty badania i wskazuje

jedynie na prawdopodobieństwo określonego nasilenia choroby. Wiążąco i pewnie

o stanie zdrowia ubezpieczonego biegli wypowiedzieli się w opinii w pierwszej

sprawie i nie stwierdzili niezdolności do pracy. Opinia ta dla Sądu stanowiła

podstawę ustalenia braku niezdolności do pracy. Skarżący aktualnie nie może

zarzucać tej opinii „niedostatków orzeczniczych” i wskazywać tej okoliczności jako

podstawy skargi. Zarzuty takie mogły być formułowane w pierwszej sprawie, co też

skarżący czynił. W drugiej sprawie biegli wskazywali tylko na prawdopodobieństwo

istnienia zmian chorobowych przed 17 października 2007 r. Okoliczność ta nie

stanowi podstawy wznowienia jako nowy fakt w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. W

rezultacie bezprzedmiotowa była kwestia badania terminu złożenia skargi; skoro nie

jest oparta na ustawowej podstawie, to nie mogła zostać skutecznie złożona (art.

410 § 1 k.p.c.).

W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 403 § 2 k.p.c. oraz art. 410 § 1

k.p.c. przez uznanie, że skarga o wznowienie postępowania nie jest oparta na

ustawowej podstawie, tj. wykryciu takich okoliczności faktycznych, które mogłyby

mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w

poprzednim postępowaniu; 2) art. 410 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że tylko

stuprocentowa pewność o istnieniu okoliczności faktycznej mającej wpływ na treść

prawomocnego rozstrzygnięcia powoduje oparcie skargi na ustawowej podstawie;

3) art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 403 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, że opinia biegłego

psychologa sporządzona w sprawie … 763/08 nie powoduje wykrycia przez

skarżącego okoliczności faktycznej, która mogłaby mieć wpływ na wynik sprawy, a

z której nie mógł on skorzystać w poprzednim postępowaniu; 4) art. 410 § 1 k.p.c.

przez dokonanie przez Sąd na posiedzeniu niejawnym oceny merytorycznej

zasadności skargi o wznowienie postępowania, a nie ograniczenie się do zbadania

podstaw wznowienia jedynie przez stwierdzenie czy skarżący wskazał podstawę

wznowienia i czy odpowiada ona jednej z podanych w k.p.c. przyczyn

uzasadniających żądanie wznowienia; 5) art. 410 § 1 k.p.c. przez stwierdzenie, że

Sąd

najpierw

bada,

czy

skarga

oparta

jest

na

ustawowej

podstawie

(dopuszczalności skargi), a dopiero potem, czy skarga została złożona w terminie;

6) art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 386 § 2 k.p.c. przez niezastosowanie się

przez Sąd do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu

wyroku (prawidłowo postanowieniu) Sądu Najwyższego z 5 stycznia 2011 r., III UZ

12/10, a dotyczących obowiązku rozważenia wszystkich aspektów przypadku

skarżącego w zakresie jego braku winy w przekroczeniu terminu do wniesienia

skargi o wznowienie; 7) art. 108 § 2 k.p.c. oraz art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art.

386 § 6 k.p.c. przez nierozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej

zakończonej wyrokiem (prawidłowo postanowieniem) Sądu Najwyższego z 5

stycznia 2011 r., III UZ 12/10; 8) art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP

polegające na pozbawieniu skarżącego prawa do rzetelnego procesu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

1. Nie został naruszony art. 403 § 2 k.p.c., art. 410 § 1 k.p.c. ani art. 233 § 1

k.p.c. Zasadnie przyjęto, że w skardze nie spełnia się podstawa wznowienia

postępowania z art. 403 § 2 k.p.c. Dotyczy wszak „takich okoliczności

faktycznych”, które zostały dopiero wykryte i które mogły mieć wpływ na wynik

sprawy (czyli zastosowanie prawa materialnego), a z których strona nie mogła

skorzystać w poprzednim postępowaniu. Postępowanie to dotyczyło prawa do

renty, którego przedmiotem była ocena czy skarżący jest niezdolny do pracy

(art. 12 i art. 13 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS).

Oczywiście znaczenie podstawowe miało rozpoznanie medyczne i nie można

nie dostrzegać, że w sprawie objętej skargą orzekało kilku biegłych, w tym

psychiatra i neurolog. Już wówczas rozpoznano u skarżącego między innymi

„zaburzenia nerwicowe u osoby z nieprawidłową osobowością miernie

upośledzające funkcjonowanie”. Niezdolność do pracy jako przesłanka renty

nie jest jednak prostą funkcją chorób ubezpieczonego (art. 12 i art. 13 ustawy

emerytalnej). Gorszy stan zdrowia, który skarżący uznaje za podstawę

wznowienia postępowanie nie może być kwalifikowany jako „wykryta

okoliczność faktyczna”, którą ma na uwadze przepis art. 403 § 3 k.p.c. Przede

wszystkim dlatego, że chodzi w nim o okoliczność faktyczną „z której strona

nie mogła skorzystać poprzednim postępowaniu”, zatem o fakty nieznane

stronie (a nie o dowody, gdyż te mieszczą się w pojęciu „środków

dowodowych” z art. 403 § 2 k.p.c.). Trudno „wykrycie nowych okoliczności

faktycznych” odnosić do uprzednich dolegliwości chorobowych własnego

organizmu.

To,

że

wcześniej

psychofizycznej)

był

gorszy

stan

nie

jest

zdrowia

skarżącego

kwestionowane.

(sprawności

Wpływał

więc

bezpośrednio na zdolność do pracy, zatem wobec przedmiotu sprawy (o rentę

z tytułu niezdolności do pracy) nie był pomijany w ustaleniach oraz ocenie

medycznej przed organem rentownym i później w sądowym postępowaniu

odwoławczym przez biegłych sądowych. Wszak w postępowaniu, którego

skarga

dotyczy

zwrócono

uwagę

na

stanu

zdrowia

psychicznego

(psychologicznego), choćby z uwagi na poprzednie leczenie i rentę

skarżącego. W sprawie opiniowali biegli o specjalnościach odpowiednich do

zgłaszanych

chorób

(dolegliwości).

Skarżący

kwestionował

też

opinie

medyczne biegłych, stawiał zarzuty i przedstawił dokumentację medyczną, w

tym potwierdzającą leczenie u psychiatry. To czy gorszy stan zdrowia

powodował niezdolność do pracy wykracza poza obecną oceną, gdyż w

podstawie wznowienia postępowania z art. 403 § 2 k.p.c. chodzi o to, czy

został wykryty, to znaczy czy nie był stronie w ogóle znany jej stan zdrowia, a

tego nie można stwierdzić. Nie nomenklatura choroby, lecz jej objawy i ujemny

wpływ na zdolność do pracy decydowały też w sprawie o prawo do renty.

Gorszy zatem stan zdrowia, który został rozpoznany medycznie w drugiej

sprawie o rentę z tytułu niezdolności do pracy a występował już w poprzedniej

sprawie o rentę, lecz nie powodował niezdolności do pracy, nie stanowi

podstawy wznowienia postępowania z art. 403 § 2 k.p.c., tj. „wykrycia takiej

okoliczności faktycznej, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy, a z której

strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu”. Inną kwestią jest to,

że nie ujawnił się wówczas z takim nasileniem jak w drugiej sprawie. Wszak w

drugiej sprawie nie od początku uznawano, że powoduje niezdolność do pracy.

Pierwotna opinia kilku biegłych, w tym psychologa, przed Sądem pierwszej

instancji stwierdziła, że skarżący jest zdolny do pracy. Dopiero dowód

przeprowadzony przez Sąd Apelacyjny spowodował, że kolejna opinia dawała

podstawę do ustalenia niezdolności do pracy. Jednak w tej opinii jest zapis o

„powolnym spadku sprawności umysłowych ze zmianami mózgu”. To, że

jednocześnie ta opinia podaje, iż „z wysokim prawdopodobieństwem” można

przyjąć, że istniał zespół psychoorganiczny już przed 17 października 2007 r.

nie stanowi podstawy wznowienia, gdyż jest to opinia, czyli dowód, a na tej

podstawie skargi nie oparto (art. 403 § 2 k.p.c.).

Ponadto gorszy stan zdrowia, który istniał przed wydaniem wyroku w sprawie

o rentę, nie może być później uznawany za podstawę wznowienia

postępowania z art. 403 § 2 k.p.c., gdy nie miał wpływu na wynik sprawy.

Gorszy stan zdrowia obiektywnie istniał wcześniej i w postępowaniu rentowym

obejmującym z istoty całościowo ocenę sprawności organizmu nie stwierdzono

niezdolności do pracy. Inna opinia w drugiej sprawie stanowi tylko ocenę

medyczną uprzedniego stanu zdrowia i jako nowy dowód nie stanowi podstawy

wznowienia postępowania. Również teza biegłego z kolejnej sprawy o

„niedostatkach orzeczniczych” w poprzedniej sprawie nie ma znaczenia, gdyż

wydaje się, że dotyczy sfery metodycznej orzekania (nie wyjaśnia tych

„niedostatków orzeczniczych”), a nie o tą wszak chodzi w podstawie

wznowienia z art. 403 § 2 k.p.c.

2. Zgodnie z art. 410 § 1 k.p.c. przesłanki negatywne skargi, czyli upływ terminu

lub nieoparcie jej na ustawowej podstawie są odrębne i równoważne, czyli już

tylko niespełnienie jednej powoduje odrzucenie skargi. Tłumaczy to brak

naruszenia art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 386 § 6 k.p.c., gdyż Sąd

Apelacyjny suwerennie mógł oceniać spełnienie innego warunku skargi, niż

rozważany przez Sąd Najwyższy w związku z rozpoznaniem poprzedniego

zażalenia (postanowienie z 5 stycznia 2011 r., III UZ 12/10).

3. Skład rozpoznający zażalenie przychyla się do stanowiska, że na posiedzeniu

niejawnym badaniu podlega nie tylko wskazanie podstawy skargi ale również

jej znaczenie, czyli czy miała wpływ na wynik sprawy. Po uchyleniu art. 411

k.p.c. rozwiązanie przyjęte w art. 410 § 1 k.p.c. pozwala na badanie na

posiedzeniu niejawnym czy skarga jest oparta na ustawowej podstawie. Nie

chodzi tu jednak o jedynie hasłowe określenie podstawy wznowienia. Przepis

art. 410 § 1 k.p.c. nawiązuje bezpośrednio do podstawy wznowienia z art. 403

§ 2 k.p.c., zatem chodzi w nim nie tylko o wykrycie faktów, ale także o

sprawdzenie czy miały wpływ na wynik sprawy. Zatem ocena dopuszczalności

skargi obejmuje również badanie czy wskazywana podstawa wznowienia

postępowania miała wpływ na wynik sprawy. Nie była konieczna rozprawa w

tym względnie, gdyż jak zauważono gorszy stan zdrowia w sprawie objętej

skargą podlegał ocenie kilku biegłych o specjalnościach odpowiednich do

zgłaszanych dolegliwości. W sprawie o rentę znaczenie miała niezdolność do

pracy w rozumieniu prawnym i faktycznym, a ta nie jest prostą funkcją

gorszego stanu zdrowia i medycznej kwalifikacji chorób ubezpieczonego.

4. Oceny powyższej nie zmienia zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji, gdyż

skarżący nie twierdzi, że główne postępowanie objęte skargą było niezgodne z

tym przepisem, natomiast z przepisu tego nie wynika, że postępowanie w

sprawie prawomocnie zakończonej może być wznawiane z pominięciem

określonych w ustawie warunków. Z tego samego względu nie są zasadne

zarzuty (ogólne) o naruszeniu art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, gdyż

wpierw należałby stwierdzić, że została naruszona regulacja szczególna

ustawy zasadniczej stanowiąca, że postępowanie przed sądami regulują

ustawy zwykłe (art. 176 ust. 2).

5. Zarzut naruszenia art. 108 § 2 k.p.c. oraz art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art.

386 § 6 k.p.c. nie ma znaczenia, gdyż brak orzeczenia o kosztach nie jest

podstawą do wzruszenia zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi o

wznowienie postępowania.

Z tych motyw orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 398 14 k.p.c. w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c.