III USK 348/23 · Sąd Najwyższy

III USK 348/23 POSTANOWIENIE Dnia 13 listopada 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Żywicka w sprawie z odwołania E. P. i P. P. (wcześniej B. P.)‎od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie‎o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym,‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 listopada 2024 r.,‎na skutek skargi kasacyjnej odwołujących się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie‎z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt III AUa 112/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od odwołujących się na rzecz organu rentowego kwoty po 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), wraz z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 4 lipca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w sprawie z odwołania E. P. oraz P. P. (wcześniej B. P.) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym, na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Przemyślu z 14 grudnia 2021 r., (którym zmieniono zaskarżoną decyzję ZUS stwierdzając, że odwołująca się E. P. począwszy od 2 listopada 2020 r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik u płatnika składek B.

P.), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób że oddalił odwołanie wnioskodawców oraz orzekł o kosztach postępowania.Odwołujący się E. P. i P. P. wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego, zaskarżając ten wyrok w całości. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucili naruszenie prawa materialnego: art. 22 k.p. i art. 3531 k.c. w zw. z art. 300 k.p., przez błędną wykładnię, w postaci nieuzasadnionej odmowy zastosowania kodeksowych unormowań kształtujących essentialia negotii stosunku pracy w kontekście bezspornie ustalonego stanu faktycznego oraz błędną subsumpcję art. 9 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst:

Dz.U. z 2024 r., poz. 90), gdzie mylne rozumienie treści zastosowanych przepisów ma swoje źródło w naruszeniu przepisów postępowania. Podnieśli również zarzut naruszenia przepisów postępowania, mającego wpływ na treść orzeczenia: art 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. oraz art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., jeśli zważyć, że ocena dowodów dokonana przez Sąd drugiej instancji jest rażąco wadliwa, a przywołane wnioski mając charakter contra legem ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, są dodatkowo sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania.We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazali, że wnoszą o przyjęcie przedmiotowej skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na konieczność rozważenia podstaw prawnych, jakie organ rentowy przyjął przy wydawaniu decyzji nr 11-6 z 16 lipca 2021 r., którą to dyspozycję organu rentowego Sąd odwoławczy w swoim wyroku przyjął jako podstawę do wydania zaskarżonego wyroku.

Podkreślili, że objęcie odwołującej się określonym tytułem ubezpieczeniu prowadzi do gwarancyjnego stosunku prawnego.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie od każdego z odwołujących na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania lub gdy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W konsekwencji tegoż w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2).

Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.

Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 55/12 i powołane tam orzeczenia).Tylko na wskazanych wyżej przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2024 r., I CSK 1447/24, LEX nr 3785720).W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący nie wskazali, na której z przesłanek uregulowanych w art. 3989 § 1 k.p.c. opierają swój wniosek.

Podkreślić zatem należy, że wniosek skarżących o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie odnosi się do żadnej z przyczyn przewidzianych w art. 3989 § 1 k.p.c., jeżeli zaś w zamierzeniu skarżących nawiązywać miał on do przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., to przedstawiona na jego uzasadnienie argumentacja nie pozwala przyjąć, że przyczyna ta została wykazana.Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi.

Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się "oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC z 2006 r. nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774).

Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171).Skarżący nie przytaczają w uzasadnieniu wniosku chociażby jakie przepisy zostały w ich ocenie rażąco naruszone przez Sąd drugiej instancji.

Podstawy kasacyjne stanowią odrębny element skargi i podlegają rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Oznacza to, że nie zastępują one ani nie uzupełniają podstawy przedsądu. Odnosi się to również do szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna podstawa przedsądu ma na uwadze indywidulany interes skarżącego w przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. O ile zasadne podstawy kasacyjne (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) mogą prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej, to w przypadku podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. znaczenie ma dopiero oczywista zasadność skargi, czyli samodzielne (odrębne od podstaw kasacyjnych) wskazanie i wykazanie we wniosku naruszenia przepisów, które bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że objęty skargą wyrok, jest oczywiście wadliwy i dlatego skarga powinna zostać przyjęta do rozpoznania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2020 r., I UK 250/19, LEX nr 3029692).Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego stosownie do art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.[SOP][a.ł] ‎