III UK 9/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 9/11

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z odwołania A. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o wcześniejszą emeryturę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 23 listopada 2011 r.,

na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 13

października 2010 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 13

października 2010 r. oddalił apelację A. S. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 czerwca 2010 r., mocą którego oddalono

jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 grudnia 2009 r.

odmawiającej wnioskodawczyni prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki

nad dzieckiem, uchylając decyzję przyznającą jej uprawnienie do takiego

świadczenia i wstrzymując jego wypłatę.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną wnioskodawczyni.

Skargę oparto na podstawie: 1/naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. § 1 ust

1, 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień

do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi

stałej opieki (Dz. U. Nr 28 poz. 149) w związku z art. 186 ust. 3 w związku z art. art.

114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 ze zm.) poprzez orzekanie

w oparciu o dokumenty, na podstawie których organ wydał zaskarżoną decyzję, a w

sprawie nie zaistniały żadne okoliczności uprawniające do ponownego weryfikowania

sprawy i 2/naruszenia przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik

sprawy, tj. art. 114 oraz art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 ze zm.) art.

233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 382 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. art.

477 14a k.p.c. oraz w związku z art. 2 Konstytucji w związku z § 11 Rozporządzenia

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania

o niezdolności do pracy do celów rentowych (Dz. U. Nr 99, poz. 612) oraz art. 1

protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

a to przez: a/ przyjęcie przez Sąd za podstawę wszczęcia postępowania art. 114

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w sytuacji

gdy organ rentowy jedynie odmiennie ocenił dowody dołączone do wniosku

o emeryturę po uprawomocnieniu się decyzji przyznającej świadczeni emerytalne;

b/ oparcie wyroku o dowody, które powstały po dniu 4 listopada 1998 r., czyli już po

wydaniu decyzji o przyznaniu wnioskodawczym emerytury; c/ przyjęcie przez Sądy

obu instancji, że decyzja organu rentowego został wydana bez naruszenia prawa,

mimo, iż organ rentowy: w decyzji z dnia 15 grudnia 2009 r. za podstawę wznowienia

podaje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r., nie wskazując na

konkretny przepis prawa, a także z uwagi na to, iż weryfikacji zebranego materiału do

wznowienia postępowania dokonał Lekarz Orzecznik ZUS, czym został naruszony

przepis § 1 ust 2 i 3 w/w rozporządzenia (który stanowi, że od dzieci do lat 16 - tu nie

wymaga się orzeczenia o inwalidztwie, lecz podstawę do ustalenia uprawnień do

emerytury

stanowi

zaświadczenie

poradni

specjalistycznej

lub

oddziału

prowadzącego leczenie dziecka) oraz przepisy ustawy o emeryturach i rentach z

FUS, która w rozdziale 3 o lekarzach orzecznikach nie daje im kompetencji do

orzekania w tym zakresie.

Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uchylenie

wyroków obu instancji oraz decyzji ZUS z dnia 15 grudnia 2009 r. w całości i

zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za instancję kasacyjną według norm

przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając do

rozstrzygnięcia o należnych kosztach procesu za wszystkie instancje.

Jako przesłankę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano, iż skarga jest oczywiście uzasadniona. Zdaniem skarżącej Sądy obydwu

instancji oczywiście wadliwe przyjęły, iż dopuszczalna jest odmienna ocena

dowodów dołączonych do wniosku o emeryturę przeprowadzona przez organ

rentowy po uprawomocnieniu się decyzji przyznającej świadczenie emerytalne,

odmienna ocena zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia dziecka załączonego

do wniosku o emeryturę po prawomocnej decyzji przyznającej emeryturę, odmienna

ocena dokumentacji medycznej i w konsekwencji zmiana decyzji, a nadto że

dopuszczalne jest oparcie wyroku w sprawie wznowienia postępowania o emeryturę

przez organ rentowy na opinii biegłego, która powstała dopiero w postępowaniu

sądowym po wydaniu decyzji o przyznaniu emerytury wnioskodawczyni oraz że

zaświadczenie lekarskie i dokumentacja medyczna dziecka sprzed wydania decyzji

są to nowe dowody i nowe ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem

decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń w sytuacji, kiedy organ na ich

podstawie przyznał wnioskodawczym prawo do emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie warto podkreślić, iż Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie jak

uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z

uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu

publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje

tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych a art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas,

gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania lub

gdy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W konsekwencji tegoż w art.

3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił

obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie.

Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m. in. na możliwości odmowy

przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2

k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu

prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności

pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i

jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi

przesłanek.

Ustawodawca

nieprzypadkowo,

konstruując

kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 398

przytoczenia

podstaw

kasacyjnych

i

ich

uzasadnienia

wymagania

skargi

k.p.c. obowiązek

(§1)

i

obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§2).

Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają

określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek argumenty

mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w

skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna być tak

zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w

uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na wspomaganiu

rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania

powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w sprawie zachodzą

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., II UK 246/07, LEX nr

449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/8, LEX nr 459291, z dnia 9 czerwca 2008

r., II UK38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr

406392).

W niniejszym przypadku skarżąca wskazała jako okoliczność przemawiającą

za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania oczywistą zasadność tegoż środka

prawnego.

W odniesieniu do tej przesłanki przedsądu trzeba przypomnieć, iż w motywach

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania należy zawrzeć wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na

poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX

nr 421035, z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289, z dnia 11 stycznia

2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205, z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr

465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). Warto zauważyć, że o ile dla

uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla

przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego

oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej

analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r.,IV CZ 100/03, LEX nr

82274, z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego

2008 r. II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z dnia 9 maja 2008 r. II PK 11/08, LEX nr

490364, z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008

r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, iż przesłanką przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego

przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to

spowodował

wydanie

oczywiście

nieprawidłowego

orzeczenia.

Sam

zarzut

naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi

wprost do oceny , że skarga kasacyjne jest oczywiście uzasadniona (postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., nr 13, poz.

230, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z dnia 11 kwietnia 2008

r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr

494133).

Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy wypada

stwierdzić, że skarga kasacyjna dotknięta jest wadami konstrukcyjnymi. Stawiając

tezę o oczywistej zasadności tegoż środka zaskarżenia jego autor nie tylko nie

przedstawił wywodu prawnego wyjaśniającego w czym wyraża się owa oczywistość,

ale nawet nie wskazał przepisów prawnych, których kwalifikowane naruszenie przez

Sąd drugiej instancji przemawiałoby za słusznością tej tezy. Argumentów na

poparcie twierdzeń wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania należałoby

poszukiwać w innych jej elementach, tj. wśród podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnienia. Nie jest to jednak rolą Sądu Najwyższego na tym etapie

postępowania. Sama zaś problematyka warunków nabycia prawa do wcześniejszej

emerytury dla osób opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki oraz

dopuszczalności wznowienia przez organ rentowy postępowania zakończonego

prawomocną decyzją przyznającą to świadczenie była przedmiotem licznych

wypowiedzi judykatury, do których Sąd Apelacyjny odniósł się w uzasadnieniu swego

rozstrzygnięcia.

Wobec niewykazania przez skarżącą ustawowej przesłanki przedsądu, Sąd

Najwyższy z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania.