III UK 8/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 8/14

POSTANOWIENIE

Dnia 15 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z odwołania S. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 15 maja 2014 r.,

na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)

z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt III AUa (…),

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w (…) wyrokiem z

dnia 19 września 2013 r. oddalił apelację wniesioną przez ubezpieczonego S. K. od

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 9 kwietnia 2013 r. oddalającego odwołanie od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału w R. z dnia 10 czerwca 2011

r., którą organ rentowy odmówił przyznania ubezpieczonemu prawa do renty z

tytułu niezdolności do pracy na dalszy okres z powodu niestwierdzenia u niego

niezdolności do pracy.

Ubezpieczony S. K. wniósł do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 września 2013 r., zaskarżając ten wyrok w

całości i zarzucając mu naruszenie art. 12 ust. 3 i art. 13 ust. 1 pkt 2, a także art. 57

ust. 1 i 101 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na potrzebą rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych, polegających na

ustaleniu:

(-) czy przesłanki określone w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS są równoważne, tj. czy przy ustaleniu niezdolności do pracy istnieje

potrzeba wystąpienia ich wszystkich łącznie, czy też istnienie jednej z przesłanek

bez istnienia innych jest wystarczające do uznania niezdolności do pracy?; zdaniem

skarżącego, to zagadnienie musi być wyjaśnione, albowiem „może zdarzyć się tak,

że przy przyjęciu, że ubiegający się o ustalenie niezdolności do pracy nie cierpi na

schorzenia, które go obiektywnie wyłączają z możliwości wykonywania pracy,

jednakże mając na uwadze jego wiek, wykształcenie, stan zdrowia, możliwość

wykonywania dotychczasowej pracy, jego rzeczywiste zatrudnienie, mając na

uwadze aktualne potrzeby rynku pracy, jest niemożliwe”;

(-) czy błąd organu rentowego powodujący przyznanie ubezpieczonemu

prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, pomimo niespełnienia wymagań

ustawowych, który spowodował pogorszenie się możliwości podjęcia pracy,

przekwalifikowania się z uwagi na wiek, wykształcenie, należy uwzględniać przy

ocenie spełnienia przesłanek warunkujących powstanie prawa do renty z tytułu

niezdolności do pracy?

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 398 9 § 1 k.p.c., a

jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,

biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej

charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania

prawa,

nie

będąc

instrumentem

weryfikacji

trafności

ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

W przypadku powoływania się na występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego, w uzasadnieniu wniosku (sporządzonym odrębnie od

uzasadnienia

podstaw

kasacyjnych)

winno

z

kolei

zostać

sformułowane

zagadnienie prawne oraz przedstawione argumenty prawne, które wykażą

możliwość

różnorodnej

oceny

zawartego

w

nim

problemu.

Zgodnie

ze

stanowiskiem jednolicie wyrażanym w judykaturze skarżący ma w tym zakresie

obowiązek wywiedzenia i uzasadnienia występującego w sprawie problemu

prawnego w sposób zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por.

między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK

75/06, niepublikowane). Oznacza to w praktyce, iż zagadnienie prawne musi

odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w

oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z

dokonanych przez sąd ustaleń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia

1996 r., II UR 5/96, OSNP 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie z dnia 7 czerwca

2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571), 2) być przedstawione w sposób ogólny i

abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej

odpowiedzi, nie sprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia

konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 października

2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02

LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179), 3)

pozostawać w związku z rozpoznawana sprawą i 4) dotyczyć zagadnienia

budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości. Istotność

zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje

zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie

precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o

występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy

przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd

Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z

odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467, czy też

z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468).

Przedstawione przez skarżącego kwestie nie stanowią zagadnień prawnych

w przedstawionym wyżej rozumieniu.

Odnosząc się do pierwszego ze sformułowanych przez skarżącego pytań,

„czy przesłanki określone w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach

z FUS są równoważne, tj. czy przy ustaleniu niezdolności do pracy istnieje potrzeba

wystąpienia ich wszystkie łącznie?”, Sąd Najwyższy przypomina, że renta z tytułu

niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który - jak stanowi art. 57

ustawy o emeryturach i rentach z FUS - jest niezdolny do pracy. Definicja

niezdolności do pracy, zawarta w art. 12 tej ustawy, wskazuje z kolei, że

decydującą dla stwierdzenia niezdolności do pracy jest utrata możliwości

wykonywania pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu przy

braku rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Wynika

stąd, że biologiczny stan kalectwa lub choroba, niepowodujące naruszenia

sprawności organizmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy dotychczas

wykonywanej lub innej mieszczącej się w ramach posiadanych lub możliwych do

uzyskania

kwalifikacji

zawodowych,

przesądza

o

niemożności

ustalenia

niezdolności do pracy, a w konsekwencji o braku prawa do świadczenia rentowego.

Prawa tego nie można wywodzić z przewidzianych w art. 13 ustawy przesłanek,

takich jak stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwość przywrócenia

niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwość wykonywania

dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania

zawodowego,

przy wzięciu

wykonywanej

pracy,

pod

poziomu

uwagę

rodzaju

wykształcenia,

i charakteru

wieku

i

dotychczas

predyspozycji

psychofizycznych, gdyż te są odnoszone tylko do ustalania stopnia lub trwałości

niezdolności do pracy. Są bez znaczenia, jeżeli aspekt biologiczny (medyczny)

wskazuje na zachowanie zdolności do pracy.

Obiektywna możliwość podjęcia dotychczasowego lub innego zatrudnienia,

zgodnie

z

poziomem

kwalifikacji,

wykształcenia,

wieku

i

predyspozycji

psychofizycznych może być brana pod uwagę tylko wówczas, gdy pobierający

rentę jest nadal niezdolny do pracy z medycznego punktu widzenia, gdyż te

aspekty muszą występować łącznie. Ustawodawca dał temu wyraz w powiązaniu

prawa do renty z rzeczywistą utratą zdolności do pracy lub znacznym jej

ograniczeniem, przy uwzględnieniu możliwości i sprawności niezbędnych do

dalszego zaangażowania w procesie pracy. O niezdolności do pracy nie decyduje

więc niemożność podjęcia innej pracy warunkowana wiekiem, poziomem

wykształcenia i predyspozycjami psychofizycznymi, lecz koniunkcja niezdolności do

pracy z niezdolnością do przekwalifikowania się do innego zawodu.

Odmienny pogląd prowadziłby do pomijania treści art. 12 ustawy o

emeryturach i rentach, który Sąd Najwyższy wykłada, wyjaśniając, że częściowa

utrata zdolności do pracy zarobkowej nie jest równoznaczna z niemożliwością

wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, ale została ograniczona do pracy

zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, oraz że dopiero konieczność zmiany

zawodu i brak rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu

stanowi podstawę do przyznania renty inwalidzkiej z tytułu częściowej niezdolności

do pracy.

W skardze kasacyjnej skarżący zdaje się wychodzić z założenia, jakoby

częściową niezdolność do pracy powinno się łączyć wyłącznie z niezdolnością do

wykonywania dotychczasowego zatrudnienia. Na gruncie art. 12 ust. 1 i art. 13

ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. taka hipoteza jest bezpodstawna. W

kontekście art. 12 ustawy z 17 grudnia 1998 r. nie budzi wątpliwości, że możliwość

(rokowanie) przekwalifikowania powoduje brak jednej z koniecznych przesłanek

niezdolności do pracy jako elementu prawa do renty (por. art. 57 ust. 1 pkt 1 tej

ustawy). Utrata zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji

według art. 12 ust. 3, musi pozostawać w relacji do sytuacji braku rokowania

odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Z kolei dla tego stanu rzeczy

istotna jest legalna wskazówka interpretacyjna wynikająca z przepisów art. 13, w

tym w szczególności z jego ust. 1 pkt 2, według którego uwzględnia się „możliwość

wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość

zawodowego

przekwalifikowania

dotychczasowej

pracy,

biorąc

poziom

pod

uwagę

wykształcenia,

rodzaj

wiek

i

i

charakter

predyspozycje

psychofizyczne”.

Jako drugie zagadnienie prawne skarżący powołał „błąd organu rentowego

powodujący przyznanie ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do

pracy, pomimo nie spełnienia wymagań ustawowych”. Z całą pewnością tak ujęty

problem nie jest jednak zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398 9 § 1 pkt 1

k.p.c., mającym charakter ogólny i abstrakcyjny, a nadto nie mieści się w

ustaleniach faktycznych przedmiotowej sprawy, w których nie ma mowy o błędzie

organu rentowego. Należy bowiem przypomnieć, że stanowisko Sądu ograniczało

się do oceny stanu zdrowia ubezpieczonego na dzień wydania zaskarżonej decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2011 r. i nie odnosiło się do

okresu wcześniejszego, w którym spełnienie przez niego wszystkich przesłanek

prawa do renty nie było kwestionowane.

Kierując

się

przedstawionymi

motywami,

Sąd

Najwyższy

uznał,

iż

ubezpieczony nie wykazał potrzeby rozpoznania jego skargi kasacyjnej. Dlatego,

na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzekł, jak w sentencji.