III UK 5/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 5/14

POSTANOWIENIE

Dnia 7 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania B. L.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S.

o emeryturę,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 maja 2014 r.,

na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)

z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt III AUa (…),

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 18 września 2013 r. Sąd Apelacyjny w (…) III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację ubezpieczonego B. L. od wyroku

Sądu Okręgowego w S. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18

stycznia 2013 r. oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 9 lutego 2012 r. odmawiającej mu

przyznania prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach

szczególnych lub szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że

w trakcie zatrudnienia ubezpieczonego w okresie od 6 lutego 1969 r. do 31 sierpnia

1990 r. w Wytwórczo - Usługowej Spółdzielni Pracy w L. na stanowisku szklarza,

nie wykonywał on stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych

warunkach wymienionych w Dziale XIV pkt 19 i 20 wykazu A stanowiącego

załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie

wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ze zm.), tj. pracy przy

szlifowaniu wyrobów ze szkła oraz pracy przy produkcji drobnych wyrobów ze

szkła. Z poczynionych ustaleń wynika bowiem, że w spornym w okresie

ubezpieczony wykonywał szeroko rozumiane prace szklarza

w zakładzie

szklarskim, a nie w zespołach formujących szkło, gdzie ze względu na pracę

zespołu oraz rodzaj wykonywanych czynności stale panują wysokie temperatury i

pracownik bez przerwy z uwagi na trwającą produkcję i prace zespołu jest narażony

na szkodliwe oddziaływanie czynników środowiska zewnętrznego, ani tym bardziej

w transporcie i łączności oraz w budownictwie i przemyśle materiałów

budowlanych.

Zakład

szklarski,

w

którym

pracował

ubezpieczony

był

jednoosobowy, zatem sam wykonywał wszystkie zlecenia związane ze szkleniem

obiektów, a więc nie tylko te sprowadzające się do szlifowania szkła lub wyrobu

elementów szklanych, ale także do zamówień materiałów niezbędnych do pracy,

ich odbioru, załadunku, wyładunku, transportu, obróbki, a także demontażu i

montażu powierzchni szklanych. Sam fakt, że ubezpieczony wykonywał pewne

prace wymienione w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r. - prace przy szlifowaniu

wyrobów ze szkła oraz prace przy produkcji drobnych wyrobów ze szkła (poz. 19,

20 dział XIV wykaz A) - przy uwzględnieniu że wykonywał również inne prace nie

wymienione w wykazie, nie pozwalał na przyjęcie, że spełnił on warunki do

przyznania emerytury w wieku obniżonym. Zgodnie z treścią obowiązujących

przepisów jedynie prace przy szlifowaniu wyrobów ze szkła lub prace przy produkcji

drobnych wyrobów ze szkła wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

mogą być uwzględniane w stażu pracy w warunkach szczególnych dla potrzeb

nabycia emerytury we wcześniejszym wieku.

W skardze kasacyjnej ubezpieczony zarzucił naruszenie następujących

przepisów: 1/ art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz § 2 ust. 2, § 4 i § 19 oraz przepisy

załącznika rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. oraz rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 4 maja 1979 r. w sprawie pierwszej kategorii zatrudnienia (Dz.U. z

1979 r. Nr 13, poz. 86 i z 1981 r. Nr 32 poz. 186), a także rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 10 września 1956 r. w sprawie zaliczania pracowników do kategorii

zatrudnienia (Dz.U. z 1956 r. Nr 39, poz. 176 z późn. zm.) przez błędną wykładnię

polegającą na przyjęciu, że skarżący nie wykonywał pracy w szczególnych

warunkach z uwagi na niewykonywanie jej w branży o nazwie: „zespoły formujące

szkło” i „prace różne”, 2/ art. 1514 (wcześniej art. 135) k.p. przez „pominięcie faktu

wykonywania przez ubezpieczonego pracy jako kierownika zakładu poza

normalnymi godzinami pracy”, 3/ art. 468 k.p.c., art. 473 § 1 k.p.c. i art. 227 k.p.c.

przez ich niezastosowanie i związany z tym brak ustaleń faktycznych dotyczących

zakresu pracy skarżącego poza normalnym czasem pracy zarówno na stanowisku

szklarza jak i kierownika zakładu, 4/ art. 233 § 1 k.p.c. przez „dowolne i nie

znajdujące żadnego oparcia w dowodach zgromadzonych w sprawie stwierdzenie,

że ubezpieczony zajmował się sporządzaniem dokumentów zaopatrzeniowych w

zakładzie, sprzecznie z zeznaniami świadka A. K.”, 5/ art. 382 k.p.c. w związku z

art. 378 § 1 k.p.c. przez zaniechanie dokonania przez Sąd drugiej instancji

własnych ustaleń dotyczących pracy skarżącego w warunkach szczególnych.

W punkcie III skargi zatytułowanym „Przyczyny, dla których skarga

kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania”, skarżący podał, że „w sprawie

występuje istotne zagadnie prawne, które na podstawie art. 398 9 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

uzasadnia przyjęcie niniejszej skargi do rozpoznania. Uznanie bowiem, że skarżący

wykonywał pracę w branżach: ‘zespoły formujące szkło’ i ‘prace różne’ przesądza o

przyznaniu ubezpieczonemu prawa do emerytury z uwagi na szczególne warunki

charakter pracy wykonywanej przez ubezpieczonego. W takim zaś przypadku

niniejszą skargę uznać należy za oczywiście uzasadnioną, co przesądza również o

jej przyjęciu do rozpoznania na podstawie przepisów art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c.”.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego oraz orzeczenie co do istoty

sprawy przez przyznanie skarżącemu prawa do emerytury, a także o zasądzenie

od organu rentowego na rzecz skarżącego kosztów procesu za obie instancje oraz

kosztów postępowania kasacyjnego wraz ze zwrotem kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych, ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, przy uwzględnieniu kosztów dotychczasowego

postępowania wraz ze zwrotem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

kasacyjnym według norm przepisanych albo o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, przy uwzględnieniu kosztów

dotychczasowego

postępowania

wraz

ze

zwrotem

kosztów

zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Skarżący

wniósł także o rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie (art. 398 11 § 1

k.p.c.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga okazała się oczywiście bezzasadna.

Przepis art. 3984 § 2 k.p.c. wymaga, aby wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania stanowił odrębny element pisma niezależny od

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Uzasadnienie wniosku natomiast powinno nawiązywać do przesłanek przyjęcia

skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Zgodnie z art. 3989 § 1

k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni

przepisów

prawnych

budzących

poważne

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub

4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi

przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego

uzasadnienie - zawierać argumenty świadczące o tym, że ze względu na

sformułowane w ustawie wymagania, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez

Sąd Najwyższy”. W punkcie tym skarżący podał, że „wykonywał pracę na

stanowisku szklarza w Wytwórczo-Usługowej Spółdzielni Pracy w L. kluczowym jest

więc dokonanie w przedstawionym w sprawie stanie faktycznym prawidłowej

definicji

branż:

‘zespoły

formujące

szkło’

i

‘prace

różne’

oraz

zakresu

wykonywanych prac, gdyż Sądy orzekające w niniejszej sprawie ograniczyły

definicje wyrażenia: ‘zakładów formujących szkło’ wyłącznie do hut szkła, co

sprzeczne jest z językową wykładnią przytoczonych wyżej przepisów”.

Tymczasem spełnienie wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. powinno przybrać

formę wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wskaże, jakie

występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadni, dlaczego

odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Poprzestanie w tym zakresie

na sformułowaniu podstaw kasacyjnych i ich uzasadnieniu jest niewystarczające,

bo chociaż przy konstruowaniu obu wymaganych elementów skargi argumenty

mogą być podobne, a Sąd Najwyższy bada je na różnych etapach postępowania

kasacyjnego.

We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący twierdzi, że „w

sprawie występuje istotne zagadnie prawne, które na podstawie art. 398 9 § 1 pkt 1 i

2 k.p.c. uzasadnia przyjęcie niniejszej skargi do rozpoznania”, a także że „skargę

uznać należy za oczywiście uzasadnioną, co przesądza również o jej przyjęciu do

rozpoznania na podstawie przepisów art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c.”. Żadna z tych

przesłanek nie została w jakikolwiek sposób uargumentowana głębszym wywodem

prawnym.

Zgodnie w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się,

że jeśli wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje na

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 398 9 § 1 pkt 1

k.p.c.), to w uzasadnieniu tego wniosku (sporządzonym odrębnie od uzasadnienia

podstaw kasacyjnych) powinno zostać sformułowane zagadnienie prawne oraz

przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny

zawartego w nim problemu. Skarżący ma w tym zakresie obowiązek wywiedzenia i

uzasadnienia występującego w sprawie problemu prawnego w sposób zbliżony do

tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd

odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 9 marca 2012 r. II PK 296/11, LEX nr 1214580). Takich wymagań bez

wątpienia nie spełnia twierdzenie zawarte w punkcie III skargi zatytułowanym

„Przyczyny, dla których skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania”,

że z uwagi wykonywanie przez skarżącego pracy na stanowisku szklarza

„kluczowym jest więc dokonanie w przedstawionym w sprawie stanie faktycznym

prawidłowej definicji branż: ‘zespoły formujące szkło’ i ‘prace różne’ oraz zakresu

wykonywanych prac, gdyż Sądy orzekające w niniejszej sprawie ograniczyły

definicje wyrażenia: ‘zakładów formujących szkło’ wyłącznie do hut szkła, co

sprzeczne jest z językową wykładnią przytoczonych wyżej przepisów”.

Natomiast przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na jej

oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) wymaga wykazania kwalifikowanej

postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na

jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r.,

IV CZ 100/03, LEX nr 82274), bowiem spełnienie tej przesłanki możliwe jest

wyłącznie przy takim naruszeniu prawa, którego stwierdzenie nie wymaga

dokonywania pogłębionej analizy prawnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 10 lipca 2007 r., II UK 45/07, a także postanowienie z dnia 2 sierpnia 2007 r.,

III UK 45/07, oba dotychczas niepublikowane). W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania brak jest jakichkolwiek argumentów dla poparcia

tezy o rozumianej w ten sposób oczywistej zasadności skargi, bowiem skarżący

ograniczył się jedynie do wyrażenia stwierdzenia, że „skargę uznać należy za

oczywiście uzasadnioną, co przesądza również o jej przyjęciu do rozpoznania na

podstawie przepisów art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.”.

Niezależnie od tego słusznie jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, że nie jest

dopuszczalne zaliczenie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze, innych równocześnie wykonywanych prac, które nie

oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w rozumieniu obowiązujących

przepisów. W żaden sposób nie można porównywać warunków panujących w

typowym zakładzie szklarskim z warunkami panującymi przy wykonywaniu prac

przy szlifowaniu wyrobów ze szkła czy prac przy produkcji drobnych wyrobów ze

szkła (poz. 19, 20 dział XIV wykazu A) gdzie „ze względu na pracę zespołu oraz

rodzaj wykonywanych czynności stale panują wysokie temperatury i pracownik bez

przerwy z uwagi na trwającą produkcję i prace zespołu jest narażony na szkodliwe

oddziaływanie czynników środowiska zewnętrznego”.

Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.