III UK 4/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 4/14

POSTANOWIENIE

Dnia 7 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z odwołania A. P.

od decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego w S.

o odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Wojskowego Biura

Emerytalnego w S. Nr (…) z dnia 29.03.2012 r. o odmowie stwierdzenia

nieważności decyzji z dnia 26 marca 2008 r. w części uchylającej decyzję z dnia

7.01.2008 r. o wysokości wojskowej renty inwalidzkiej oraz decyzji z dnia

29.03.2008 r. o zmianie wysokości renty inwalidzkiej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 maja 2014 r.,

na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od postanowienia Sądu Apelacyjnego

w (…)

z dnia 3 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUz (…),

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i

przyznaje radcy prawnemu D. D. od Skarbu Państwa - Sądu

Apelacyjnego

w

(…)

kwotę

(sto

dwadzieścia)

zł,

powiększoną o 23% stawkę podatku od towarów i usług, tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w

postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2013 r. Sąd Apelacyjny w (…) III Wydział

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił zażalenie ubezpieczonego A. P. na

postanowienie Sądu Okręgowego w S. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 4 lutego 2013 r. odrzucające odwołanie ubezpieczonego od

decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. z dnia 6 czerwca 2012 r.

odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia

29 marca 2012 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności dwóch decyzji tego

organu z dnia 26 marca 2008 r. - jednej w części uchylającej decyzję z dnia 7

stycznia 2008 r. o wysokości wojskowej renty inwalidzkiej i stwierdzającej brak

uprawnień ubezpieczonego do II grupy inwalidzkiej, a drugiej o zmianie wysokości

wojskowej renty inwalidzkiej do 50% podstawy wymiaru (pkt 1 postanowienia), a

także zasądził od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego 120 zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego (pkt 2 postanowienia).

W ocenie Sądu Apelacyjnego zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Wprawdzie decyzja organu rentowego każdorazowo może uruchomić tryb

odwoławczy i wtedy odwołujący się ma gwarancję merytorycznego rozpoznania

sprawy przez sąd, tym niemniej każda taka sprawa powinna być rozpoznawana

indywidualnie. W przypadku ubezpieczonego Sąd Okręgowy prawidłowo wykazał,

że zaskarżona decyzja z dnia 6 czerwca 2012 r. dotyczyła odmowy wszczęcia

postępowania wywołanego odwołaniem od decyzji z dnia 29 marca 2012 r.,

odmawiającej stwierdzenia nieważności dwóch wydanych w dniu 26 marca 2008 r.

decyzji. Tymczasem prawidłowość decyzji z dnia 26 marca 2008 r., obniżającej

wysokość wojskowej renty inwalidzkiej do 50% wymiaru świadczenia, została

prawomocnie przesądzona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 20 grudnia 2011 r.,

III AUa (…), oddalającym apelację ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego z

dnia 24 maja 2011 r., VII U (…), oddalającego odwołanie od tej decyzji. Oznaczało

to, że kwestia prawidłowości zmiany „grupy inwalidzkiej”, a w efekcie obniżenie

wymiaru świadczenia rentowego zostały prawomocnie osądzone. Ponadto żądanie

stwierdzenia nieważności obu decyzji z dnia 26 marca 2008 r. także było

przedmiotem postępowania sądowego, ponieważ ubezpieczony wniósł odwołanie

od decyzji z dnia 14 września 2011 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności

decyzji z dnia 26 marca 2008 r. oraz decyzji z dnia 5 stycznia 2011 r. i z dnia 22

czerwca 2011 r. Odwołanie to zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z

dnia 10 lipca 2012 r., VII U (…), od którego apelacja została prawomocnie oddalona

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 6 marca 2013 r., III AUa (…). W konsekwencji

kolejne żądanie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności

decyzji z dnia 29 marca 2012 r., odmawiającej stwierdzenia nieważności obu

decyzji z dnia 26 marca 2012 r., zmierzało do kolejnego in niedopuszczalnego

podważenia prawomocnych wyroków sądowych. Oznaczało to, że ponowna ocena

prawidłowości decyzji z dnia 26 marca 2008 r. była wykluczona ze względu na

powagę rzeczy osądzonej (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.), skoro wszystkie podejmowane

przez wnoszącego zażalenie czynności procesowe zmierzały do ponownego

osądzenia kwestii wcześniej prawomocnie już osądzonych. Organ rentowy w

sprawie oceny decyzji z dnia 26 marca 2008 r. wydał pięć decyzji odmawiających

stwierdzenia ich nieważności. Wnoszący zażalenie składał odwołania od tych

decyzji do sądu powszechnego i do sądu administracyjnego każdorazowo

kwestionując decyzje z dnia 26 marca 2008 r. W aktualnym odwołaniu od decyzji z

dnia 6 czerwca 2012 r. żalący się podjął kolejną próbę podważenia decyzji z dnia

26 marca 2008 r. przez instytucję nieważności kontestowanych decyzji. Takim

zachowaniem „mnoży ilość decyzji, co w efekcie gmatwa stan sprawy, zaś jego

jedynym zamiarem jest uzyskanie korzystnej dla siebie zmiany grupy inwalidzkiej i

tym samym podwyższenie świadczenia”. Tymczasem w tym konkretnym przypadku

występuje powaga rzeczy osądzonej (res iudictata), która wyklucza rozpoznanie

odwołania od decyzji z dnia 6 czerwca 2012 r., ponieważ identyczne są żądania

ubezpieczonego oparte są na tej samej podstawie faktycznej, które mają tern sam

cel, co w sprawach wcześniej prawomocnie osądzonych.

W

skardze

kasacyjnej

ubezpieczony

zarzucił

naruszenie

przepisu

postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 199 § 1

pkt 2 k.p.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że zachodziła powaga rzeczy

osądzonej „w sytuacji, w której postępowanie toczy się na skutek wniesienia

odwołania od decyzji organu rentowego odmawiającej stwierdzenia nieważności

decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji merytorycznej jeżeli wcześniej

została rozstrzygnięta sprawa wywołana odwołaniem od decyzji merytorycznej”. W

ocenie skarżącego, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, „czy w

postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych istnieje podstawa prawna do

odrzucenia pozwu z powołaniem się na to, że sprawa o to samo roszczenie między

tymi samymi stronami została już prawomocnie osądzona, w sytuacji gdy

przedmiotem odwołania jest decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności

decyzji, którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji merytorycznej, w

sytuacji, gdy uprzednio zostały prawomocnie rozstrzygnięte przez sąd sprawy

zainicjowane odwołaniem tego samego ubezpieczonego od decyzji merytorycznej

oraz odwołaniem od decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji

merytorycznej”. Ze względu na specyfikę postępowania z zakresu ubezpieczeń

społecznych, o powadze rzeczy osądzonej można mówić tylko wówczas, gdy

spełnione są łącznie trzy przesłanki z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., tj. tożsamość stron,

tożsamość wniosków kierowanych do organu rentowego oraz tożsamość stanu

faktycznego i prawnego w sprawach rozstrzygniętych uprzednio przez sąd.

Tymczasem w sprawie spełniona została tylko przesłanka tożsamości stron.

Ponadto Sąd Apelacyjny bezzasadnie uznał, że o istnieniu res iudicatae przesądza

cel postępowań, co nie znajduje jakichkolwiek podstaw prawnych. Tymczasem

żądanie uchylenia decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji o

odmowie stwierdzenia nieważności decyzji „nie było do tej pory formułowane przez

skarżącego, stąd też nie sposób przyjąć, że zachodzi tożsamość żądań w

przedmiotowej sprawie i sprawach poprzednio rozstrzygniętych”, a w świetle art. 32

ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 666) nie było

żadnych przeszkód, aby skarżący wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności

tej decyzji. Nie ulega też wątpliwości, że w świetle konstytucyjnej zasady

dwuinstancyjności, powinna istnieć możliwość merytorycznej kontroli decyzji organu

rentowego wydanej po rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.

Rozpatrując odwołanie od takiej decyzji sąd ubezpieczeń powinien zatem

rozpoznać je merytorycznie. Odrzucenie odwołania za względu na rzekomą

„prawomocność rzeczy osądzonej” godzi w istotę dwuinstancyjności oraz niesie za

sobą ryzyko utrzymania w obrocie decyzji obciążonych wadami ich nieważności.

W

konsekwencji

skarżący

domagał

się

uchylenia

zaskarżonego

postanowienie w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się ewidentnie bezzasadna, ponieważ skarżący

kolejny raz uporczywie zmierzał do wyeliminowania z obrotu prawnego tym razem

z powodu rzekomej wady nieważności prawomocnie osądzonych decyzji

rentowych, które doprowadziły do skorygowania stopnia jego niezdolności do

służby oraz obniżenia mu wysokości przysługującego mu wojskowego świadczenia

rentowego. Tymczasem zaskarżone w taki sposób decyzje rentowe były

przedmiotem prawomocnych osądów opisanych w „piramidzie” identycznych spraw

rentowych prawomocnie rozstrzygniętych pomiędzy tymi samymi stronami i w tym

samym przedmiocie (obniżenia skarżącemu stopnia niezdolności do służby

wojskowej, a w konsekwencji obniżenia wysokości świadczenia rentowego).

Ponowna (kolejna) próba wymuszenia zmiany kontestowanych decyzji przez

wniesienie odwołania w tej samej prawomocnie osądzonej sprawie rentowej o

obniżenie

wysokości

wojskowego

świadczenia

rentowego,

tym

razem

z

odwołaniem się do konstrukcji rzekomej nieważności kontestowanych decyzji, w

sposób ewidentny zmierzała do „przywrócenia poprzedniej wysokości renty

inwalidzkiej”, przeto wojskowy organ emerytalno-rentowy prawidłowo odmawiał

stwierdzenia nieważności uporczywie kontestowanych decyzji rentowych, które

zostały prawomocnie osądzone. Oznaczało to, że w skardze kasacyjnej został

sformułowany

pozór

„zagadnienia

prawnego”,

zważywszy

że

uporczywie

„powielana” droga sądowa w tej samej wcześniej prawomocnie osądzonej sprawie

była oczywiście niedopuszczalna w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji w

zgodzie z art. 3989 § 2 k.p.c.