III UK 4/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 4/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSA Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku Publicznej Szkoły Podstawowej […]przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R.

z udziałem zainteresowanych : […]

o zaplatę składek na ubezpieczenie społeczne od dodatku mieszkaniowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 lipca 2006 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w R.

z dnia 29 czerwca 2005 r., sygn. akt III AUa …/05,

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w P. decyzją z dnia 18 września

2004 r. odmówił Szkole Podstawowej w G. zwrotu składek opłaconych od dnia 1

września 1999 r. od dodatku mieszkaniowego wypłaconego nauczycielom

zatrudnionych w tej szkole, przyjmując, że rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. nr 161,

poz. 176 ze zm.) nie wyłącza tego dodatku z podstawy wymiaru składek.

Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2004 r. Sąd Okręgowy w K., uwzględnił

odwołanie i zmienił decyzję z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia

11 lipca 2002 r. (II UKN 429/01, OSNP 2003, nr 16, poz. 391) stwierdzający, że

dodatek mieszkaniowy przysługujący nauczycielom na podstawie art. 54 ust. 3

Karty Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674) nie podlega

składce na ubezpieczenia społeczne.

Sąd Apelacyjny w R. wyrokiem z dnia 29 czerwca 2005 r. oddalił apelację

organu ubezpieczeń społecznych, nie podzielając jej zarzutu naruszenia art. 4 ust.

9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.

U. nr 137, poz. 887 ze zm.), art. 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku

dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.) oraz § 2

ust. 1 pkt 1-32 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia

1998 r. Zaaprobował natomiast pogląd prawny wyrażony przez Sąd Okręgowy i

dodatkowo wskazał, że dodatek mieszkaniowy nie jest składnikiem wynagrodzenia

za pracę nauczyciela, lecz świadczeniem o charakterze socjalnym i w związku z

tym nie stanowi przychodu ze stosunku pracy wchodzącego do podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenie społeczne pracowników.

W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie naruszenia prawa materialnego

– art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 12

ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i § 1 i 2 rozporządzenia

Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz art. 54 ust.

1 i ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, jak też przepisów

postępowania – art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 316 § 1 w związku

z art. 233 § 1 i w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 382, 385 i art. 386 § 1 i § 4

k.p.c., skarżący organ ubezpieczeń społecznych wniósł o zmianę wyroku i

oddalenie odwołania lub jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi drugiej instancji albo Sądowi pierwszej instancji po uchyleniu

wyroku także tego Sądu. Podniósł, że przychodem w rozumieniu art. 12 ust. 1

ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych są wszelkiego rodzaju wypłaty

pieniężne, a w szczególności wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za

godziny nadliczbowe i różnego rodzaju dodatki, w tym także dodatek mieszkaniowy

przysługujący nauczycielom. W konsekwencji, stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych, dodatek ten stanowi podstawę wymiaru

składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

W ramach drugiej podstawy skargi organ ubezpieczeń społecznych wskazał

na wady uzasadnienia wyroku Sądu drugiej instancji polegające na oparciu

rozstrzygnięcia w zgodzie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2002 r.,

bez ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w apelacji.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zagadnienie będące przedmiotem skargi kasacyjnej było już rozważane

przez Sąd Najwyższy, z tym jednak, że w judykaturze nie doszło do wypracowania

jednolitego stanowiska prawnego. W wyrokach z dnia 11 lipca 2002 r. (II UKN

429/01, OSNP 2003 nr 16, poz. 391), z dnia 6 lipca 2005 r. (III UK 50/05, OSNP

2006 nr 1-2, poz. 20) i z dnia 3 października 2005 r. (III UK 96/05, OSNP 2006 nr 12,. poz. 30) Sąd Najwyższy prezentował pogląd o socjalnym charakterze dodatku

mieszkaniowego jako świadczenia związanego ze stosunkiem pracy nauczyciela i

oceniał, że nie stanowi on, podlegającego wliczeniu do podstawy wymiaru składek

na ubezpieczenie społeczne, przychodu z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku

pracy. W wyroku z dnia 29 września 2005 r. (II UK 83/05, OSNP 2006 nr 1-2, poz.

30) zajął natomiast stanowisko, że dodatek mieszkaniowy jest przychodem w

rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 12 ust. 1

ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako „inna kwota” zaliczana do

przychodu ze stosunku pracy. Sąd Najwyższy wskazał, że świadczenie to jest

przychodem ze stosunku pracy, gdyż może być uzyskane wyłącznie przez

pracownika i stanowi obligatoryjny składnik wynagrodzenia za pracę nauczyciela.

Rozbieżność stanowisk została usunięta w uchwale składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r. (III UZP 1/06). Wyrażone w niej

stanowisko, że dodatek mieszkaniowy wypłacany nauczycielowi na podstawie art.

54 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela jest wliczany do

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, podziela Sąd

Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę. Za trafne i przekonujące

uznaje stwierdzenie, że „świadczenie mieszkaniowe”, udzielane nauczycielom

najpierw jako prawo do bezpłatnego mieszkania; następnie jako zwrot opłat

związanych z zajmowaniem mieszkania i kolejno jako prawo do częściowego

zwrotu czynszu i opłat z tytułu kosztów eksploatacji mieszkania, a obecnie jako

prawo do dodatku mieszkaniowego, mimo uregulowania w rozdziale Karty

Nauczyciela obejmującym uprawnienia socjalne i urlopy, straciło swój pierwotnie

socjalny charakter i stało się należnością ze stosunku pracy. Będąc taką

należnością,

dodatek

mieszkaniowy

odpowiada

pojęciu

„różnego

rodzaju

dodatków” stanowiących przychód ze stosunku pracy, o których mowa w art. 12

ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i jest jednocześnie

przychodem z tytułu zatrudnienia „w ramach stosunku pracy” w pojęciu art. 4 pkt 9

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sformułowania art. 12 ust. 1 ustawy o

podatku dochodowym od osób fizycznych (przychody ze stosunku pracy) i art. 4 pkt

9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (przychód z tytułu zatrudnienia w

ramach stosunku pracy) mają ten sam zakres przedmiotowy, a skoro nauczycielski

dodatek mieszkaniowy nie został objęty wyłączeniami przewidzianymi w § 2

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r., wlicza

się do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Mając na względzie, że pogląd ten jest zbieżny z poglądem prawnym

prezentowanym w skardze kasacyjnej, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art.

39815 k.p.c.).