III UK 35/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 35/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 czerwca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z odwołania Szkoły Podstawowej w P.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w R.

o zwrot składek od dodatku mieszkaniowego nauczycieli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 czerwca 2006 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w R.

z dnia 24 listopada 2005 r., sygn. akt III AUa …/05,

1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienia

zaskarżony apelacją strony pozwanej wyrok Sądu Okręgowego

w P. z dnia 13 czerwca 2005 r., sygn. akt III U …/05 i oddala

odwołanie,

2. zasądza od Szkoły Podstawowej w P. na rzecz strony

pozwanej 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Decyzją z 30 marca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.

odmówił Szkole Podstawowej w P. zwrotu składek za okres od 1 stycznia 1999 r.

do 31 sierpnia 1999 r. i od 1 września 1999 r. do 31 stycznia 2000 r. Organ rentowy

stwierdził jednocześnie, że dodatek mieszkaniowy wypłacany nauczycielom na

podstawie art. 54 ust. 3 Karty Nauczyciela (Dz. U. Nr 118, poz. 1112 ze zm.)

stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i w związku z tym

odmówił zwrotu składek z tego tytułu za okres od 1 lutego 2000 r. do nadal. Jako

podstawa prawna decyzji wskazane zostały przepisy: art. 4 ust. 9, art. 18 ust. 1, art.

20 ust. 1, art. 24 ust. 7 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), a także § 2

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w

sprawie

szczegółowych

zasad

ustalania

podstawy

wymiaru

składek

na

ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.), art. 12 ust.

1 ustawy z dnia 26 lipca 19991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.

U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.

– Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.), Ponieważ

odwołująca się Szkoła figuruje w dokumentach jako płatnik składek dopiero od 1

września 1999 r., odmówiono jej wnioskowi dotyczącego okresu od 1 stycznia 1999

r. do 31 sierpnia 1999 r. Z kolei stosownie do art. 24 ust. 7 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych, zwrotu od ZUS nawet nienależnie opłaconych składek

nie można dochodzić, jeżeli od daty ich opłacenia upłynęło 5 lat. Z tego powodu

odmówiono zwrotu składek za okres od 1 września 1999 r. do 31 stycznia 2000 r.

Odmowa zwrotu składek za dalszy okres wynika z powodu bezpodstawności

takiego żądania.

Wyrokiem z 13 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy w P. zmienił zaskarżoną

decyzję w ten sposób, że ustalił, że Szkole Podstawowej w P. należy się od ZUS

Oddziału w R. zwrot należności z tytułu opłaconych składek na ubezpieczenie

społeczne od dodatku mieszkaniowego nauczycieli za okres od 1 stycznia 1999 r.

do nadal. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że dodatek mieszkaniowy przewidziany

w art. 54 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela ma charakter

socjalny, a jego wysokość jest zależna od stanu rodzinnego nauczyciela i może być

zróżnicowana w zależności od miejscowości, w której nauczyciel jest zatrudniony.

Na socjalny charakter dodatku wskazuje również to, że został on przewidziany w

rozdziale 7 Karty Nauczyciela normującym uprawnienia socjalne i urlopy

nauczycielskie.

Jeżeli

zatem

dodatek

mieszkaniowy

nie

jest

składnikiem

wynagrodzenia za pracę nauczyciela, to nie stanowi przychodu ze stosunku pracy

wchodzącego do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne

pracowników w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161,

poz. 1106 ze zm.).

W apelacji organu rentowego wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku

przez oddalenie odwołania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania. Organ rentowy zarzucił błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie: art. 4 ust. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), art. 12 ustawy z dnia

26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14,

poz. 176 ze zm.) oraz § 2 ust. 1 pkt 1-32 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania

podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. Nr 161,

poz. 1106 ze zm.). W ocenie organu rentowego dodatek mieszkaniowy nie jest

składnikiem wynagrodzenia, ale jest przychodem ze stosunku pracy. Wśród

przychodów, które nie stanowią podstawy wymiaru składek wymienionych w

rozporządzeniu

z

dnia

grudnia

1998

r.

nie

wymieniono

dodatków

mieszkaniowych.

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2005 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w R. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w tym tylko,

że ustalił datę początkową zwrotu Szkole Podstawowej w P. należności z tytułu

opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne od dodatku mieszkaniowego

nauczycieli od 1 lutego 2000 r., dalej idącą apelację oddalił. Zdaniem Sądu drugiej

instancji zaskarżony wyrok wymagał jedynie korekty dotyczącej daty początkowej

powstania obowiązku zwrotu składek z tytułu opłaconych należności od dodatku

mieszkaniowego. Żądanie bowiem zwrotu składek za okres od 1 stycznia 1999 r.

do 31 sierpnia 1999 r. było nieuzasadnione z uwagi na to, że Szkoła ich

nieopłacała. Dalszy okres od 1 września 1999 r. do 31 stycznia 2000 r. nie mógł

zostać uwzględniony z uwagi na to, że nastąpiło przedawnienie w ich dochodzeniu

(art. 25 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych). W pozostałym zaś zakresie Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko

Sądu pierwszej instancji, że dodatek mieszkaniowy nie jest składnikiem

wynagrodzenia za pracę nauczyciela i w konsekwencji nie stanowi przychodu ze

stosunku pracy wchodzącego do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

pracowników w rozumieniu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia

18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Dodatkowo Sąd drugiej instancji

stwierdził, że przyjęcie obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie

społeczne od dodatku mieszkaniowego nauczycieli prowadziłoby do konieczności

uwzględnienia tych składek przy ustalaniu wysokości emerytury stosownie do art.

25 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Taka sytuacja

doprowadziłaby do zróżnicowania wysokości świadczeń nauczycieli zatrudnionych

w podobnych warunkach, co pozostawałoby w niezgodzie z konstytucyjną zasadą

równości.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik pozwanego ZUS wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku przez oddalenie odwołania w całości, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości, a także wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł też o zasądzenie

od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów procesu i kosztów zastępstwa

procesowego według norm przepisanych prawem.

Kasacja oparta została na obu podstawach, o których mowa w art. 398 3 § 1

k.p.c.

W ramach pierwszej podstawy wskazano na naruszenie art. 18 ust. 1 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z

art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób

fizycznych, § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18

grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz art. 54 ust. 1 i ust. 3 ustawy z

dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie.

W ramach podstawy dotyczącej przepisów prawa procesowego wskazano

na naruszenie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c. w

związku z art. 233 § 1 i art. 391 § 1, art. 382, art. 385 k.p.c. oraz art. 386 § 1 i § 4

k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wynikające z kasacji zagadnienie prawne, które w rozpatrywanej sprawie

stanowiło jej podstawową kontrowersję sprowadza się do pytania o to, czy dodatek

mieszkaniowy, o który chodzi w sprawie jest wliczany do podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Zagadnienie to zostało już

rozpoznane. W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26

kwietnia 2006 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że dodatek mieszkaniowy wypłacany

nauczycielowi na podstawie art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta

Nauczyciela (jednolity tekst: Dz. U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.) jest

wliczany do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (art.

18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych – Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). Rozpoznający sprawę niniejszą

skład Sądu Najwyższego powyższe stanowisko w pełni podziela. Prawo

nauczyciela do bezpłatnego mieszkania w miejscu pracy w postaci dodatku

mieszkaniowego jest należnością ze stosunku pracy. Zgodnie z art. 29 § 1 pkt 2

k.p. i art. 22 § 2 k.p. oraz art. 14 pkt 1 Karty Nauczyciela istotnym elementem

nawiązanego (na podstawie umowy o pracę lub aktu mianowania) stosunku pracy

jest miejsce wykonywania pracy. W momencie nawiązywania tego stosunku jego

strony są świadome konieczności uwzględnienia tego obligatoryjnego elementu

treści stosunku pracy, co w przypadku nauczyciela zatrudnionego na terenie

wiejskim oraz w mieście liczącym do 5000 mieszkańców będzie powodowało

przyznanie nauczycielowi dodatku mieszkaniowego. Dodatek mieszkaniowy zatem,

nawet nie będąc nominalnie składnikiem wynagrodzenia nauczyciela w rozumieniu

art. 30 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela, odpowiada pojęciu „różnego rodzaju

dodatków” stanowiącym przychód ze stosunku pracy, o jakim mowa w art. 12 ust. 1

ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i jest przychodem z tytułu

zatrudnienia „w ramach stosunku pracy”, o jakim mowa w art. 3 pkt 9 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych. Rozbieżność sformułowań z art. 12 ust. 1

ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (przychody ze stosunku pracy i

z art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (przychód z tytułu

zatrudnienia w ramach stosunku pracy) nie uprawnia do oceny, iż zakres

przedmiotowy tych sformułowań jest odmienny. W sytuacji, gdy nauczycielski

dodatek mieszkaniowy nie został objęty wyłączeniami z podstawy wymiaru składek

przewidzianymi w § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18

grudnia 1998 r., powinien być wliczony do podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Mając na względnie powyższe należało uznać, że rozpatrzona skarga

kasacyjna ma uzasadnioną podstawę, uzasadniająca wniosek o orzeczenie co do

istoty sprawy (art. 39816 k.p.c.).