III UK 22/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 22/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z odwołania B. F.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

o rentę wojskową,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 października 2010 r.,

skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 17 września 2009 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie ubezpieczonego B. F. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2008 r. odmawiającej

ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku ze

służbą wojskową.

Sąd Okręgowy ustalił, że B. F. od dnia 1 kwietnia 1998 r. jest uprawniony do

emerytury. W dniu 11 marca 2008 r. ubezpieczony wystąpił do ZUS z wnioskiem o

przyznanie prawa do renty inwalidy wojskowego. Wojskowa Komisja Lekarska

orzeczeniem nr 956/ZUS/2008 z dnia 16 kwietnia 2008 r. uznała, że rozpoznane u

B. F. schorzenia nie pozostają w związku przyczynowym ze służbą wojskową.

Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia 7 maja 2008 r. uznał ubezpieczonego za

całkowicie trwale niezdolnego do pracy bez związku przyczynowego ze służbą

wojskową. Ubezpieczony złożył sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS do

właściwej komisji lekarskiej; Komisja ta orzeczeniem z dnia 27 czerwca 2008 r.

podtrzymała orzeczenie lekarza orzecznika ZUS.

Sąd

Okręgowy

na

podstawie

opinii

biegłych

sądowych:

internisty,

diabetologa, neurologa i laryngologa ustalił, że u ubezpieczonego nie stwierdzono

niezdolności do pracy powstałej w czasie pełnienia służby wojskowej ani w związku

z pełnieniem tej służby. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że nie ma podstaw

do zmiany zaskarżonej decyzji organu rentowego i na podstawie art. 477 14 § 1

k.p.c. oddalił odwołanie.

Od powyższego wyroku Sądu Okręgowego apelację wniósł B. F.

Wyrokiem z dnia 17 września 2009 r. Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385

k.p.c. oddalił apelację. Sąd drugiej instancji podzielił podstawę faktyczną oraz

podstawę prawną zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji.

Sąd drugiej instancji uznał, że kwestią sporną w sprawie było to, czy

schorzenia

laryngologiczne

ubezpieczonego

powodujące

jego

częściową

niezdolność do pracy pozostają w związku czasowym ze służbą wojskową. Sąd

drugiej instancji powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 19 grudnia 2000 r., II UKN 146/00 - OSNP 2002/16/391, zgodnie z którym

ustalenie czy inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą wojskową, a więc jest

następstwem wypadku w czasie służby wojskowej lub następstwem chorób

spowodowanych właściwościami lub warunkami służby może być dokonane

dopiero wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że żołnierz stał się inwalidą w okresie,

o którym mowa w art. 30 pkt 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu

inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r.

Nr 13, poz. 68 ze zm.).

Sąd drugiej instancji podkreślił, że ocena opinii biegłych w kwestii spornej

odnosi się do opinii biegłego laryngologa. Ponadto Sąd drugiej instancji uwzględnił

następujące

okoliczności:

w

orzeczeniu

Garnizonowej

Wojskowej

Komisji

Lekarskiej nr 26/2/60 z dnia 27 stycznia 1960 r. odnotowano, że ubezpieczony

skarży się na osłabienie słuchu od dzieciństwa; ubezpieczony po raz pierwszy

został zaliczony do III grupy inwalidów orzeczeniem z dnia 28 sierpnia 1990 r. w

związku z upośledzeniem słuchu dużego stopnia po przebytym zapaleniu ucha

środkowego, przy czym rozpoznano wówczas zmiany zapalne obu uszu z

przytępieniem słuchu; ubezpieczony wstępował o przyznanie prawa do renty

inwalidy wojskowego w dniu 14 stycznia 1992 r. – decyzja odmowna z dnia 13

marca 1992 r., a odwołanie od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Okręgowego z dnia 20 października 1992 r., a rewizja ubezpieczonego oddalona

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 25 stycznia 1993 r. Sąd Apelacyjny w

uzasadnieniu do wyroku z dnia 25 stycznia 1993 r. wskazał, że zmiany chorobowe

(ubytek błony bębenkowej i ziarniny, które wystąpiły w dniu 20 stycznia 1960 r.) nie

mogły wystąpić podczas trzech miesięcy służby wojskowej wnioskodawcy, a stan

upośledzenia słuchu wnioskodawcy podczas służby wojskowej nie powodował jego

inwalidztwa biologicznego, nie powodował bowiem istotnego ograniczenie kontaktu

społecznego i wykonywania zatrudnienia w dotychczasowym charakterze, tj. na

stanowisku ślusarza; ubezpieczony w dniu 15 marca 1996 r. wystąpił z wnioskiem o

wznowienie postępowania w sprawie decyzji odmawiającej przyznania wojskowej

renty inwalidzkiej, a organ rentowy decyzją z dnia 14 czerwca 1996 r. odmówił

prawa do tego świadczenia wskazując, że Wojewódzka Komisja Lekarska do

Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczyła skarżącego do drugiej grupy inwalidów z

ogólnego stanu zdrowia i do żadnej grupy inwalidów w związku ze służbą

wojskową. Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone przez Sąd Okręgowy

wyrokiem z dnia 8 grudnia 1997 r.

Sąd drugiej instancji przyjął, że przedłożone w rozpoznawanej sprawie przez

ubezpieczonego dowody w postaci książeczki wojskowej oraz wyciągów z rozkazu

dziennego dotyczących przewozu ubezpieczonego do szpitala wojskowego w

Szczecinie oraz na Komisję Lekarską, są dowodami na okoliczności już ustalone w

dotychczasowych postępowaniach.

Oceniając powyższe okoliczności Sąd drugiej instancji stwierdził, że nie ma

podstaw do przyjęcia, że niezdolność do pracy ubezpieczonego powstała w

związku ze służbą wojskową w okresie określonym w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia

29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin

(Dz.U. z 2002 Nr 9, poz. 87 ze zm.; dalej: „ustawa o zaopatrzeniu inwalidów”).

Zdaniem Sądu drugiej instancji ustalenia dokonane w niniejszej sprawie na

podstawie

akt

rentowych

ubezpieczonego

uzasadniałyby

odrzucenie

jego

odwołania na podstawie art. 199 § 2 k.p.c., ponieważ sprawa między tymi samymi

stronami, o to samo roszczenie została już prawomocnie rozstrzygnięta, a nie

przedstawiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby ustalenia

dokonane w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem z dnia 25

stycznia 1993 r. Niezastosowanie powyższego przepisu nie ma jednak wpływu na

dochodzone

uprawnienie,

ponieważ

merytoryczne

rozpoznanie

sprawy

doprowadziło także do oddalenia odwołania.

Powyższy

wyrok

Sądu

Apelacyjnego

zaskarżył

skargą

kasacyjną

wnioskodawca B. F. Skargę oparto na obydwu podstawach (art. 398 3 § 1 pkt 1 i 2

k.p.c.). W ramach podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 398 3 §

1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono:

a)

błędną wykładnię art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974

r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich

rodzin (Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) przez nieuznanie

skarżącego

za

inwalidę

wojskowego,

pomimo

zaistnienia

przesłanek do takiego uznania. W szczególności nieuwzględnienie

przy ocenie prawa do uprawnień treści ustępu 2 art. 30 powołanej

ustawy;

b)

pominięcie w sprawie przepisu art. 31 ustawy o zaopatrzeniu

inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin tj. kwestii

występowania

dwóch

rodzajów

inwalidztwa

wojskowego:

związku ze służbą wojskową i bez związku z tą służbą.

w

W ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania (art. 3983 § 1 pkt 2

k.p.c.) zarzucono naruszenie: art. 227 k.p.c. przez nie uwzględnienie „kluczowego

dowodu” (instrukcja Zdr. 64/59) – będącego podstawą wniosku o ponowne

ustalenie prawa do świadczeń z tytułu inwalidztwa wojskowego; art. 234 k.p.c. w

związku z art. 244 k.p.c. przez nieprzyjęcie faktów wynikających z dokumentów

urzędowych za stwierdzone oraz art. 252 k.p.c. przez brak żądania od pozwanego

organu

rentowego

kwestionującego

prawdziwość

danych

zawartych

w

dokumentach urzędowych, udowodnienia tych okoliczności.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącego kosztów

postępowania według norm przepisanych prawem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należało rozpatrzyć zasadność zarzutów dotyczących

naruszenia przepisów postępowania. Uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 227

k.p.c. skarżący opiera na założeniu, że Sąd w zaskarżonym wyroku nie uwzględnił

Instrukcji o badaniu lekarskim i ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do służby

wojskowej Zdr. 64/59, zgodnie z którą wpis „§ 17 p.1” w książeczce wojskowej

oznacza ustalenie stanu zdrowia nie wskazującego na istnienie jakichkolwiek

schorzeń. Sąd nie mógł naruszyć art. 227 k.p.c. we wskazany w skardze sposób,

bo przepis ten określa jedynie fakty jakie są przedmiotem dowodu, stanowiąc, że są

to fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jest on zatem

stosowany przed podjęciem rozstrzygnięć dowodowych, uprawniając sąd do

selekcji zgłoszonych dowodów jako skutku przeprowadzonej oceny istotności

okoliczności faktycznych, których wykazaniu dowody te mają służyć (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2009 r., III CSK 272/08, LEX nr 520030).

Zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. byłby odpowiedni w razie wykazania, że sąd

przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta

wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na wynik sprawy, bądź

gdy sąd odmówił przeprowadzenia dowodu na fakty mające istotne znaczenie w

sprawie, wadliwie oceniając, że nie mają one takiego charakteru (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 listopada 2008 r., II PK 47/08, LEX nr 500202). Samo więc

twierdzenie, że nastąpiło naruszenie art. 227 k.p.c. bez równoczesnego wskazania

na uchybienie innym przepisom regulującym postępowanie dowodowe nie stanowi

w istocie podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2008 r., II PK 47/08, LEX nr 500202; z dnia

20 grudnia 2006 r., IV CSK 272/06, LEX nr 250047; z dnia 25 stycznia 2010 r., I UK

215/09 – Lex nr 577815)). Takich zarzutów skarżący nie formułuje.

Także zarzut naruszenia art. 234 k.p.c. w związku z art. 244 k.p.c. oraz art.

252 k.p.c. wiąże skarżący z określoną oceną powołanej instrukcji jako dokumentu

urzędowego. Art. 244 § 1 k.p.c. określa jedynie wynikające z treści dokumentu

urzędowego skutki powstające w płaszczyźnie dowodowej, a zatem zarzut jego

pominięcia przez sąd drugiej instancji bez powiązania go z naruszeniem art. 382

k.p.c. (czego skarżący nie uczynił) nie może być - i z tej przyczyny - poddany

kontroli kasacyjnej. Po drugie, przypomnieć trzeba, że dokumenty urzędowe

korzystają z domniemania prawdziwości tylko tego, co zostało w nich urzędowo

zaświadczone. Przepis art. 244 § 1 k.p.c. normuje bowiem formalną moc

dowodową dokumentu urzędowego i nakazuje traktować jako udowodnioną jedynie

jego treść. Materialna zaś moc dowodowa dokumentu urzędowego i jego znaczenie

dla wyniku postępowania są przedmiotem oceny według zasad przewidzianych w

art. 233 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2008 r., I CSK

117/08 - LEX nr 465904 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK

136/05 - LEX nr 200973; z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 372/09 - LEX nr

577688). Nie jest przy tym tak – jak twierdzi skarżący -, że Sąd drugiej instancji nie

uwzględnił przedłożonych przez niego dokumentów. Z uzasadnienia zaskarżonego

wyroku wynika, że ustalenia faktyczne zostały dokonane na podstawie wydanej w

sprawie opinii biegłego laryngologa, ustaleń prawomocnego wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 25 stycznia 1993 r., którym odmówiono skarżącemu prawa do

renty inwalidy wojskowego. Sąd drugiej instancji uwzględnił także dokumenty

przedłożone przez skarżącego w niniejszym postępowaniu, w tym przedłożoną

przez niego książeczkę wojskową zawierającą wpis § 17 pkt 1 powoływanej przez

niego Instrukcji Zdr. 64/59 oraz wyciągi z rozkazu dziennego dotyczące przewozu

skarżącego do szpitala wojskowego w S. oraz na Komisję Lekarską. Uznał jednak,

że nie są to dowody, które umożliwiłyby weryfikację okoliczności ustalonych w

dotychczasowych

postępowaniach,

„Natomiast

nadal

brak

dowodu,

że

ubezpieczony stał się osobą częściowo niezdolną do pracy w okresie wskazanym w

art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów”.

Bezzasadne są także zarzuty podstawy materialnoprawnej skargi (art. 398 3 §

1 pkt 1 k.p.c.). Przy ocenie tych zarzutów należy mieć na uwadze przepis art. 398 13

§ 2 k.p.c. zgodnie z którym w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne

powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi

stanowiącymi

podstawę

zaskarżonego

orzeczenia.

Punktem

odniesienia zatem do oceny zarzutów dotyczących błędnej wykładni czy też

niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego są wiążące Sąd

Najwyższy ustalenia stanowiące podstawę faktyczną zaskarżonego skargą

kasacyjną wyroku Sądu drugiej instancji.

Zarzut błędnej wykładni art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu

inwalidów skarżący opiera na sprzecznym z podstawą faktyczną zaskarżonego

wyroku twierdzeniu, że zaistniały przesłanki do uznania go za inwalidę wojskowego

w rozumieniu tego przepisu.

Stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i

wojskowych oraz ich rodzin, inwalidą wojskowym jest żołnierz niezawodowych Sił

Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, który został zaliczony do jednej z grup

inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego: w czasie odbywania czynnej służby

wojskowej w okresie pokoju (pkt 1) lub w ciągu 3 lat od zwolnienia z tej służby,

jeżeli inwalidztwo to jest następstwem chorób powstałych lub urazów doznanych w

czasie odbywania służby wojskowej (pkt 2), przy czym za inwalidę należy rozumieć

osobę niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Jeżeli podstawą zaskarżonego wyroku jest

ustalenie, że niezdolność do pracy skarżącego nie powstała ani w okresie

wskazanym w art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy ani też w okresie wskazanym w pkt 2 tego

przepisu, to nie może być mowy o błędzie w wykładni lub zastosowaniu

wskazanych przepisów. Nie zachodzą bowiem przewidziane w ustawie przesłanki

uznania inwalidztwa wojskowego. Trzeba zauważyć, że – jak się wydaje – ocenie

Sądu

wyrażonej

w

uzasadnieniu

ubezpieczonego

ze

służbą

wyroku

wojskową

o

braku

skarżący

związku

przypisuje

inwalidztwa

bezpodstawnie

znaczenie braku związku przyczynowego inwalidztwa ze służbą wojskową. Z

uzasadnienia wyroku wynika bowiem, że określenie braku związku inwalidztwa ze

służbą wojskową wiąże Sąd z przesłankami czasu powstania inwalidztwa, o których

mowa w art. 30 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów.

Uzasadnienie zarzutu niezastosowania w sprawie art. 31 ustawy o

zaopatrzeniu inwalidów również odrywa się od podstawy faktycznej zaskarżonego

wyroku Sądu drugiej instancji. Wskazany przepis wprowadza rozróżnienie między

inwalidztwem przyczynowo pozostającym w związku ze służbą wojskową a

inwalidztwem powstałym bez związku przyczynowego z tą służbą. Zakwalifikowanie

inwalidztwa wojskowego stosownie do tego przepisu ma wpływ na wysokość renty

ustalanej na zasadach określonych w art. 36 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów.

Ustalenie czy inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą wojskową - jest

następstwem wypadku w czasie służby wojskowej lub następstwem chorób

spowodowanych szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej może być dokonane dopiero wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że inwalidztwo

powstało w warunkach określonych w art. 30 ust. 1 ustawy. Skoro zostało ustalone,

że skarżący nie spełnia warunku określonego w art. 30 ustawy o zaopatrzeniu

inwalidów to znaczy, że nie jest inwalidą wojskowym i dlatego nie podlega

kwalifikacjom inwalidy wojskowego. Osoba, która nie jest inwalidą wojskowym nie

ma prawa do renty, o której mowa w art. 35 ust. 1 ustawy. Bezprzedmiotowe byłoby

w tej sytuacji ustalanie warunków, od których uzależniona jest wysokość renty

inwalidy wojskowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2000 r., II

UKN

146/00

-

OSNP

2002/16/391).

Zarzut

naruszenia

przepisu

prawa

materialnego, który nie miał i nie mógł mieć w sprawie zastosowania, nie jest

usprawiedliwioną podstawą skargi kasacyjnej.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, uznając bezzasadność obydwu

podstaw rozpatrywanej skargi kasacyjnej, orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39814 k.p.c.