III UK 201/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 201/04

POSTANOWIENIE

Dnia 7 stycznia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z wniosku D. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddziałowi w J.

o rentę rodzinną,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 7 stycznia 2005 r.,

na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w R.

z dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt III AUa …/04,

odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 25 lutego 2003r. SR-R-238260/0 Zakład Ubezpieczeń

Oddział w J. po rozpoznaniu wniosku z dnia 3 stycznia 2003 r. odmówił

wnioskodawczyni D. D. oraz jej dwojgu małoletnim dzieciom – W. D. i D. D. prawa

do renty rodzinnej po zmarłym mężu wnioskodawczyni i ojcu małoletnich dzieci J.

D. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, iż zmarły nie miał w chwili

śmierci ustalonego prawa do emerytury ani do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Nie spełniał też wszystkich warunków wymaganych do nabycia jednego z tych

świadczeń. Co prawda był zgodnie z art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych całkowicie niezdolny

do pracy, to nie spełniał przewidzianego w art. 57 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, wymogu

aby niezdolność do pracy powstała w jednym z wymienionych w tym przepisie

okresów albo w ciągu 18 miesięcy od zakończenia tych okresów. Organ rentowy

ustalił, że warunek powyższy zostałby spełniony, gdyby niezdolność do pracy

zmarłego powstała przed 30 kwietnia 2000 r. Z tych też powodów konieczne stało

się odmówienia prawa do renty rodzinnej.

Powyższą decyzję zaskarżyła D. D. wnosząc do Sądu Okręgowego - Sądu

Pracy i Ubezpieczeń w K. odwołanie. Wnioskodawczyni podała, że jej zmarły mąż

przebywał w szpitalu przed upływem 18 miesięcznego okresu od ustania stosunku

pracy. Ponadto w miesiącu wrześniu 1998 r. dostał ataku epilepsji alkoholowej w

trakcie wykonywania pracy po czym został przewieziony karetką do szpitala w K.

Wnioskodawczyni podniosła także, iż jej mąż od wielu lat cierpiał na chorobę

alkoholową, lecz mimo jej usilnych starań odmawiał podjęcia leczenia.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenia z tych

samych przyczyny, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 19 lutego 2004 r., sygn. akt IV U …/03 oddalił odwołanie wnioskodawczyni.

Sąd Okręgowy ustalił, że J. D. ur. 15 kwietnia 1965 r., zmarły w dniu 23

października 2002r. , a więc w wieku 37 lat udowodnił łączny okres składkowy i

nieskładkowy wynoszący 8 lat 4 miesiące i 20 dni. W zatrudnieniu pozostawał do

dnia 31 października 1998 r. Okres 18 miesięcy od ustania zatrudnienia upłynął w

dniu 30 kwietnia 2000r.

Sąd Okręgowy ustalił, ze J. D. w dniach od 18 sierpnia 2001 r. do 20 sierpnia 2001

r. przebywał w Specjalistycznym Psychiatrycznym ZOZ w J. na Oddziale

Psychiatrycznym, zaś w dniu 16 lutego 2002r. przyjęty został w Izbie Przyjęć

Wojewódzkiego Szpitala w K. z rozpoznaniem alkoholizmu przewlekłego i zespołu

urojeniowego. W dniu 23 października 2002 r. w karcie zgonu lekarz stwierdził

nagłą śmierć z przyczyny nieznanej.

Sąd I instancji ustalił również, że zmarły J. D. w dniu 22 października 1998 r.

uległ wypadkowi, stracił przytomność i doznał oparzenia II i IIIo klatki piersiowej i

ramienia.

Decyzją jednak z dnia 10 sierpnia 1999 r. ZUS Oddział w J. odmówił przyznania

prawa do jednorazowego odszkodowania uznając, że utrata przytomności nie była

przyczyną zewnętrzną, a w związku z tym zdarzenie nie miało charakteru wypadku

przy pracy.

W celu ustalenia czy ewentualna niezdolność J. D. do pracy mogła powstać

przed datą jego śmierci a w szczególności czy powstała w okresie o którym mowa

wart. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Sąd Okręgowy zasięgnął opinii biegłych

lekarzy specjalistów neurologa oraz psychiatry. Po przeanalizowaniu zgromadzonej

w aktach dokumentacji medycznej i na podstawie wyciągu z historii choroby z

leczenia szpitalnego biegli stwierdzili, że brak jest podstaw do uznania, iż

częściowa niezdolność do pracy J. D. powstała przed dniem 30 kwietnia 2000 r.

W związku natomiast z pisemnymi zarzutami wnioskodawczyni do

powyższej opinii biegłych, odnośnie braku rozpoznania padaczki alkoholowej, Sąd

Okręgowy dopuścił dowód z opinii uzupełniającej tych samych biegłych, którzy po

zapoznaniu się z dodatkową dokumentacją medyczną przekazaną przez Szpital w

J. stwierdzili brak podstaw do rozpoznania tego schorzenia i podtrzymali opinię z

dnia 13 marca 2003 r.

Sąd uznał za miarodajną opinię biegłych do poczynienia ustaleń, że

niezdolność J.D. do pracy, nie powstała przed 30 kwietnia 2000 r.

Podając w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia

17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Sąd

ustalił, że niezdolność wnioskodawcy do pracy nie wystąpiła w okresie

ubezpieczenia, albo 18 miesięcy po ustaniu tego okresu. Z tego też względu J. D.

nie był uprawniony do renty i stosownie do art. 65 ustawy o emeryturach i rentach

wnioskodawczyni i jej dzieciom nie przysługuje prawo do renty rodzinnej.

Wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.

wnioskodawczyni zaskarżyła apelacją do Sądu drugiej instancji, w której generalnie

zakwestionowała zaskarżony wyrok jako krzywdzący i podniosła, że pozostaje w

ciężkiej sytuacji materialnej, gdyż nie ma żadnego źródła utrzymania i wychowuje

dwoje dorastających dzieci.

Nadto podniosła, że mąż od wielu lat cierpiał na chorobę alkoholową, lecz

odmawiał poddaniu się leczeniu, stad brak jest stosownej dokumentacji medycznej.

Sąd Apelacyjny – Sad pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. wyrokiem z

dnia 17 czerwca 2004 r., sygn. akt III AUa …/04 oddalił apelację. W ocenie Sądu

Apelacyjnego wydany przez Sąd Okręgowy wyrok jest rozstrzygnięciem trafnym,

zaś w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie występują przesłanki zaskarżenia

mogące wyrok ten wzruszyć.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy przeprowadził wyczerpujące

postępowanie dowodowe w sprawie zmierzające do ustalenia, czy zmarły J. D.

jeszcze przed śmiercią, która stanowi o całkowitej niezdolności do pracy był choćby

częściowo niezdolny do pracy, a zebrane dowody należycie ocenił w ramach

przysługującego mu w tym względzie uprawnienia swobodnej oceny dowodów o

jakiej stanowi art. 233 k.p.c. Ocena ta podzielana przez Sąd Apelacyjny nie jest

przy tym oceną dowolną, o jakiej stanowi art. 233 k.p.c. W szczególności oparcie

się przez Sąd Okręgowy na zasadniczym dla sprawie dowodzie z opinii biegłych

lekarzy, miało swoje uzasadnienie w przyjętych już w orzecznictwie sądowym

kryteriach oceny tego dowodu.

Podzielając konkluzję biegłych lekarzy sądowych o braku częściowej niezdolności

męża wnioskodawczyni do pracy przed dniem 30 kwietnia 2000r. Sąd I instancji

miał przy tym na względzie wszystkie wypracowane już w orzecznictwie sądowym

kryteria oceny tego dowodu, które przemawiają za przyjęciem jego miarodajności.

Stwierdzić

bowiem

należy,

ze

biegli

sądowi

dysponowali

wiadomościami

specjalistycznymi niezbędnymi do stwierdzenia okoliczności mających istotne

znaczenie dla sprawy, gdyż dobór biegłych uwzględniał występujące u J. D.

schorzenia, a wydanie opinii nastąpiło w oparciu o dokumentację medyczną. Biegli

odnieśli się do przełożonej dokumentacji medycznej, która nie dawała podstaw do

uznania męża wnioskodawczyni J.D. za częściowo niezdolnego do pracy przed

datą śmierci.

Przedłożona

przez

wnioskodawczynię

w

postępowaniu

apelacyjnym

dokumentacja medyczna tj. historia choroby z Poradni neurologicznej Wojewódzkiej

Przychodni Psychicznej oraz wyniki badań EEG nie mogą prowadzić do dalszego

postępowania dowodowego w kierunku ustalenia niezdolności do pracy J. D. z datą

wskazującą na nabycie przez niego prawa do renty. Przedłożona bowiem

dokumentacja medyczna dotyczy roku 2000 i 2001, gdy tymczasem niezdolność do

pracy wnioskodawcy winna powstać przed 16 lutym 1996 r., jak to wskazuje organ

rentowy w pytaniu kierowanym do lekarza orzecznika ZUS, a wnioskodawczyni nie

przedłożyła z tego okresu dokumentacji medycznej, stąd też brak podstaw do

prowadzenia dalszego postępowania na okoliczność ustalania niezdolności do

pracy zmarłego męża wnioskodawczyni z datą wsteczną.

Od powyższego wyroku wnioskodawczyni złożyła kasację, w której

zaskarżyła ten wyrok w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego a w

szczególności art. 57 i 65 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez przyjęcie, że

J. D. był zdolny do pracy przed 16.02.1996 r. i nie spełniał warunków określonych w

tych przepisach, do "nabycia prawa do renty”; naruszenie przepisów postępowania,

które to uchylenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności

przez brak dopuszczenia z urzędu innych środków dowodowych np. świadków,

wywiadu środowiskowego, celem ustalenia stanu zdrowia J. D., tym bardziej, że

zmarł on w wieku 37 lat i wcześniej, w dniu 22 października 1998 r. w czasie pracy

uległ wypadkowi w trakcie którego stracił przytomność i doznał oparzeń klatki

piersiowej i ramienia II i III stopnia, a powódka występowała w procesie sama bez

pomocy pełnomocnika. A nadto brak ustalenia przyczyny śmierci J. D. i faktu jego

choroby psychicznej i padaczki, w szczególności gdy nie wyrażał zgody na

leczenie,

Jako

okoliczności

uzasadniające

rozpoznanie

kasacji

wskazano

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, czy w okolicznościach

ustalonego stanu faktycznego sprawy, Sąd Apelacyjny mógł przejść do porządku

dziennego bez uzupełnienia postępowania dowodowego, w opisanym wyżej

zakresie i nie przejawiać koniecznej w tym względzie inicjatywy tym bardziej, że

otrzymanie renty rodzinnej przez uprawnionych ma doniosły wydźwięk społecznosocjalny.

Wskazując na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez

uwzględnienie zarzutów kasacji a w konsekwencji roszczenia powódki, względnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w R.,

do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jako

okoliczności

uzasadniające

rozpoznanie

kasacji

wskazano

występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, czy w okolicznościach

ustalonego stanu faktycznego sprawy, Sąd Apelacyjny mógł przejść do porządku

dziennego bez uzupełnienia postępowania dowodowego, w opisanym wyżej

zakresie i nie przejawiać koniecznej w tym względzie inicjatywy tym bardziej, że

otrzymanie renty rodzinnej przez uprawnionych ma doniosły wydźwięk społecznosocjalny.

Sąd Najwyższy nie doszukał się w zakresie okoliczności z art. 3933 § 1 pkt 3

k.p.c. wystarczająco silnych argumentów skarżącego, uzasadniających poważne

wątpliwości co do wykładni powołanych przepisów w kasacji, które mogłyby

skutkować przyjęciem kasacji do rozpoznania. Dokonana przez orzekające Sądy

swobodna ocena dowodów, wpływająca na ustalenie prawa do renty, oparta na

wynikach postępowania dowodowego (opinii biegłych), przy ustalonym w tej mierze

orzecznictwie, nie może być rozpatrywana w kategoriach istotnego zagadnienia

prawnego czy konieczności wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości, lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.

Zarówno w piśmiennictwie i orzecznictwie utrwalone zostało, iż okoliczności

sporne są dostatecznie wyjaśnione, gdy nie budzą wątpliwości sądu, a wyjaśnienie

to może nastąpić poprzez: a) uzgodnienie spornych okoliczności między stronami,

b) przeprowadzenie postępowania dowodowego, którego wyniki są zgodne z

wynikami, do których miałoby prowadzić przeprowadzenie nowego dowodu (por.

uchwałę SN z 15 lipca 1974 r., Kw.Pr 2/74, OSNCP 1974, nr 12, poz. 203; orz. SN

z 18 września 1969 r., II CR 308/69, OSNCP 1970, nr 7-8, poz. 130).

Opinia biegłego podlega, jak inne dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c.,

lecz co odróżnia ją pod tym względem, to szczególne dla tego dowodu kryteria

oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii,

sposób

motywowania

sformułowanego

w

niej

stanowiska

oraz

stopień

stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy

powszechnej (wyrok SN w sprawie V CKN 1354/00 z 15 listopada 2002 r.). Ponadto

zadaniem biegłego jest udzielenie sądowi, na podstawie posiadanych wiadomości

fachowych i doświadczenia zawodowego, informacji i wiadomości niezbędnych do

ustalenia i oceny okoliczności sprawy. Nie mogą być uznane za dowód w sprawie

wypowiedzi biegłego wykraczające zarówno poza zakres udzielonego mu przez

sąd zlecenia, jak i poza ustawowo określone jego zadania. Sąd nie jest więc

związany opinią biegłego w zakresie jego wypowiedzi odnośnie do, zastrzeżonych

do wyłącznej kompetencji sądu, kwestii ustalenia i oceny faktów oraz sposobu

rozstrzygnięcia sprawy (wyrok SN w sprawie IV CKN 1763/00 z 6 lutego 2003 r.).

Polemika i kwestionowanie ustaleń dokonanych przez sąd w granicach

swobodnej oceny dowodów nie wystarcza w ocenie Sądu Najwyższego do

przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.