III UK 155/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 155/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lutego 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z wniosku J. S. Przedsiębiorstwa Budowlano - Usługowego "S." s.j w S. i

M. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R.

o podleganie ubezpieczeniu społecznemu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 6 lutego 2006 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawców od wyroku Sądu Apelacyjnego w R.

z dnia 16 czerwca 2005 r., sygn. akt III AUa …/05,

oddala obie skargi kasacyjne.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2005 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił odwołania

wnioskodawców J. S. i M. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w

R. z dnia 5 lipca 2002 r., którą stwierdzono niepodleganie przez M. P. ubezpieczeniu

społecznemu z tytułu zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę zawartą z J. S. –

Przedsiębiorstwem Budowlano – Usługowym „S.” Spółką Jawną w S.

Sąd Okręgowy ustalił, iż wnioskodawcy zawarli umowę o pracę na czas

określony od 1 do 28 lutego 2001 r., w ramach której M. P. miała być zatrudniona w

pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku księgowej. Ustalone wynagrodzenie

miesięczne obejmowało wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 760 złotych oraz

premię w kwocie 2.200 złotych. Kolejna zawarta przez strony umowa o pracę na czas

określony obejmowała okres od 1 marca 2001 r. do 31 stycznia 2002 r. i – na wniosek

M.P. – została przedłużona aneksem do dnia 15 marca 2002 r. W okresie od 3 marca

do 15 sierpnia 2001 r. wnioskodawczyni M.P. przebywała na zwolnieniu lekarskim, w

okresie od 16 sierpnia do 13 lutego 2002 r. korzystała z urlopu macierzyńskiego, zaś od

14 lutego do 15 marca 2002 r. przebywała na urlopie wypoczynkowym. Równocześnie z

wnioskodawczynią w administracji prowadzonego przez J. . Przedsiębiorstwa

zatrudnionych było co najmniej trzech innych pracowników, którzy wykonywali pracę w

innym miejscu i w innych godzinach, niż wnioskodawczyni. Pomimo określenia w

umowie, iż wnioskodawczyni ma wykonywać pracę na stanowisku księgowej, jej

obowiązki miały polegać na wykonywaniu pracy referenta, to jest technicznym

sprawdzaniu (bez rozliczania) rocznych inwentaryzacji sklepów i baz magazynowych,

zaś poza J. S. nikt nie zlecał jej wykonywania określonych czynności, ani ich nie

weryfikował. Zatrudniona w Przedsiębiorstwie na stanowisku księgowej L. K.

zaprzeczyła, aby znała wnioskodawczynię, wypłacała jej wynagrodzenie za pracę lub

inne świadczenia, wydawała jakiekolwiek dokumenty bądź zlecała wykonywanie

czynności pomimo, że w postępowaniu karnym wnioskodawczyni zeznała, iż pracowała

razem ze świadkiem i pod jej nadzorem. Za pierwszy miesiąc pracy wnioskodawczyni

M.P. pokwitowała odbiór wynagrodzenia w kwocie 2.007,60 złotych netto, podczas gdy

zatrudniona na ½ księgowa – otrzymała wynagrodzenie w kwocie 267,86 złotych netto,

zaś zatrudniona w pełnym wymiarze w administracji Przedsiębiorstwa pracownica – w

kwocie 756,69 złotych netto. Przeprowadzone w 2002 r. w firmie wnioskodawcy J. S.

kontrole z Urzędu Skarbowego, Urzędu Kontroli Skarbowej oraz Państwowej Inspekcji

Pracy

nie

wykazały

nieprawidłowości

w

zakresie

prowadzonej

dokumentacji

zatrudnienia. Wnioskodawczyni wprawdzie składała podpisy na liście obecności i

kwitowała odbiór wynagrodzenia, jednakże nie jest to równoznaczne z faktycznym

wykonywaniem pracy, zaś wskazane dokumenty zawierają nieomówione przekreślenia,

wzbudzające wątpliwości co do wiarygodności zawartych w nich zapisów. W

konsekwencji Sąd Okręgowy uznał zawartą przez wnioskodawców umowę za pozorną

w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. i nieważną w świetle art. 58 § 1 k.c.

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2005 r. Sąd Apelacyjny w R. oddalił apelacje

wnioskodawców, podzielając ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji w

zakresie pozorności zawartej przez wnioskodawców umowy o pracę (art. 83 § 1 k.c. w

związku z art. 300 k.p.). Sąd Apelacyjny wskazał, iż obowiązek pracowniczego

ubezpieczenia społecznego powstaje z mocy prawa, co oznacza, iż o włączeniu do tego

ubezpieczenia decydują kryteria obiektywne, a przede wszystkim rzeczywiste

zatrudnienie rozumiane jako wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy. Natomiast

sam fakt zgłoszenia do ubezpieczenia, opłacania składek, czy też poprawnego

prowadzenia dokumentacji pracowniczej (mającej ewidencyjny charakter) nie może

mieć decydującego znaczenia, skoro są to pochodne zatrudnienia. W tej sytuacji za

nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy uznał Sąd drugiej instancji wskazywane przez

wnioskodawczynię dowody w postaci konfrontacji świadków – inspektorów Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych na okoliczność sporządzenia notatki i przebiegu czynności

kontrolnych oraz wyników kontroli przeprowadzonych przez organy skarbowe i

inspekcję pracy w Przedsiębiorstwie wnioskodawcy J. S. Okoliczności te nie

przekładają się bowiem na ocenę, czy doszło do faktycznego zatrudnienia

wnioskodawczyni M.P., rozumianego jako wykonywanie pracy za umówionym

wynagrodzeniem w ramach ważnego stosunku pracy, czy też zgłoszenie jej do

ubezpieczenia miało charakter fikcyjny. Za pozornością zawartej umowy o pracę

przemawiają sprzeczności w zeznaniach wnioskodawczyni i słuchanych w sprawie

świadków, wskazanych przez nią jako najbliżsi współpracownicy, a nadto takie

okoliczności, jak: wysokość wynagrodzenia, nieproporcjonalna do jednomiesięcznego

okresu, na jaki została zawarta pierwsza umowa o pracę i do wynagrodzeń

pracowników o długim stażu nie tylko zatrudnionych u wnioskodawcy J. S., ale także w

odniesieniu do średniego wynagrodzenia w województwie […] oraz wliczenie premii do

podstawy świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Te ostatnie okoliczności nie

przesądzają o pozorności zatrudnienia, jednakże oceniane łącznie ze wskazanymi

wyżej sprzecznościami dotyczącymi istotnych elementów stosunku pracy wskazują, iż

zamiarem wnioskodawców od momentu zawarcia pierwszej umowy o pracę nie było

rzeczywiste wykonywanie pracy oraz zatrudnianie pracownika przez okres wskazany w

umowach o pracę, lecz uzyskanie przez M.P. statusu pracownika, uprawniającego ją do

świadczeń z ubezpieczenia społecznego, o które wystąpiła już po miesiącu od zawarcia

umowy o pracę i które wypłacone zostały w wysokości znacznie przewyższającej

wynagrodzenie zasadnicze. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, iż pomiędzy

wnioskodawcami nie doszło do nawiązania stosunku pracy w rozumieniu art. 22 k.p.,

zaś zawarta przez nich umowa o pracę była umową pozorną, a tym samym nieważną w

świetle art. 83 § 1 k.c. W rezultacie wnioskodawczyni nie była pracownikiem, o jakim

mowa w art. 2 k.p. i art. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych.

Od powyższego wyroku skargi kasacyjne wnieśli oboje wnioskodawcy.

Wnioskodawczyni M.P. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, to jest art.

233 § 1 k.p.c. i art. 232 k.p.c., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na

dowolnej

ocenie

dowodów

oraz

zaniechaniu

przeprowadzenia

postępowania

dowodowego poprzez niedopuszczenie z urzędu dowodu z zeznań w charakterze

świadków inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy i Urzędu Skarbowego.

Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną wnioskodawczyni domagała się

uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż wyniki przeprowadzonych u

pracodawcy

kontroli

wskazywały

na

prawidłowość

prowadzonej

dokumentacji

pracowniczej, a tym samym niepełność materiału dowodowego spowodowała

niemożność jego wszechstronnego rozważenia. Znajdujące się w dokumentach

przekreślenia, na które wskazał uwagę Sąd pierwszej instancji, same w sobie nie mogą

budzić wątpliwości co do wiarygodności zawartych w nich zapisów, zaś sprzeczności w

zeznaniach wnioskodawczyni wynikały z długiego okresu, jaki upłynął od wykonywania

przez nią pracy, a nadto z zeznań tych nie wynika w sposób jasny, że praca nie była

przez nią świadczona.

Wnioskodawca J. S. w ramach podstaw kasacyjnych określonych w art. 398 3 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c. zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

I. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

a to: 1) art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami)

przez

przyjęcie,

że

nie

nastąpiły

przesłanki

do

objęcia

wnioskodawczyni

ubezpieczeniem społecznym, 2) art. 83 § 1 k.c. przez brak wskazania, na czym miała

polegać rzekoma nieważność zawartych umów o pracę, przyjęcie, że ustalone

wynagrodzenie w wysokości 2.960 złotych dyskwalifikuje całą umowę o pracę oraz że

obie strony umów z góry zakładały ich pozorność, a nadto 3) art. 59 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

choroby i macierzyństwa (Dz.U. Nr 60, poz. 636 ze zmianami) przez jego

niezastosowanie;

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy, a mianowicie: 1) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. poprzez brak

wskazania i uzasadnienia materialnoprawnej podstawy wyroku oraz ograniczenie tego

obowiązku do przytoczenia art. 385 k.p.c., co uniemożliwiło precyzyjne przedstawienie

zarzutów w przedmiocie zastosowania prawa materialnego, art. 233 § 1 k.p.c. oraz

2) art. 316 § 1 k.p.c. poprzez nie wzięcie za podstawę rozstrzygnięcia istniejącego

stanu prawnego w zakresie wynikającym z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust.

1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr

137, poz. 887 ze zmianami), art. 233 § 1 k.p.c.

Wskazując na przytoczone podstawy kasacyjne skarżący wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i uwzględnienie odwołania przez ustalenie, że wnioskodawczyni

M.P. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, chorobowemu i

wypadkowemu w okresie od 1 lutego 2001 r. do 15 marca 2002 r., ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd drugiej instancji ustalając,

że wnioskodawczyni M.P., po zawarciu w dniu 1 lutego 2001 r. umowy o pracę, pracy

nie podjęła i nie świadczyła jej pod nadzorem i kierownictwem pracodawcy, dokonał

oceny materiału dowodowego zupełnie odmiennej od oceny dokonanej zarówno przez

organ rentowy, jak i przez Sąd Okręgowy. Sąd Apelacyjny dokonał również bez

przeprowadzenia postępowania dowodowego własnych ustaleń odnośnie „zakresu

istnienia choroby” przyjmując, iż „choroba wnioskodawczyni nie była chorobą”, czym

naruszył przepis art. 233 § 1 k.p.c., tryb postępowania określony w art. 59 ustawy z dnia

25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie

kontroli i macierzyństwa, a w konsekwencji art. 316 k.p.c. poprzez nie wzięcie za

podstawę rozstrzygnięcia istniejącego stanu prawnego, uregulowanego w powołanych

w podstawach kasacyjnych przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o

systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący wskazał, iż wyrok Sądu drugiej instancji

oparty został na odmiennej podstawie faktycznej i prawnej, niż wyrok Sądu pierwszej

instancji. Odmienność ta polega na tym, iż Sąd Okręgowy ustalił, że umowa o pracę

była pozorna i została zawarta celem obejścia przepisów prawa, natomiast Sąd

Apelacyjny – nie podważając tego ustalenia – przyjął, iż umowa ta była nieważna w

rozumieniu art. 83 § 1 k.c. Tymczasem nie można przyjąć, że z góry założonym

zamiarem stron było zawarcie pozornej umowy o pracę, albowiem wnioskodawczyni

zawierając tę umowę w dniu 1 lutego 2001 r. nie mogła przypuszczać, że wkrótce

będzie do pracy niezdolna i w sierpniu 2001 r. urodzi dziecko. Dla celów ubezpieczenia

społecznego przyjmuje się, iż pracownikiem jest osoba pozostająca w stosunku pracy w

rozumieniu art. 22 k.p. Podpisując umowę o pracę wnioskodawczyni zobowiązała się do

świadczenia określonego rodzaju pracy na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy, a

pracodawca do zatrudnienia jej i wypłaty wynagrodzenia. Tym samym obowiązek

ubezpieczenia wnioskodawczyni M.P. powstał już w dacie zawarcia umowy o pracę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 39811 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

na posiedzeniu niejawnym, chyba że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

a skarżący złożył w skardze kasacyjnej wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie. W

skardze kasacyjnej wnioskodawcy Józefa Sówki zawarty został wniosek o rozpoznanie

skargi na rozprawie

z uwagi na istnienie istotnego zagadnienia prawnego,

wymagającego wykładni art. 83 § 1 k.p.c. w związku z art. 2 k.p. i art. 300 k.p. Zdaniem

skarżącego zagadnienie to sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii, czy właściwy jest

tryb ewentualnego podważania ważności umów o pracę poprzez porównywanie okresu

faktycznego świadczenia pracy od daty zatrudnienia do dnia zachorowania, w

powiązaniu

z

wysokością

zarobków

oraz

czy

uprawnione

jest

podważanie

wiarygodności zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy bez

zastosowania trybu wynikającego z przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach

pieniężnych

z ubezpieczenia

społecznego

w razie

choroby i

macierzyństwa z uwzględnieniem art. 59 tej ustawy. Mając na uwadze, iż sformułowane

w przytoczony sposób zagadnienie prawne nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia

niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania na

posiedzeniu niejawnym.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni M.P. nie zawiera uzasadnionych zarzutów.

W ramach określonej w art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. podstawy naruszenia przepisów

postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skarżąca zarzuciła

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. i art. 232 k.p.c., polegające na dowolnej ocenie dowodów

oraz nieprzeprowadzeniu z urzędu dowodu z zeznań świadków dla ustalenia

prawidłowości

prowadzonej

przez

pracodawcę

dokumentacji

pracowniczej

i

wiarygodności zawartych w niej zapisów, co w konsekwencji doprowadziło do oparcia

ustaleń na niepełnym materiale dowodowym. W myśl art. 398 3 § 3 k.p.c. podstawą

skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Wyłączenie to oznacza pozbawienie stron możliwości kwestionowania prawidłowości

dokonanych przez sąd ustaleń poprzez odnoszący się do sfery oceny i wnioskowania

zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. Konieczne jest zatem postawienie zarzutu naruszenia

takich przepisów postępowania, które doprowadziło do wadliwości postępowania

dowodowego, co w konsekwencji – przez dokonanie błędnych ustaleń stanu

faktycznego – mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z powołanym w

skardze kasacyjnej art. 232 k.p.c. (przy czym z wywodów wynika, iż skarżącej chodzi o

zdanie drugie tego przepisu) strony są obowiązane wskazywać dowody dla

stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, zaś sąd może dopuścić dowód

nie wskazany przez stronę. Powołany przepis nie zobowiązuje sądu do zbierania

dowodów z urzędu, jeśli zebrany w sprawie materiał jest dostateczny dla jej

rozstrzygnięcia. Skorzystanie przez sąd z tej możliwości jest właściwe wówczas, gdy

uzna rezultaty dotychczasowego postępowania za niewystarczające dla wyjaśnienia

okoliczności mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.).

Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wbrew twierdzeniom skarżącej,

pozytywne wyniki kontroli przeprowadzonych przez organy skarbowe i inspekcję pracy

w

zakresie

prawidłowości

prowadzonej

przez

pracodawcę

wnioskodawczyni

dokumentacji nie zostały pominięte w ustaleniach Sądów obu instancji. Sąd Apelacyjny

uznał jednak, iż okoliczność ta sama w sobie nie ma istotnego i decydującego

znaczenia dla oceny, czy między stronami doszło do faktycznego nawiązania stosunku

pracy, a w konsekwencji oceny ważności zawartej przez strony umowy o pracę w

aspekcie art. 83 k.c. Na dokonanie takich ustaleń pozwalały Sądowi drugiej instancji

wyczerpująco powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dowody, wskazujące na

pozorność zatrudnienia skarżącej, a w rezultacie fikcyjność zgłoszenia jej do

ubezpieczenia społecznego, zaś skarga kasacyjna skutecznie ustaleń tych nie

podważa. Prawidłowe prowadzenie przez pracodawcę dokumentacji związanej z

zatrudnieniem, w tym podatkowej i składkowej, nie świadczy o istnieniu stosunku pracy,

a jest jedynie jedną z przesłanek dowodzenia okoliczności, iż praca faktycznie była

przez pracownika wykonywana. Pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę

nie można przyjąć bowiem wówczas, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a

pracodawca świadczoną przez pracownika pracę przyjmował (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 14 marca 2001 r., II UKN 258/00 – OSNAPiUS z 2002 r. nr 21, poz.

527).

Nieuzasadniona jest również skarga kasacyjna wnioskodawcy J. S. Kwestia

niemożności oparcia skargi na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny

dowodów (art. 233 k.p.c.) została omówiona w przedstawionych wyżej rozważaniach.

Zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. „poprzez niewzięcie za podstawę rozstrzygnięcia

istniejącego stanu prawnego w zakresie wynikającym z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i

art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych oraz art. 233 § 1 k.p.c.” jest nieskuteczny, albowiem nie odpowiada treści

normatywnej wskazanego przepisu. Stanowi on, że po zamknięciu rozprawy sąd wydaje

wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w

szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się

ono wymagalne w toku sprawy. W przepisie tym chodzi o to, aby podstawą

rozstrzygnięcia był stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, który może się

znacząco różnić od tego istniejącego w chwili wytoczenia powództwa (wydania

zaskarżonej decyzji bądź złożenia od niej odwołania), ze względu na istotne

okoliczności, które zaistniały (nastąpiły, wydarzyły się) już w czasie prowadzenia

postępowania sądowego. Tym samym powoływanie się na błędy w ustaleniach

faktycznych i uchybienia w postępowaniu dowodowym nie uzasadnia kasacyjnego

zarzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. (por. także wyroki z dnia 9 marca 2001 r. II UKN

33/01 – OSNP z 2002 r. nr 20, poz. 503 oraz z dnia 22 listopada 2001 r., I PKN 700/00

– OSNP z 2003 r. nr 21, poz. 517), zaś skarżący nie zarzuca, aby Sąd drugiej instancji

oparł rozstrzygnięcie na przepisach prawa materialnego nieobowiązujących w chwili

wyrokowania.

Nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art.

391 k.p.c. przez brak wskazania i uzasadnienia materialnoprawnej podstawy wyroku.

Stosownie do art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej może być

naruszenie nie jakichkolwiek przepisów postępowania, ale tylko takich, których

naruszenie mogło wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 328 § 2 k.p.c.

wymienia konieczne elementy uzasadnienia wyroku, a jego naruszenie w zakresie

wskazanym w skardze nie może być w niniejszej sprawie kwalifikowane jako

wpływające, i to w sposób istotny, na wynik sprawy. Uzasadnienie wyroku wyjaśnia

przyczyny,

dla

jakich

orzeczenie

zostało

wydane,

sporządzane

jest

już po

rozstrzygnięciu sprawy i w tej sytuacji sporządzenie go nawet z naruszeniem wymagań

ustawowych tylko wyjątkowo może być uznane za wpływające istotnie na sposób

rozstrzygnięcia (por. także wyrok z dnia 27 czerwca 2001 r. II UKN 446/00 – OSNP z

2003 r., z. 7, poz. 182). Wbrew stanowisku skarżącego – uzasadnienie wyroku Sądu

drugiej instancji zawiera wskazanie i uzasadnienie materialnoprawnej podstawy

rozstrzygnięcia z przytoczeniem znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów

prawa, w szczególności art. 83 § 1 k.c.

Wady oświadczenia woli (w tym pozorność umowy) w znaczeniu ich

występowania w okolicznościach sprawy należą do ustaleń faktycznych (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1996 r., II UKN 9/96 – OSNAPiUS z 1997 nr 11,

poz. 201 i z dnia 23 stycznia 1997 r., I CKN 51/96 – OSNC nr 6-7, poz. 79). Jeżeli

zatem faktyczna podstawa zaskarżonego skargą kasacyjną rozstrzygnięcia nie została

przez skarżącego skutecznie zakwestionowana, przeto ustalenia Sądu drugiej instancji

są wiążące dla Sądu Najwyższego. Z ustaleń tych wynika, iż umowa o pracę zawarta

przez skarżącego z M.P. była umową pozorną, której jedynym celem było umożliwienie

wnioskodawczyni skorzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a przez to

nieważną z mocy art. 83 § 1 k.c. Zgodnie z powołanym przepisem nieważne jest

oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. O oświadczeniu woli

złożonym dla pozoru można mówić wówczas, gdy z góry powziętym zamiarem stron

jest brak woli wywołania skutków prawnych przy jednoczesnej chęci wprowadzenia w

błąd innych osób lub organów. Innymi słowy jest to wada oświadczenia woli polegająca

na niezgodności między aktem woli a jej przejawem na zewnątrz, gdy strony zgodne są

co do tego, aby wspomniane oświadczenie woli nie wywołało skutków prawnych. W

przypadku umowy o pracę dla stwierdzenia jej pozorności konieczne jest również

ustalenie, że osoba, która zawarła umowę o pracę, faktycznie do świadczenia pracy nie

przystąpiła

i

nie

wykonywała

swoich

obowiązków pracowniczych

za

wiedzą

pracodawcy. Konsekwencją ustalenia, że oświadczenie woli złożone zostało drugiej

stronie za jej zgodą dla pozoru jest stwierdzenie jego nieważności, co oznacza, że z

mocy samego prawa oświadczenie to nie wywołuje skutków prawnych określonych w

jego zewnętrznym brzmieniu. Nieważność pozornego oświadczenia woli nie dopuszcza

do powstania tych skutków nie tylko między uczestnikami tej pozornej czynności

prawnej, ale także w stosunku do osób trzecich. Tym samym pozorna umowa o pracę

nie wywołuje skutków prawnych nie tylko pomiędzy stronami tej umowy, ale także w

sferze ubezpieczenia społecznego pracowników (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

17 grudnia 1996 r., II UKN 32/96 – OSNAPiUS z 1997 r. nr 15, poz. 275). Sąd

Apelacyjny prawidłowo rozważył i ocenił przedmiotową umowę o pracę we wskazanych

aspektach, stwierdzając w sposób jednoznaczny, iż była ona umową zawartą dla

pozoru i z tej przyczyny nieważną w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. Sąd ten nie przyjął

natomiast, jak twierdzi się w skardze kasacyjnej, że ustalenie wygórowanego

wynagrodzenia

miesięcznego

oraz

rozpoczęcie

korzystania

ze

świadczeń

z

ubezpieczenia społecznego po krótkim okresie od zawarcia umowy przesądza o jej

pozorności. Wręcz przeciwnie, Sąd drugiej instancji podkreślił, iż okoliczności te same

w sobie nie świadczą o pozorności umowy o pracę, a zostały jedynie przytoczone jako

uzupełnienie przesłanek takiego ustalenia, tworząc z nimi logiczną całość. W

konsekwencji Sąd ten trafnie uznał, iż wnioskodawczyni M.P. nie była pracownikiem w

rozumieniu art. 2 k.p. i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami). Tym samym nie mogły

znajdować do niej zastosowania powołane w skardze kasacyjnej przepisy art. 6 ust. 1

pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy, stanowiące o obowiązkowym ubezpieczeniu

emerytalno-rentowym, chorobowym i wypadkowym pracowników, czyli – stosownie do

art. 2 k.p. – osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, a nie tych, które tylko

umowę o pracę zawarły bez zamiaru jej faktycznego wykonywania. Natomiast art. 59

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31,

poz. 267), dotyczący sprawowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych kontroli nad

prawidłowością orzekania o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby oraz

wystawianiem zaświadczeń lekarskich, w ogóle nie znajduje w sprawie zastosowania.

Podstawą poczynionych przez Sąd drugiej instancji ustaleń nie było zakwestionowanie

uzyskanych przez wnioskodawczynię M.P. zaświadczeń lekarskich o niezdolności do

pracy z powodu choroby, lecz przyjęcie, że pomimo złożenia oświadczenia

zawierającego określone w art. 22 k.p. elementy umowy o pracę, strony nie zamierzały

osiągnąć skutków wynikających z tej umowy, a wnioskodawczyni po zawarciu umowy

faktycznie do pracy nie przystąpiła i nie wykonywała obowiązków pracowniczych.

Z powyższych względów obie skargi kasacyjne podlegają oddaleniu na

podstawie art. 39814 k.p.c.