III UK 154/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III UK 154/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Andrzej Wasilewski (sprawozdawca)

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z wniosku R. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w [...]

o prawo do emerytury,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 25 listopada 2004 r.,

kasacji organu rentowego i kasacji wnioskodawcy

od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]

z dnia 9 marca 2004 r.,

oddala kasację organu rentowego oraz kasację wnioskodawcy.

Uzasadnienie

Wnioskodawca – R.C., zatrudniony na stanowisku sędziego, wniósł w dniu 5

czerwca 2003 r. odwołanie w związku z niewydaniem decyzji przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w [...] w przedmiocie jego wniosku o

przyznanie prawa do emerytury złożonego w organie rentowym w dniu 31 marca

2003 r. Następnie, w dniu 8 lipca 2003 r. wnioskodawca wniósł odwołanie od

odmownej decyzji organu rentowego z dnia 30 kwietnia 2003 r. w powyższej

sprawie o przyznanie prawa do emerytury.

Sąd Okręgowy w [...] – Sąd Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 30

października 2003 r.

zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego z dnia 30

kwietnia 2003 r. w ten sposób, że: (1) przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury

od dnia 31 marca 2003 r.; (2) umorzył postępowanie w pozostałej części; oraz (3)

zasądził od strony pozwanej – organu rentowego na rzecz wnioskodawcy kwotę 60

zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu tego

orzeczenia Sąd Okręgowy stwierdził, że: (a) z ustaleń Sądu wynika, iż

wnioskodawca spełnił wszystkie przesłanki wymienione w art. 27 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.

U. Nr 162, poz. 1118 ze zm. – powoływanej nadal jako: ustawa o emeryturach i

rentach z FUS); (b) powołany przez organ rentowy art. 100 § 5 ustawy z dnia 27

lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze

zm. – powoływanej nadal jako: ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych z

2001 r.) nie stoi na przeszkodzie w nabyciu prawa do emerytury przez

wnioskodawcę, ponieważ instytucja stanu spoczynku została powołana dopiero w

art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. (Dz. U. Nr 124, poz. 782), mocą której

z dniem 1 stycznia 1998 r. zmieniona została ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. –

Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz.

25 ze zm. – powoływanej nadal jako: ustawa – Prawo o ustroju sądów

powszechnych z 1985 r.); nowelizacja ta nie pozbawiła osób, które odprowadzały

składki, prawa do emerytury i renty; (c) Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że

sędzia, który osiągnął wiek emerytalny po 1 stycznia 1999 r. i nadal pozostawał w

stosunku służbowym, nabywał prawo do emerytury (w tym kontekście Sąd

Okręgowy wskazał na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r.,

sygn. akt III UZP 6/02); (d) Sąd Okręgowy przyznał wnioskodawcy prawo do

emerytury od dnia 31 marca 2003 r., powołując się na art. 129 ust. 1 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS; umorzył postępowanie w pozostałej części wobec

wydania przez organ rentowy decyzji w sprawie; oraz orzekł o kosztach

postępowania na podstawie art. 98 § 1 § 2 k.p.c. w związku z § 12 ust. 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).

Apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w [...] – Sądu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 2003 r. wniosły obie strony:

(1) Wnioskodawca wniósł o częściową zmianę zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzającej go decyzji organu rentowego przez: (a) ustalenie prawa do

emerytury na dzień 16 grudnia 1998 r., a początkowej daty jej wypłaty na dzień 1

grudnia 2002 r., bowiem stosownie do art. 99 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.

– powoływanej nadal jako: ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin), który z mocy art. 186 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma w tej

sprawie zastosowanie, świadczenie wypłaca się za okres nie dłuższy niż trzy

miesiące kalendarzowe poprzedzające miesiąc, w którym zgłoszono wniosek –

zatem w danym wypadku prawo do wypłaty świadczenia powinien wnioskodawca

nabyć z dniem 1 grudnia 2002 r.; (b) ograniczenie umorzenia postępowania jedynie

do postępowania wywołanego milczeniem organu rentowego; (c) podwyższenie

zasądzonych kosztów procesu do kwoty 120 zł, motywując to tym, że w sprawie

powyższej

wniesione

zostały

dwa

odwołania,

oraz

zasądzenie

kosztów

postępowania za drugą instancję.

(2) Organ rentowy zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 27

ustawy o emeryturach i rentach z FUS i niezastosowanie art. 100 § 5 ustawy –

Prawo o ustroju sądów powszechnych z 2001 r., który wyłącza możliwość

przyznania emerytury z FUS z tytułu pracy na stanowisku sędziego z

zastrzeżeniem przypadków, o których mowa jest w art. 91 § 10 tej ustawy –

podnosząc przy tym, że ten ostatni przepis nie ma zastosowania do wnioskodawcy,

skoro jest on nadal zatrudniony na stanowisku sędziego. Równocześnie, organ

rentowy podniósł, że powołana w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r. (sygn. akt III UZP 6/02) nie może

mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, bowiem została ona

wydana w jednostkowej sprawie. W konsekwencji, organ rentowy wniósł o zmianę

wyroku w części dotyczącej przyznania prawa do emerytury i o oddalenie

odwołania wnioskodawcy.

Sąd Apelacyjny w [...] wyrokiem z dnia 9 marca 2004 r.:

(1) na skutek apelacji wnioskodawcy zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Okręgowego w [...] – Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 2003

r. w punkcie I. w ten sposób, że początkową datę jego prawa do emerytury ustalił

na dzień 1 marca 2003 r., bowiem: „Ubezpieczony spełnił wszystkie warunki

wymagane do nabycia prawa do emerytury z dniem 16 grudnia 1998 r.

Obowiązywał wtedy przepis art. 99 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (...), który po nowelizacji na mocy ustawy z

dnia 25 października 1996 r. o waloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. Nr 136, poz. 636) z dniem 31 października otrzymał brzmienie:

świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń,

nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano

decyzję z urzędu. Wniosek o emeryturę został sporządzony prze płatnika składek w

dniu 18 marca 2003 r., a wpłynął do ZUS-u w dniu 31 marca 2003 r. Prawo do

wypłaty świadczenia powstało w dniu 1 marca 2003 r. i w takim zakresie

zaskarżony wyrok należało zmienić.”; natomiast w pozostałej części apelację

wnioskodawcy Sąd Okręgowy oddalił, tym bardziej, że określona w § 12 ust. 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu stawka minimalna 60 zł w

sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia

emerytalnego „przysługuje za prowadzenie jednej sprawy, niezależnie od ilości

sporządzonych

przez

pełnomocnika

pism

procesowych.

Pełnomocnik

ubezpieczonego złożył dwa odwołania, lecz oba dotyczyły tej samej sprawy. Na

skutek obu odwołań toczyło się przed Sądem jedno postępowanie.” ;

(2) oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w [...] –

Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 2003 r., uznając, że nie

zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ zaskarżony wyrok, pomimo częściowo

błędnego jego uzasadnienia, odpowiada prawu; w szczególności Sąd Apelacyjny

stanął na stanowisku, że przepisy emerytalne umożliwiły wnioskodawcy nabycie

prawa do emerytury, a przepisy ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych z

2001 r. „nie stoją na przeszkodzie nabyciu tego prawa, ograniczając jedynie zakres

czasowy jego trwania. Ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę w marcu 2003 r.

Zgodnie z art. 186 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu

Ubezpieczeń

Społecznych

(...)

do

wniosku

R.C.

będą

miały

zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (...). Przepisy obecnie obowiązującej ustawy

o emeryturach i rentach z FUS nie są dla ubezpieczonego korzystniejsze, ponieważ

na ich podstawie nie może on nabyć prawa do świadczenia. Ubezpieczony spełnia

warunki nabycia prawa do emerytury zawarte w art. 26 ustawy o z.e.p., ponieważ

osiągnął wiek emerytalny i ma odpowiedni okres składkowy, znacznie dłuższy od

wymaganego (46 lat). Obowiązujące w dacie spełnienia się warunków koniecznych

do nabycia prawa do emerytury (16 grudnia 1998 r.) przepisy ustawy z dnia 20

czerwca 1985 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz. U. Nr

7 z 1994 r. poz. 25) umożliwiały nabycie prawa do emerytury sędziemu czynnemu

zawodowo. Przepis art. 711 § 6 tej ustawy stanowił, że przejście sędziego w stan

spoczynku powoduje utratę prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia

społecznego. Zakazu takiego nie było w stosunku do sędziów czynnych zawodowo.

W uzasadnieniu uchwały z dnia 27 września 2002 r., III UZP 6/02 (OSNP Nr 1 poz.

8 z 2003 r.) Sąd Najwyższy stwierdził, że nie ma podstawy prawnej do odmowy

przyznania prawa do emerytury tym sędziom, którzy warunek osiągnięcia wieku

emerytalnego spełnili przed 1 stycznia 1999 r. Zgodnie z art. 186 ust. 3 ustawy o

emeryturach i rentach do wniosków takich osób zgłoszonych po wejściu w życie

ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Według omówionych przepisów

dotychczasowych spełniali oni warunki do przyznania prawa.”

(3) odrzucił zażalenie wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w

[...] – Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 2003 r. o umorzeniu

postępowania,

ponieważ

punkt

II. zaskarżonego

wyroku

miał

charakter

postanowienia, które – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – może być zawarte w

wyroku, i od którego przysługiwało wnioskodawcy w terminie tygodniowym

zażalenie, gdy tymczasem wnioskodawca otrzymał odpis wyroku wraz z

uzasadnieniem w dniu 19 listopada 2003 r., termin do wniesienia zażalenie upłynął

w dniu 27 listopada 2003 r. (skoro 26 listopada 2003 r. była niedziela), a

zaskarżenie tego postanowienia wniósł osobiście w Sądzie Okręgowym dopiero w

dniu 1 grudnia 2003 r.;

(4) zasądził od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy 120 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego za drugą instancję.

Kasację od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 9 marca

2004 r. wniosły obie strony:

(1) Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w [...] zarzucił zaskarżonemu

wyrokowi naruszenie art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz

nieuwzględnienie art. 100 § 5 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych z

2001 r., a w konsekwencji wniósł o „zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

odwołania wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z dnia 30 kwietnia 2003 r.”

względnie o „uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do Sądu

Apelacyjnego w [...] celem ponownego rozpoznania”. W uzasadnieniu kasacji organ

rentowy podniósł w szczególności, że u podstaw tego orzeczenie Sądu legła błędna

wykładnia art. 100 § 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych z 2001 r. – bowiem

przepis ten „należy rozumieć jako zasadę, od której występują wyjątki wymienione

w art. 91 § 10. Zgodnie z art. 91 § 9 od wynagrodzenia sędziów nie odprowadza się

składek na ubezpieczenie społeczne. Wyjątkowa sytuacja określona została w art.

91 § 10, gdy w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku służbowego

sędziego w sposób, o którym mowa w art. 68, od wynagrodzenia wypłaconego

sędziemu w okresie służby, od którego nie odprowadzono składki na ubezpieczenie

społeczne, przekazuje się składkę do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

przewidzianą za ten okres w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. W art. 100 §

6-8 zawarte zostały dalsze zasady naliczania uposażenia sędziego w stanie

spoczynku, przy czym przepis ten wprowadza wyraźne ograniczenia co do

wysokości należnego świadczenia. Powołane przepisy jednoznacznie wyłączają

prawo do emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu pracy

na stanowisku sędziego i dotyczą wszystkich sędziów w stanie spoczynku. (...) brak

jest przepisów, które wskazywałyby na możliwość uzyskania dwóch świadczeń z

tego samego tytułu, w związku z nabyciem uprawnień emerytalnych.” Dlatego w

opinii organu rentowego: „Ocena prawna przedmiotowego zagadnienia wiąże się z

potrzebą dokonania wykładni art. 100 § 5 ustawy Prawo o ustroju sądów

powszechnych oraz dopuszczalności stosowania przepisów ustawy o emeryturach i

rentach z FUS wobec sędziów pozostających w stosunku służbowym.”

(2)

Pełnomocnik

wnioskodawcy

zarzucił

zaskarżonemu

wyrokowi

naruszenie: po pierwsze – art. 26 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników

i ich rodzin „przez pominięcie tych przepisów przy ocenie daty nabycia prawa do

emerytury i początkowej daty jej wypłaty oraz błędne zastosowanie art. 99

wymienionej ustawy (...) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 października 1996

r. o waloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 136, poz.

636), która nie może działać wstecz.”; po drugie – art. 373 w związku z art. 397 § 2

k.p.c. „przez błędne ich zastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do

odrzucenia zawartego w wyroku rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania i

orzeczenia o kosztach procesu (pkt III. wyroku). Pełnomocnik wnioskodawcy wniósł

o: (a) „częściową zmianę pkt I. wyroku i ustalenie początkowej daty prawa do

emerytury na 16 grudnia 1998 r.”; (b) „ustalenie początkowej daty wypłaty

emerytury na dzień 1 grudnia 2002 r.”, tym bardziej, że: „Art. 99 ustawy z dnia

14.12.1982 r. o z.e.p. jest przepisem prawa materialnego i w chwili nabycia przez

ubezpieczonego prawa do emerytury dawał podstawę do ustalenia za 3 miesiące

poprzedzające miesiąc, w którym zgłoszono wniosek. Późniejsza zmiana tego

przepisu na niekorzyść ubezpieczonych wprowadzona ustawą z dnia 25.10.1996 r.

o waloryzacji emerytur i rent (...) nie może działać wstecz, a zatem nie może mieć

wpływu na ustalenie początkowej daty wpłaty emerytury. Naruszałoby to bowiem

zasadę praw nabytych (...).”; (c) „uchylenie postanowienia odrzucającego zażalenie

i orzeczenie o tych żądaniach zawartych w apelacji”, bowiem w tym zakresie

zaskarżony wyrok „w oczywisty sposób narusza uchwałę połączonych Izb Sądu

Najwyższego z dnia 6 marca 1972 r., III CZP 27/71 I (...) (OSNCP 1973 Nr 1 poz.

1)”;

(d)

„zasądzenie

kosztów

postępowania

kasacyjnego.”

Równocześnie,

pełnomocnik wnioskodawcy jako okoliczność uzasadniającą jej przyjęcie do

rozpoznania wskazał na potrzebę „ujednolicenia orzecznictwa dotyczącego

orzekania o dacie nabycia prawa do emerytury i początkowej daty jej wypłaty, w

sytuacji gdy prawo do emerytury zostało nabyte w czasie obowiązywania

poprzedniej ustawy emerytalnej, tj. ustawy z dnia 14.12.1982 r. o z.e.p., zaś

wniosek o ustalenie prawa do tej emerytury wpłynął pod rządami obecnie

obowiązującej ustawy z dnia 17.12.1998 r.” oraz na potrzebę wyjaśnienia

problematyki „dopuszczalności stosowania terminu do zaskarżenia orzeczenia o

umorzeniu postępowania zawartego w wyroku w sytuacji, kiedy strona składa

apelację od merytorycznego rozstrzygnięcia o dochodzonym roszczeniu.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia kasacją oraz jej

podstaw, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art.

39311 § 1 k.p.c.).

1. Rozpoznając kasację organu rentowego, w której podniesiony został

zarzut naruszenia art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz zarzut

nieuwzględnienia art. 100 § 5 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych z

2001 r., Sąd Najwyższy – zważywszy na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27

września 2002 r. (III UZP 6/02 – OSNP z 2003 r. nr 1 poz. 18) – stwierdził, co

następuje: (a) wprawdzie art. 100 § 5 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych z 2001 r. wprowadzona została do porządku prawnego zasada,

wedle której, „z tytułu pracy na stanowisku sędziego nie przysługuje prawo do

emerytury lub renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych”, jednakże obowiązuje

ona dopiero od dnia 1 października 2001 r.; (b) natomiast, zgodnie z przepisami

ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych z 1985 r. (jednolity tekst: Dz. U. z

1994 r. Nr 7, poz. 27 – w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 1997 r.)

sędziowie

podlegali na ogólnych

zasadach pracowniczemu

ubezpieczeniu

społecznemu, a przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin nie uzależniały nabycia przez pracownika prawa do emerytury od ustania

jego zatrudnienia, a jedynie od uprzedniego uzyskania przezeń określonego wieku i

okresu ubezpieczenia (art. 26 tej ustawy); także i sędzia uzyskiwał wówczas prawo

do emerytury, jeżeli osiągnął wymagany wiek (mężczyzna – 65 lat) i miał

wymagany okres składkowy i nieskładkowy z tytułu zatrudnienia, jakkolwiek nie

mógł on faktycznie z tego prawa korzystać, ponieważ wypłata przysługującej mu

emerytury podlegała zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia

17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) z

powodu przekroczenia określonego tymi przepisami progu dochodów; (c) dopiero

na podstawie art. 771 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie – Prawo o ustroju

sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 124, poz. 782 ze

zm.), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r., wprowadzona została do

porządku prawnego instytucja prawna ‘stanu spoczynku’ i – zgodnie z dyspozycją

art. 771 § 6 tej ustawy – przejście w stan spoczynku powodowało utratę prawa do

emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego; jednak i te przepisy nie dawały

podstawy do odmowy przyznania prawa do emerytury sędziom, którzy osiągnęli

wiek emerytalny po dniu 1 stycznia 1998 r., jeżeli przed tą datą mieli już wymagany

dla uzyskania prawa do emerytury okres składkowy i nieskładkowy ubezpieczenia,

ponieważ art. 26 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin nie

wymagał, aby okres ubezpieczenia przypadał bezpośrednio przed osiągnięciem

wieku emerytalnego; (d) z kolei art. 103 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z

FUS (obowiązującej od dnia 1 stycznia 1999 r.) przewiduje zawieszenie i

zmniejszenie świadczeń ze względu na osiągane przez uprawnioną osobę

przychody, jednakże art. 103 ust. 2 tej ustawy stanowi, że ograniczenie to nie ma

zastosowania do emerytów, którzy osiągnęli już wiek emerytalny (mężczyźni – 65

lat) i takie osoby otrzymywały przysługujące im emerytury w pełnej wysokości,

niezależnie od uzyskiwanych przychodów;

ograniczenie w tym względzie

wprowadzone zostało dopiero na podstawie art. 103 ust. 2a ustawy o emeryturach i

rentach z FUS (obowiązującego począwszy od dnie 1 lipca 2000 r. – art. 2 w

związku z art. 3 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 9, poz. 118), wedle którego prawo do

emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodów emeryta z

tytułu zatrudnienia, bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy; (e) oznacza to,

że zanim wprowadzone zostało powyższe ograniczenie, sędzia, który osiągnął wiek

emerytalny (mężczyzna – 65 lat) i nadal pozostawał w stosunku służbowym mógł –

obok uposażenia z tytułu tego zatrudnienia – otrzymywać także w pełnej wysokości

należną mu emeryturę; zmiana ograniczająca w tym względzie nie została

wprowadzona do ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych z 1985 r. aż do

dnia 1 stycznia 1999 r., albowiem do tego czasu nie było podstawy prawnej, która

uzasadniałaby odmowę przyznania prawa do emerytury sędziemu, który spełniał

warunki niezbędne do uzyskania tego prawa przed dniem 1 stycznia 1999 r.; w

konsekwencji, wypłata należnych z tego tytułu świadczeń, nabytych przez sędziów,

musiałaby więc następować na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 103

ust. 2 w związku z art. 186 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Biorąc

powyższe pod uwagę oraz mając na względzie to, że zaskarżony wyrok Sąd

Apelacyjny w pełni odpowiada prawu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c.

oddalił kasację organu rentowego.

2. Rozpoznając kasację wnioskodawcy, Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co

następuje: po pierwsze – w związku z zarzutem dotyczącym naruszenia art. 26 i

art.. 99 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz art. 186

ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS: (a) zgodnie z dyspozycją art. 186 ust.

3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do wniosków osób urodzonych przed

dniem 1 stycznia 1949 r., które do dnia wejścia w życie tej ustawy (czyli do dnia 1

stycznia 1999 r.) nie zgłosiły wniosku o emeryturę, mimo że spełniały warunki do

nabycia prawa do tego świadczenia, w zakresie dotyczącym warunków nabycia

prawa do emerytury należy stosować między innymi przepisy ustawy o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, chyba że przepisy ustawy o

emeryturach i rentach z FUC są dla tych osób korzystniejsze; (b) w rozpoznawanej

sprawie oznacza to, iż skoro wnioskodawca – urodzony w dniu 16 grudnia 1933 r. –

wystąpił z wnioskiem z dnia 18 marca 2003 r., który wpłynął do organu rentowego

w dniu 31 marca 2003 r. o ustalenie prawa do emerytury na podstawie wobec

spełnienia przezeń wszystkich warunków wymaganych do jej nabycia z dniem 16

grudnia 1998 r., to w niniejszej sprawie należało ustalić przysługujące

wnioskodawcy prawo do emerytury na podstawie art. 26 („Emerytura przysługuje

pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek

emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, 2) ma okres

zatrudnienia wynoszący łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do

okresów zatrudnienia co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn”) oraz art.

99 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, który w brzmieniu

obowiązującym od dnia 31 grudnia 1996 r. (art. 9 pkt 2 oraz art. 15 ustawy z dnia

25 października 1996 r. o waloryzacji emerytur i rent oraz o zmianie niektórych

ustaw, Dz. U. Nr 136, poz. 636) stanowił: "Świadczenia wypłaca się poczynając od

dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w

którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu” i właśnie na tej podstawie

Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku – wbrew zarzutowi kasacji – prawidłowo

ustalił, że prawo do wypłaty emerytury na rzecz wnioskodawcy powstało w dniu 1

marca 2003 r.; po drugie – w związku z zarzutem dotyczącym naruszenia art. 373

w związku z art. 397 § 2 k.p.c. wobec odrzucenia zażalenia wnioskodawcy na

postanowienie Sądu Okręgowego o umorzeniu postępowania w części dotyczącej

odwołania wnioskodawcy w kwestii bezczynności (milczenia) organu rentowego z

tej przyczyny, że wnioskodawca naruszył termin do wniesienia zażalenia na

powyższe postanowienie Sądu Okręgowego: (a) postanowienie Sądu pierwszej

instancji dotyczące umorzenia postępowania wszczętego w związku z wniesionym

przez wnioskodawcę odwołaniem dotyczącym bezczynności (milczenia) organu

rentowego w sprawie załatwienia jego wniosku emerytalnego, które zamieszczone

zostało w pkt II.. sentencji wyroku tego Sądu zawierającej równocześnie

merytoryczne rozstrzygnięcie w tej samej sprawie, wobec

sposobu załatwienia

przez organ rentowy tego wniosku, a mianowicie wydania decyzji o odmowie

przyznania wnioskodawcy emerytury, od której wnioskodawca wniósł odwołanie –

nie traci charakteru postanowienia i podlega rygorom procesowym dotyczącym

zażaleń na postanowienia określonym w art. 394 k.p.c.; z przepisu tego wynika

bowiem, że wszystkie postanowienia, od których przysługuje środek prawny – także

w wypadku, gdy zostały one zamieszczone w sentencji orzeczenia (wyroku lub

postanowienia) dotyczącego istoty sprawy – mogą być zaskarżane wyłącznie w

drodze zażalenia w terminie tygodniowym od daty ich doręczenia (art. 394 § 1 i § 2

k.p.c.), z jednym wyjątkiem – dotyczącym postanowienia co do zwrotu kosztów,

które może zostać zaskarżone łącznie z orzeczeniem dotyczącym istoty sprawy

(art. 393 § 1 pkt 9 k.p.c – a contrario); (b) oznacza to, że – wbrew zarzutowi kasacji

– trafnie Sąd Apelacyjny stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż:

„zawarte

w

wyroku

punkt

II

dotyczący

umorzenia

postępowania

jest

postanowieniem, które zgodnie z utrwalonym orzecznictwem może być zawarte w

wyroku. Od postanowienia na umorzenie postępowania służy środek zaskarżenia w

postaci zażalenia, który wnosi się w terminie tygodniowym od daty doręczenia

odpisu postanowienia z uzasadnieniem

Takie stanowisko prezentuje Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lutego 2000 r., sygn. akt III CKN 1141/99.

R.C. otrzymał odpis wyroku z uzasadnieniem (wraz z postanowieniem o umorzeniu)

w dniu 19 listopada 2003 r. Termin do złożenia zażalenia upłynął w dniu 27

listopada 2003 r. (26 listopada była niedziela). Środek zaskarżenia został złożony

osobiście w Sądzie Okręgowym w [...] w dniu 1 grudnia 2003 r., a więc po upływie

terminu. Z tego względu zażalenie na umorzenie postanowienia na mocy art. 373

k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. podlega odrzuceniu.” Biorąc powyższe pod

uwagę,

Sąd

Najwyższy

na

podstawie

art.

39312 k.p.c.

oddalił

kasację

wnioskodawcy.

Teza:

Postanowienia, od których przysługuje środek prawny – także w wypadku,

gdy zostały one zamieszczone w sentencji orzeczenia (wyroku lub postanowienia)

dotyczącego istoty sprawy – mogą być zaskarżane wyłącznie w drodze zażalenia w

terminie tygodniowym od daty ich doręczenia (art. 394 § 1 i § 2 k.p.c.), z jednym

wyjątkiem – dotyczącym postanowienia co do zwrotu kosztów, które może zostać

zaskarżone łącznie z orzeczeniem dotyczącym istoty sprawy (art. 393 § 1 pkt 9

k.p.c – a contrario);