III SZP 1/06 · Sąd Najwyższy

Uchwała z dnia 8 marca 2006 r.

III SZP 1/06

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Herbert Szurgacz, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2006 r. sprawy

z zażalenia Telekomunikacji Polskiej SA w Warszawie przeciwko Prezesowi Urzędu

Regulacji Telekomunikacji i Poczty z udziałem Telekomunikacji Kolejowej Sp. z o.o. o

zobowiązanie do zmiany treści umowy, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2005 r.

[...]

„Czy Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozstrzygając na podstawie

art. 479(57) pkt 2 k.p.c. zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty wydane na podstawie art. 85 w zw. z art. 96 ustęp 4 ustawy z

dnia 21 lipca 2000 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 73, poz. 852 ze zm.) wydaje orzeczenie w formie wyroku czy postanowienia, czy orzeczenie to powinno być

wydane po przeprowadzeniu rozprawy bądź posiedzenia jawnego oraz czy na orzeczenie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przysługuje apelacja czy też zażalenie ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozstrzygając na podstawie

art. 47957 pkt 2 k.p.c. zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty wydane na podstawie art. 85 w związku z art. 96 ust. 4

ustawy z dnia 21 lipca 2000 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 73, poz. 852

ze zm.) wydaje orzeczenie w formie postanowienia po przeprowadzeniu rozprawy. Na powyższe postanowienie zażalenie nie przysługuje.

Uzasadnienie

I. Przedstawione zagadnienie wyłoniło się w toku rozpoznawania przez Sąd

Apelacyjny w Warszawie zażalenia Telekomunikacji Polskiej SA na postanowienie

Sądu Okręgowego w Warszawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej

jako SOKiK) oddalające zażalenie Telekomunikacji Polskiej na postanowienie Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty (dalej jako Prezes Urzędu). Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

W dniu 31 października 2003 r. Telekomunikacja Polska przesłała do Telekomunikacji Kolejowej Sp. z o.o. pismo wraz z projektem umowy o dzierżawę kanalizacji teletechnicznej. W dniu 17 grudnia 2003 r. Telekomunikacja Kolejowa złożyła do

Prezesa Urzędu wniosek o ustalenie warunków współkorzystania z infrastruktury telekomunikacyjnej. Wniosek ten zainicjował postępowanie przed Prezesem Urzędu.

W dniu 31 stycznia 2004 r. Telekomunikacja Polska i Telekomunikacja Kolejowa zawarły umowę o współkorzystanie z infrastruktury telekomunikacyjnej. W dniu 3 marca

2004 r. odbyła się rozprawa administracyjna z wniosku Telekomunikacji Kolejowej. W

toku rozprawy Prezes Urzędu został poinformowany o zawarciu przez strony umowy

z dnia 31 stycznia 2004 r., skutkiem czego postępowanie zostało umorzone. W dniu

3 marca 2004 r. na wskazanej powyżej rozprawie Telekomunikacja Kolejowa złożyła

wniosek o wydanie przez Prezesa Urzędu, na podstawie art. 85 ustawy z dnia 21

lipca 2000 r. - Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. Nr 73, poz. 852 ze zm.) postanowienia zobowiązującego strony umowy z 31 stycznia 2004 r. do zmiany jej treści. Pismem z dnia 25 marca 2004 r. Telekomunikacja Kolejowa uzupełniła ten wniosek.

Pismem z dnia 28 lipca 2004 r. Telekomunikacja Polska przedstawiła stanowisko w

sprawie tego wniosku, wnosząc o jego nieuwzględnienie.

Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2005 r., wydanym na podstawie art. 85 w

związku z art. 96 ust. 4 oraz art. 111 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego z 2000 r. w

związku z art. 222 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. - Prawo telekomunikacyjne

(Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm.) oraz art. 123 k.p.a. Prezes Urzędu zobowiązał

strony umowy z 31 stycznia 2004 r. do zmiany jej treści. Zmiana umowy miała nastąpić w zakresie dotyczącym sposobu obliczania opłat za zajętość kanalizacji (poprzez

uwzględnienie w sposobie naliczania opłat rzeczywistego wykorzystania infrastruktury) oraz terminu wypowiedzenia umowy (poprzez wydłużenie terminu). Prezes

Urzędu zobowiązał strony do zmiany umowy w terminie 60 dni od dnia doręczenia

postanowienia. Pismem z dnia 7 lutego 2005 r. Telekomunikacja Polska wniosła zażalenie na to postanowienie zarzucając naruszenie art. 85 ust. 1 w związku z art. 96

ust. 4 Prawa telekomunikacyjnego, art. 84 § 1 oraz art. 107 § 3 w związku z art. 126

k.p.a. i art. 111 Prawa telekomunikacyjnego. Telekomunikacja Polska w szczególności podniosła, iż nie zostały spełnione przesłanki do wydania postanowienia, przy

czym Telekomunikacja Kolejowa nie wykazała, by wykonywanie działalności bez

współkorzystania z infrastruktury było niemożliwe lub wiązało się z niewspółmiernie

wysokimi nakładami

Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2005 r. SOKiK oddalił zażalenie Telekomunikacji Polskiej uznając je za nieuzasadnione. Sąd uznał zarzut naruszenia art. 85

w związku z art. 96 Prawa telekomunikacyjnego za nietrafny, ponieważ przesłanką

wydania zaskarżonego postanowienia nie jest wykazanie, iż wykonywanie działalności przez zainteresowanego bez współkorzystania z infrastruktury jest niemożliwe lub

wiąże się z niewspółmiernie wysokimi nakładami. Wykazanie powyższych przesłanek

jest bowiem niezbędne do zawarcia umowy o współkorzystanie z infrastruktury telekomunikacyjnej (art. 96 ust. 1 i 2 tego Prawa), podczas gdy w stanie faktycznym taka

umowa została już zawarta. Postanowienie to zostało wydane na posiedzeniu niejawnym.

Pismem z dnia 9 sierpnia 2005 r. Telekomunikacja Polska wniosła zażalenie

na to postanowienie do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. W zażaleniu wskazano na

naruszenie art. 96 ust. 1 w związku z art. 85 Prawa telekomunikacyjnego poprzez

błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż ten przepis nie ma zastosowania do

zmiany umowy w trybie art. 85 ust. 1 tego Prawa oraz art. 233 k.p.c., poprzez przyjęcie, że opłaty pobierane przez powoda na podstawie umowy nie są ustalone w oparciu o przejrzyste i obiektywne kryteria, a także, iż konieczne jest wydłużenie terminu

wypowiedzenia umowy ponad okres 6 miesięcy.

II. Przedstawiając wskazane w uchwale zagadnienia Sąd Apelacyjny podniósł,

iż rozpoznanie zażalenia zależy od wyjaśnienia kwestii prawnej, jaki w rzeczywistości

charakter ma rozstrzygnięcie SOKiK, które zapada w wyniku merytorycznego rozpoznania zażalenia wniesionego na postanowienie Prezesa Urzędu wydane w trybie

art. 85 ust. 1 w związku z art. 96 ust. 4 Prawa telekomunikacyjnego. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego postanowienie wydane przez Prezesa Urzędu dotyczy kwestii merytorycznych. Świadczy o tym nie tylko charakter i tematyka przedmiotu rozstrzygnięcia,

skutki, jakie rozstrzygnięcie to wywołuje w sferze prawa materialnego, ale również

art. 86 ust. 1 odsyłający do art. 82-84 tego Prawa. Sąd Apelacyjny uznał również, iż o

merytorycznym charakterze postanowienia Prezesa Urzędu świadczy regulacja art.

29 obecnie obowiązującego Prawa telekomunikacyjnego z 2004 r., w myśl którego

Prezes Urzędu może z urzędu w drodze decyzji zmienić treść umowy o dostępie telekomunikacyjnym lub zobowiązać strony do jej zmiany. Kwestia zmiany umowy nie

mogłaby być zatem rozstrzygnięta obecnie w formie postanowienia. Ponadto, Prezes

Urzędu powołując w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2005 r. przepis art. 123 k.p.a.

uznał, że nie dotyczy ono rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. W tej sytuacji Sąd

Apelacyjny przyjął, iż wskazanie przez ustawodawcę w art. 85 Prawa telekomunikacyjnego z 2000 r., że Prezes Urzędu wyraża swoje stanowisko w formie postanowienia, na które służy stronie zażalenie do sądu nie przesądza jeszcze, że również

orzeczenie Sądu rozpoznającego to zażalenie powinno przybrać formę postanowienia i zostać wydane w istocie w trybie postępowania zażaleniowego przewidzianego

w Kodeksie postępowania cywilnego.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, iż zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu

inicjuje postępowanie sądowe, które toczy się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w sprawach gospodarczych i podobnie jak odwołanie od decyzji

Prezesa Urzędu odpowiada konstrukcji pozwu w postępowaniu cywilnym. Przepisy

regulujące postępowanie z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty nie zawierają

odrębności co do podstawowych zasad rozpoznawania spraw, w których zapadło

rozstrzygniecie co do istoty sprawy. W art. 47966 k.p.c. wskazano, iż przepisy art.

47932 § 1 oraz 47959-65 k.p.c. stosuje się odpowiednio do zażalenia na postanowienia

Prezesa Urzędu. Wymienione przepisy regulują kwestie trybu i terminu wniesienia

zażalenia, wymagań formalnych zażalenia, stron postępowania toczącego się przed

Prezesem Urzędu, pełnomocnictwa, możliwości wstrzymania wykonania postanowienia, treści orzeczenia SOKiK. Nie odsyłają natomiast do zasad ogólnego postępowania zażaleniowego określonych w art. 394 § 1 i 2 oraz art. 397 § 1 k.p.c. Nie

zmieniają również ogólnych reguł procesowych wyrażonych w art. 148 § 1, art. 324,

art. 354, art. 367 § 1 czy art. 394 § 1 k.p.c., zgodnie z którymi orzekanie o istocie

sprawy może nastąpić po rozpoznaniu sprawy na rozprawie, powinno przybrać formę

wyroku, a od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja, która powinna

zostać rozpoznana według przepisów właściwych dla tego środka odwoławczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III. W pytaniu prawnym przedłożonym Sądowi Najwyższemu przez Sąd Apelacyjny w Warszawie zawarte są trzy szczegółowe zagadnienia:

1) czy SOKiK rozstrzygając na podstawie art. 47957 pkt 2 k.p.c. zażalenie na

postanowienie Prezesa Urzędu wydane na podstawie art. 85 w związku z art. 96 ust.

4 Prawa telekomunikacyjnego wydaje orzeczenie w formie wyroku czy postanowienia; 2) czy orzeczenie to powinno być wydane po przeprowadzeniu rozprawy bądź

posiedzenia jawnego; 3) czy od orzeczenia SOKiK wydanego w związku z rozstrzygnięciem zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu wydane na podstawie art. 85

w związku z art. 96 ust. 4 tego Prawa przysługuje apelacja, czy zażalenie.

IV.1. W odniesieniu do pierwszego zagadnienia należy stwierdzić, że przepisy

nie regulują wprost zasad i trybu rozpoznawania przez SOKiK zażalenia na postanowienia Prezesa Urzędu wydane na podstawie art. 85 Prawa telekomunikacyjnego.

Zgodnie z art. 47957 pkt 2 k.p.c. SOKiK jest właściwy w sprawach zażaleń na postanowienia Prezesa Urzędu wydawane w postępowaniach prowadzonych na podstawie tego Prawa. Postępowanie w sprawie zażalenia na postanowienie Prezesa

Urzędu wydane na podstawie art. 85 Prawa telekomunikacyjnego, toczy się zatem

wedle przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w sprawach gospodarczych (postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2004

r., III SZP 1/04, OSNP 2005 nr 8, poz. 118), chyba że przepisy rozdziału dotyczącego postępowań z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty stanowią inaczej. Przepisy te zawierają dwa odesłania do przepisów rozdziału regulującego zasady postępowania z zakresu ochrony konkurencji. W myśl art. 47966 k.p.c. do zażaleń na

postanowienia Prezesa Urzędu stosuje się odpowiednio przepisy art. 479 32 § 1 i art.

47958- 47965 k.p.c. Przepis art. 47932 § 1 k.p.c. reguluje sposób wnoszenia zażalenia

oraz wyznacza termin do jego wniesienia („Zażalenie na postanowienie Prezesa

Urzędu wnosi się do sądu ochrony konkurencji i konsumentów w terminie tygodnia

od dnia doręczenia tego postanowienia”). Stosownie do art. 47958 § 2 w związku z

art. 47966 k.p.c. SOKiK odrzuca zażalenie wniesione po upływie terminu do jego

wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy, gdy nie uzupełniono

w wyznaczonym terminie jego braków. Natomiast art. 47960 k.p.c. znajduje odpowiednie zastosowanie do wymogów formalnych zażalenia. Z kolei art. 479 63 k.p.c. w

związku z art. 47966 k.p.c. pozwala SOKiK wstrzymać wykonanie postanowienia Prezesa Urzędu do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Wreszcie, stosownie do art. 47964 §

1 w związku z art. 47966 k.p.c. SOKiK oddala zażalenie na postanowienie Prezesa

Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia. Natomiast w razie uwzględnienia zażalenia, SOKiK uchyla zaskarżone postanowienie albo zmienia w całości

lub w części.

IV.2. W sytuacji gdy przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania odrębnego nie przewidują odmiennych uregulowań prawnych w odniesieniu do określonych instytucji procesowych, należy w tym zakresie stosować ogólnie obowiązujące przepisy procesowe, o ile nie kolidują one z przepisami dotyczącymi postępowania odrębnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11

sierpnia 1999 r., I CKN 351/99, OSNC 2000 nr 3, poz. 47 i postanowienie składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2004 r., III SZP 1/04).

Zatem w zakresie nieuregulowanym w przepisach Działu VIa k.p.c., do rozpoznania

przez SOKiK zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu wydane na podstawie art.

85 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego, zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Stanowisko Sądu Najwyższego jest bowiem jednolite i uznaje postępowanie przed

SOKiK za - z punktu widzenia struktury kodeksu postępowania cywilnego - postępowanie rozpoznawcze, pierwszoinstancyjne, prowadzone na zasadach postępowania

kontradyktoryjnego (wyrok SN z dnia 29 maja 1991 r., III CRN 120/91, OSNCP 1992

nr 5, poz. 87; postanowienie SN z dnia 28 czerwca 2002 r., I CKN 753/00, LEX nr

56888; postanowienie SN z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 351/99, OSNC 2000 nr 3,

poz. 47; postanowienie SN z dnia 7 października 1998 r. I CKN 265/98, OSP 2000 nr

5, poz. 68; postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lutego 2004 r., III SK 42/04, niepublikowane). Dotyczy to również postępowania wszczętego wniesieniem zażalenia

na postanowienie Prezesa Urzędu. Zażalenie takie odpowiada - podobnie, jak odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu - konstrukcji pozwu w ogólnym postępowaniu

cywilnym, bowiem wymagania odnoszące się do zażalenia (art. 479 32 § 1 i 2 w

związku z art. 47928 § 3 k.p.c.) są zbliżone do wymagań pozwu (art. 187 k.p.c.), a

ponadto zażalenie, podobnie jak pozew, uruchamia postępowanie sądowe w pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1991 r., III CRN 129/91,

OSNCP 1992 nr 5, poz. 87; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia

1999 r., I CKN 351/99, OSNC 2000 nr 3, poz. 47; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z

12 czerwca 2002 r., P 13/01, OTK-A 2002 nr 4, poz. 42; postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lutego 2004 r., III SK 42/04; postanowienie składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z 5 października 2004 r., III SZP 1/04).

IV.3. Z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego nie wynika wprost, w jakiej formie powinno zapaść rozstrzygnięcie SOKiK rozpoznającego zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu. Zastosowanie mają więc ogólne zasady dotyczące postępowania przed sądem pierwszej instancji. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje dla orzeczeń merytorycznych w procesie postać wyroku. Wyrokiem sąd

orzeka o przedmiocie procesu, czyli o roszczeniu zgłoszonym przez powoda w powództwie, wypowiadając się o jego zasadności lub bezzasadności roszczenia. Należy mieć jednak na uwadze, iż sąd może wydać wyrok jedynie w przypadkach wyraźnie przewidzianych w przepisach ustawy. Natomiast zgodnie z art. 354 k.p.c., jeżeli

Kodeks nie przewiduje wydania wyroku lub nakazu zapłaty, sąd wydaje postanowienie. Orzeczenie sądu ma zatem postać postanowienia, jeżeli nie jest wymagane

wydanie wyroku. Skoro Kodeks postępowania cywilnego nie wymaga wydania wyroku w sprawie zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu, to właściwe jest wydanie

rozstrzygnięcia w formie postanowienia. Przemawia za tym również okoliczność, iż

zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu nie jest pozwem, choć - jak wynika to z

powołanego wcześniej orzecznictwa Sądu Najwyższego - jego wymogi formalne są

do pozwu zbliżone. Stanowisko to jest zgodne z zasadą, według której właściwą

formą rozstrzygania w procesie cywilnym zażaleń, w tym zażaleń na postanowienia

organu antymonopolowego lub organów regulacyjnych, jest forma postanowienia. W

przeciwnym razie, wynikające między innymi z art. 47957 oraz art. 47966 k.p.c. rozróżnienie między odwołaniem od decyzji Prezesa Urzędu, które jest odpowiednikiem

pozwu, a zażaleniem na jego postanowienie, utraciłoby sens.

IV.4. Od powyższego stanowiska można byłoby odstąpić w razie przyjęcia, iż

postanowienie Prezesa Urzędu wydane na podstawie art. 85 w związku z art. 96 ust.

4 Prawa telekomunikacyjnego jest w rzeczywistości - z uwagi na treść i skutki - decyzją, od której powinno przysługiwać odwołanie, błędnie określone w art. 85 ust. 2

tego Prawa przez ustawodawcę jako zażalenie. Zgodnie bowiem z orzecznictwem, o

rodzaju środka zaskarżenia decyduje istota zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tytułem

przykładu, w uchwale połączonych Izb Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1972 r. stwierdzono, że w razie odrzucenia

pozwu wyrokiem środek odwoławczy podlega rozpoznaniu jako zażalenie również

wtedy, gdy skarżący nazwał go rewizją (III CZP 27/71, OSNCP 1973 nr 1, poz. 1). W

innym orzeczeniu Sąd Najwyższy wskazał, iż skoro wyrok SOKiK jest wyrokiem sądu

pierwszej instancji, to według ogólnych reguł procesowych podlega on zaskarżeniu

apelacją. Kasację wniesioną od wyroku tego Sądu po dniu utraty mocy art. 479 31

k.p.c. (a w istocie także art. 47935 k.p.c.) należy więc potraktować jako apelację (postanowienie SN z dnia 14 grudnia 2005 r., III SK 3/05, nieopublikowane). Zwrócił na

to uwagę Sąd Apelacyjny w Warszawie, którego zdaniem samo nazwanie rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu postanowieniem, zaś środka zaskarżania zażaleniem, nie

przesądza kwestii, iż jest to zażalenie na postanowienie. Sąd Apelacyjny zdaje się

skłaniać ku stanowisku, iż postanowienie Prezesa Urzędu jest w rzeczywistości decyzją, ponieważ rozstrzyga o prawach i obowiązkach stron umowy o współkorzystaniu z infrastruktury. Należy zatem rozważyć, czy postanowienie Prezesa Urzędu wydane na podstawie art. 85 ust. 1 w związku z art. 96 ust. 4 Prawa telekomuniakacyjnego ma charakter merytoryczny. Pozytywna odpowiedź oznaczałaby, iż postanowienie to jest w rzeczywistości decyzją, zaś zażalenie na takie postanowienie powinno być potraktowane przez SOKiK jako odwołanie i rozstrzygnięte wyrokiem.

Rozwiązanie tego problemu wymaga analizy istoty i skutków postanowienia

Prezesa Urzędu wydanego na podstawie art. 85 ust. 1 w związku z art. 96 ust. 4

Prawa telekomunikacyjnego. Jego art. 85 ust. 1 umieszczono w rozdziale dotyczącym łączenia sieci telekomunikacyjnych i współpracy operatorów. Z przepisów tego

rozdziału wynika, iż co do zasady operatorzy telekomunikacyjni ustalają warunki połączenia sieci telekomunikacyjnych oraz współpracy w umowie (art. 78 ust. 1 oraz

art. 96). Wydawanie decyzji Prezesa Urzędu w sprawie ustalenia warunków połączenia sieci telekomunikacyjnych bądź współkorzystania z infrastruktury oraz rozliczeń z

tego tytułu jest wyjątkiem. Prezes Urzędu może wydać taką decyzję w dwóch przypadkach: 1) gdy jeden z operatorów odmówił zawarcia umowy; 2) gdy negocjacje w

sprawie zawarcia umowy nie zakończyły się w terminie wyznaczonym przez niego

(art. 83 ust. 2 w związku z art. 83 ust. 1). Decyzja Prezesa Urzędu o połączeniu sieci

zastępuje umowę stron o połączeniu sieci (art. 84 ust. 2 upt). Jednakże, w przypadku

późniejszego podpisania przez zainteresowane strony umowy o połączeniu sieci,

decyzja Prezesa Urzędu o połączeniu wygasa z mocy prawa w zakresie objętym

umową zawartą przez operatorów (art. 84 ust. 3). Z powyższego wynika, iż ustawodawca przyznał prymat zasadzie umownego kształtowania warunków połączenia

sieci oraz zasadzie współpracy, ograniczając możliwość interwencji Prezesa Urzędu

do sytuacji, gdy z uwagi na zachowanie operatorów (najczęściej jednego z nich) nie

mogło dojść do zawarcia umowy lub gdy warunki, na jakich została ona zawarta,

naruszają cele prawa telekomunikacyjnego. Zasady te obowiązują również w przy-

padku umów o współkorzystaniu z infrastruktury telekomunikacyjnej, co wynika

wprost z art. 96 ust. 4, który odsyła do przepisów art. 83-85.

IV.5. W tym kontekście należy ocenić treść art. 85 ust. 1 w związku z art. 96

ust. 4 Prawa telekomunikacyjnego. Przepisy te - analizowane łącznie - przyznają

Prezesowi Urzędu prawo do zobowiązania - w drodze postanowienia - stron umowy

o współkorzystaniu z infrastruktury, do zmiany treści tej umowy w celu zapewnienia

efektywnej konkurencji. Z art. 85 ust. 1 w związku z art. 96 ust. 4 wynika, iż treść

umowy o współkorzystaniu z infrastruktury zależy wyłącznie od woli jej stron. Podlega bowiem nadzorowi Prezesa Urzędu, wykonywanemu w interesie publicznym. Prezes Urzędu może interweniować, jeżeli treść umowy uniemożliwia lub utrudnia osiągnięcie celu ustawy, jakim jest zapewnienie efektywnej konkurencji. Rozstrzygnięcie

administracyjne w postaci postanowienia Prezesa Urzędu stanowi zatem środek pomocniczy, stosowany w przypadkach, gdy strony nie mogą ustalić zakresu praw i

obowiązków lub gdy sposób ustalenia praw i obowiązków godzi w interes efektywnej

konkurencji. Postanowienie Prezesa Urzędu wydane na podstawie art. 85 ust. 1 w

związku z art. 96 ust. 4 ma na celu doprowadzenie do zawarcia przez operatorów

telekomunikacyjnych umowy o takiej treści, która pozwoli na realizację wskazanego

powyżej publicznoprawnego celu ustawy. Umowa mogła bowiem tak zostać ukształtowana między stronami, że uniemożliwiała efektywną konkurencję na rynku.

Wykładnia gramatyczna art. 85 w zw. z art. 96 ust. 4 Prawa telekomunikacyjnego prowadzi do następujących wniosków. Po pierwsze, przepisy te stosuje się wyłącznie wtedy, gdy operatorzy telekomunikacyjni zawarli umowę o współkorzystaniu z

infrastruktury. W art. 85 ust. 1 w związku z art. 96 ust. 4 jest bowiem mowa o zobowiązaniu stron umowy o współkorzystaniu z infrastruktury do zmiany jej treści. Po

drugie, Prezes Urzędu wydając postanowienie, o którym mowa w art. 85 ust. 1 jedynie zobowiązuje strony umowy do zmiany jej treści. Postanowienie Prezesa Urzędu

nie zmienia treści zawartej przez operatorów umowy, lecz jedynie nakłada na strony

obowiązek rozpoczęcia rozmów, które w założeniu mają doprowadzić do renegocjacji

treści umowy. Gdyby ustawodawca zamierzał wyposażyć Prezesa Urzędu w kompetencję do zmiany treści umowy, wówczas art. 85 ust. 1 miałby inną treść, np. przez

użycie zwrotu: Prezes Urzędu zmienia umowę o współkorzystaniu z infrastruktury (o

połączeniu sieci). Prezes Urzędu nie ma kompetencji do wskazania, jaką treść powinny mieć określone postanowienia umowne, może jedynie wskazać ewentualny

kierunek zmiany. Powyższe stanowisko w przedmiocie charakteru i treści postano-

wienie Prezesa Urzędu wydanego na podstawie art. 85 ust. 1 potwierdza treść art.

96 ust. 4, który odsyła do art. 83 i 84. Oznacza to, iż bezskuteczność negocjacji prowadzonych w wyniku wydania przez Prezesa Urzędu postanowienia z art. 85 ust. 1 w

związku z art. 96 ust. 4, przejawiająca się w upływie terminu wyznaczonego w postanowieniu, uprawnia każdą ze stron umowy, która ma być zmieniona, do wystąpienia

na podstawie art. 83 ust. 2 do Prezesa Urzędu o wydanie decyzji na podstawie art.

84. IV.6. Z powyższego wynika, iż postanowienie Prezesa Urzędu wydane na

podstawie art. 85 ust. 1 w związku z art. 96 ust. 4 Prawa telekomunikacyjnego ma

charakter postanowienia wpadkowego. Inicjuje ono postępowanie administracyjne,

które w przypadku bezskutecznych negocjacji między operatorami, może zakończyć

się wydaniem decyzji określającej zasady i warunki współkorzystania z infrastruktury

(art. 85 w związku z art. 96 ust. 4, art. 83 i art. 84), bądź umorzeniem postępowania

w przypadku zawarcia umowy w wyznaczonym terminie. Mając powyższe na względzie, to postanowienie nie ma cech charakterystycznych dla decyzji. Decyzja rozstrzyga bowiem sprawę administracyjną co do jej istoty i kończy sprawę w danej instancji lub nie rozstrzygając sprawy co do istoty kończy postępowanie administracyjne. Natomiast postanowienie, o którym mowa nie rozstrzyga sprawy co do jej

istoty w rozumieniu art. 104 § 2 k.p.a. nie determinuje treści przyszłej decyzji. Nie

kończy również postępowania w danej instancji. Odróżnia to stan faktyczny i prawny

w niniejszej sprawie od stanu sprawy będącej przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 12 stycznia 2006 r., w świetle której rozstrzygnięcie przez sąd o

zasadności zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydane w trybie art. 106 § 1 i 5 k.p.a. w związku z art. 57 ust. 2 oraz art.

57 ust. 2 pkt 4 Prawa telekomunikacyjnego następuje w formie wyroku (III SZP 5/05,

niepublikowanej). W postanowieniu Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził, iż operator telekomunikacyjny ma znaczącą pozycję na rynku telekomunikacyjnym. Stwierdzenie to zastępuje ustalenia Prezesa Urzędu w tym zakresie, przesądza również o możliwości wydania przez niego decyzji na podstawie

art. 57.

Wskazane powyżej różnice uzasadniają przyjęcie stanowiska, że SOKiK rozstrzygając na podstawie art. 47957 pkt 2 k.p.c. zażalenie na postanowienie Prezesa

Urzędu wydane na podstawie art. 85 w związku. z art. 96 ust. 4 ustawy z dnia 21

lipca 2000 r. Prawa telekomunikacyjnego wydaje orzeczenie w formie postanowienia.

V. Rozważania dotyczące drugiego zagadnienia należy rozpocząć od odwołania się do wskazanego wyżej w pkt IV.2 orzecznictwa Sądu Najwyższego, z którego

wynika, iż w sytuacji, gdy przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące postępowania odrębnego nie przewidują odmiennych uregulowań prawnych w odniesieniu do określonych instytucji procesowych, to należy w tym zakresie stosować

ogólnie obowiązujące przepisy procesowe (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 351/99, OSNC 2000 nr 3, poz. 47; postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2004 r., III SZP

1/04). W uzasadnieniu pytania prawnego Sąd Apelacyjny trafnie wskazał, iż przepisy

działu IVa regulując postępowanie w sprawach gospodarczych, nie wprowadzają

odstępstw od ogólnych zasad z art. 9 k.p.c. (rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej; takim przepisem szczególnym w

ramach postępowania w sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty jest

np. art. 47963 k.p.c.) oraz art. 148 § 1 k.p.c. (jeżeli przepis szczególny nie stanowi

inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie). Zgodnie z powyższym należy przyjąć, iż orzeczenie SOKiK wydane w

związku z rozpoznaniem zażalenia na postawienie Prezesa Urzędu wydane na podstawie art. 85 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego powinno być wydane po przeprowadzeniu rozprawy. Przemawia za tym charakter postępowania zainicjowanego

wniesieniem zażalenia, które w orzecznictwie uznawane jest jednolicie za postępowanie przed sądem pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29

maja 1991 r., III CRN 129/91, OSNCP 1992 nr 5, poz. 87; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 351/99, OSNC 2000 nr 3, poz. 47; wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 czerwca 2002 r., P 13/01, OTK-A 2002 nr 4,

poz. 42; postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2004 r., III SZP 1/04). Z tego powodu oraz z uwagi na fakt, iż nadzór

SOKiK nad działalnością organu antymonopolowego i organów regulacyjnych nie

ogranicza się tylko do kontroli legalności działań tych organów, ale także zasadności

i celowości rozstrzygnięć podejmowanych w toku całego postępowania, za właściwe

należy uznać rozpoznanie zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu na rozprawie. Przyjęcie stanowiska, zgodnie z którym SOKiK rozpatrując przedmiotowe zażalenie powinien wydać rozstrzygnięcie na posiedzeniu niejawnym byłoby dopuszczalne tylko wówczas, gdy odpowiednio zastosować art. 397 § 1 k.p.c. Byłoby to jednak

niezgodne z przedstawionym powyżej, ugruntowanym stanowiskiem Sądu Najwyższego co do pierwszoinstancyjnego charakteru postępowania przed SOKiK.

W związku z powyższym odpowiedź odnosząca się do drugiego zagadnienia

powinna brzmieć, że SOKiK rozstrzyga zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu

wydane na podstawie art. 85 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego po przeprowadzeniu

rozprawy.

Przepisy działu VIa k.p.c. o postępowaniu w sprawach gospodarczych nie

normują kwestii dopuszczalności wnoszenia zażaleń na postanowienia SOKiK. W

świetle argumentacji przedstawionej powyżej w pkt IV i V, SOKiK należy uznać za

sąd pierwszej instancji w rozumieniu art. 394 § 1 k.p.c. Stosownie do tego przepisu

zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie oraz na postanowienia wymienione w tym

przepisie. Postanowienie oddalające zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu

wydane na podstawie art. 85 ust. 1 w związku z art. 96 ust. 4 Prawa telekomunikacyjnego nie zostało wymienione w katalogu postanowień szczegółowych, niekończących postępowania, które podlegają zaskarżeniu w drodze wniesienia zażalenia do

sądu drugiej instancji. Postanowienie SOKiK nie jest również postanowieniem kończącym postępowanie „w sprawie”. Postanowieniem takim jest bowiem postanowienie, które kończy całe postępowanie i zamyka drogę do wydania wyroku.

Omawiane postanowienie nie kończy rozpoznawania „sprawy” w rozumieniu

art. 45 ust. 1 Konstytucji. Dlatego nie dotyczy go przewidziane w Konstytucji prawo

do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78) oraz wymóg co

najmniej dwuinstancyjnego postępowania sądowego (art. 176 ust. 1). Jak wskazano

powyżej w pkt IV postanowienie Prezesa Urzędu, którego dotyczy przedmiotowe zażalenie, stanowi jedynie jedną z czynności procesowych podejmowanych w toku postępowania administracyjnego, która może doprowadzić do wydania przez Prezesa

Urzędu decyzji określającej warunki współkorzystania z infrastruktury. Od decyzji tej

można wnieść odwołanie do SOKiK, które sąd ten powinien rozstrzygnąć wyrokiem.

Postanowienie SOKiK oddalające zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu wydane na podstawie art. 85 ust. 1 w związku z art. 96 ust. 4 nie zamyka więc możliwości wydania wyroku w sprawie dotyczącej prawidłowości decyzji określającej warunki

współkorzystania przez operatorów z infrastruktury telekomunikacyjnej. Postanowienie SOKiK oddalające zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu rozstrzyga tylko

kwestię wpadkową. Nie rozstrzyga ono treści umowy, jaka ma być zawarta przez

operatorów. Nie przesądza treści decyzji Prezesa Urzędu, jaka może zostać wydana,

gdy strony nie osiągną porozumienia odpowiadającego wymogom art. 85 ust. 1. Postanowienie SOKiK oddalające zażalenie na przedmiotowe postanowienie Prezesa

Urzędu stwierdza jedynie, iż strony umowy o współkorzystanie z infrastruktury telekomunikacyjnej mają obowiązek prowadzenia negocjacji w zakresie przyjętym w tym

postanowieniu.

Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że na postanowienie SOKiK oddalające zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu nie przysługuje zażalenie.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.