III SZ 3/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SZ 3/12

POSTANOWIENIE

Dnia 26 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa E. O. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

z udziałem G. E. P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

o ustalenie treści umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 listopada 2012 r.,

zażalenia strony zainteresowanej na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 czerwca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania zażaleniowego.

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu) decyzją z dnia 5 lutego

2010 r. orzekł na podstawie art. 8 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 1 Prawa

energetycznego w brzmieniu obowiązującym do dnia 10 marca 2010 r. zawarcie

umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej pomiędzy G. E. P. sp. z o.o. w

W. (dalej jako zainteresowany) a E. O. Sp. z o.o. w P. (powód).

Powód zaskarżył decyzję Prezesa Urzędu odwołaniem w całości. Sąd

Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 13

października 2011 r. oddalił odwołanie powoda. Sąd Apelacyjny, orzekając na

skutek apelacji powoda, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2012 r. uchylił natomiast wyrok

Sądu Okręgowego z dnia 13 października 2012 r. i przekazał sprawę temu Sądowi

do ponownego rozpoznania.

Zainteresowany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego zażaleniem, o którym

mowa w art. 3941 § 11 k.p.c., w zakresie, w jakim wyrok ten uchyla wyrok Sądu

Okręgowego

i

przekazuje

sprawę

do

ponownego

rozpoznania

Sądowi

Okręgowemu. Zainteresowany wniósł o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji i

przekazanie do ponownego rozpoznania temu Sądowi apelacji powoda.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 386 § 1 i 4 k.p.c., poprzez

błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że istnieją

przesłanki do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania, mimo że: 1) materiał dowodowy zebrany w sprawie był

wystarczający do wydania przez Sąd Apelacyjny merytorycznego rozstrzygnięcia,

2) Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy, a zarzut Sądu Apelacyjnego odnosi się

w rzeczywistości do dokonania przez Sąd Okręgowy błędnej wykładni art. 7 ust. 1

Prawa energetycznego. Ponadto zainteresowany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi

naruszenie art. 6 k.p.c. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 Konwencji o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w związku z art. 386 § 1 k.p.c. i art. 382

k.p.c., poprzez doprowadzenie do zbędnego, ponownego rozpoznania sprawy

przez Sąd pierwszej instancji, pomimo że art. 386 § 1 k.p.c. przewiduje jako zasadę

merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zażalenie zainteresowanego zostało wniesione w trybie art. 394 1 § 11 k.p.c.

Przepis ten stanowi, że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje w razie

uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

W zażaleniu podniesiono nie tylko zarzut w zakresie obrazy art. 386 § 4

k.p.c., ale również zarzuty obejmujące inne przepisy (art. 386 § 1 k.p.c.; art. 6

k.p.c., art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności w związku z art. 386 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.). Sąd

Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie wyraża stanowisko,

zgodnie z którym przy rozpoznawaniu zażalenia na wyrok sądu drugiej instancji

uchylający wyrok sądu pierwszej instancji i przekazujący temu sądowi sprawę do

ponownego rozpoznania (art. 3941 § 11 k.p.c.) Sąd Najwyższy bada wyłącznie

prawidłowość zastosowania w sprawie art. 386 § 2 i § 4 k.p.c. i nie rozpoznaje

żadnych innych zarzutów podnoszonych w zażaleniu. Ograniczona kognicja Sądu

Najwyższego przy rozpoznawaniu przedmiotowego zażalenia powoduje zaś, że

zgłoszone przez zainteresowanego zarzuty dotyczące obrazy art. 386 § 1 k.p.c.;

art. 6 k.p.c., art. 45 ust. 1 Konstytucji i art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności w związku z art. 386 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. nie

podlegają merytorycznej ocenie w obecnym postępowaniu zażaleniowym (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2012 r., I PZ 18/12,

niepublikowane).

Przedmiotem oceny Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym

zażaleniem z art. 3941 § 11 k.p.c. jest zatem wyłącznie kwestia, czy orzekający w

niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji rzeczywiście dysponował usprawiedliwioną

podstawą do tego, aby w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zastosować

regulację z art. 386 § 4 k.p.c. Należy więc zbadać, czy materiał procesowy, jakim

dysponował w chwili wyrokowania Sąd odwoławczy, istotnie wskazywał na to, że w

postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji nie rozpoznano istoty sprawy albo

że wydanie wyroku kończącego spór wymagałoby przeprowadzenia przez Sąd

odwoławczy postępowania dowodowego w całości.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że powodem uchylenia

wyroku Sądu Okręgowego i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania było nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji.

Rozpoznanie istoty sprawy jest pojęciem węższym, niż samo rozpoznanie i

rozstrzygnięcie sprawy w ogóle (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września

1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22). Oznacza ono zbadanie

materialnej (istotnej) podstawy żądania pozwu oraz merytorycznych zarzutów

pozwanego. Z kolei nierozpoznanie istoty sprawy to zaniechanie przez sąd badania

tych właśnie elementów. Rozpoznanie istoty sprawy ma miejsce wtedy, gdy sąd

wydaje wyrok stanowiący odpowiedź na żądanie powoda (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 2 października 2002 r., I PKN 482/01, LEX nr 577445). Oceny,

czy sąd rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu

(odwołania)

i

przepisów

prawa

materialnego

stanowiących

podstawę

rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2001 r., II UKN

581/00, LEX nr 567859). Dlatego nierozpoznanie istoty sprawy zachodzi wówczas,

gdy sąd pierwszej instancji: 1) rozstrzygnął nie o tym, co było przedmiotem sprawy;

2) zaniechał w ogóle zbadania materialnej podstawy żądania; 3) pominął całkowicie

merytoryczne zarzuty zgłoszone przez stronę; 4) rozstrzygnął o żądaniu powoda na

innej podstawie faktycznej i prawnej niż zgłoszona w pozwie; 5) nie uwzględnił (nie

rozważył) wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii faktycznych, czy

prawnych rzutujących na zasadność roszczenia powoda (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 6 grudnia 2001 r., I PKN 714/00, OSNP 2003 nr 22, poz. 544;

z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz. 36; z dnia 12 września

2002 r., IV CKN 1298/00, LEX nr 80271; z dnia 9 stycznia 2001 r., I PKN 642/00,

OSNAPiUS 2002 nr 17, poz. 409 oraz z dnia 28 listopada 2000 r., IV CKN 175/00,

LEX nr 515416). Wadliwość sposobu rozpoznania istoty sprawy przez sąd

pierwszej instancji nie uzasadnia zaś uchylenia przez sąd odwoławczy wyroku sądu

pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1999 r.,

II CKN 521/98, LEX nr 50700).

Kierując się powyższymi wskazówkami – wbrew odmiennemu stanowisku

przedstawionemu w zaskarżonym wyroku - należy uznać, że w sprawie, w której

wniesiono przedmiotowe zażalenie Sąd Okręgowy rozpoznał istotę sprawy.

Sprawa została zainicjowana odwołaniem powoda od decyzji Prezesa

Urzędu orzekającej o zawarciu umowy o przyłączeniu instalacji zainteresowanego

do sieci energetycznej powoda. W odwołaniu powód kwestionował zasadność

wydania decyzji o takiej treści. Powód na poparcie swojego żądania przedstawił

odpowiednie twierdzenia i wnioski. W nawiązaniu do żądania odwołania i określonej

przez powoda podstawy faktycznej odwołania Sąd pierwszej instancji prowadził

postępowanie dowodowe z wykorzystaniem dowodów w postaci szczegółowo

wymienionych przez siebie dokumentów. Kierując się wynikami postępowania

dowodowego, Sąd Okręgowy doszedł z kolei do wniosku, że odwołanie powoda nie

zasługuje na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy, oddalając odwołanie powoda, uznał, że jego żądania nie

mają uzasadnionej podstawy faktycznej i prawnej. Sąd pierwszej instancji przyjął,

że w niniejszej sprawie istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia

instalacji zainteresowanego do sieci powoda, a w konsekwencji po stronie powoda

aktualizuje się obowiązek z art. 7 ust. 1 Prawa energetycznego, ponieważ: 1)

powód wydał zainteresowanemu dokument zawierający warunki przyłączenia do

sieci; 2) powód sam określił wymagania, jakie muszą być spełnione w celu realizacji

przyłączenia; 3) projekt warunków przyłączenia powód uzgodnił z operatorem

elektroenergetycznego systemu przesyłowego, co oznacza że z technicznego

punktu widzenia przyłączenie farmy wiatrowej U. do sieci elektroenergetycznej nie

stanowiło zagrożenia dla krajowego systemu elektroenergetycznego; 4) warunki

przyłączenia sformułowano w taki sposób, że były one adekwatne dla nieokreślonej

ilości farm i miały charakter uniwersalny; 5) warunki przyłączenia opracowane przez

powoda były adekwatne dla farm wiatrowych o mocy 160 MW, a planowana przez

zainteresowanego farma miała mieć moc 30 MW; 6) z pisma powoda skierowanego

w dniu 19 grudnia 2008 r. do zainteresowanego wynikało, że w dacie przekazania

zainteresowanemu warunków przyłączenia powód uznał, że istnieją techniczne i

ekonomiczne warunki przyłączenia farmy wiatrowej U. do sieci. Mając na względzie

przedstawione powyżej okoliczności, Sąd Okręgowy uznał w konsekwencji, że

Prezes Urzędu mógł wydać zaskarżoną przez powoda decyzję oraz trafnie

ukształtował w niej zasady obciążania stron umowy kosztami budowy przyłącza,

modernizacji sieci oraz określił wysokość opłaty przyłączeniowej.

Nie można zatem twierdzić, że istota sprawy nie została rozpoznana przez

Sąd Okręgowy, gdyż po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Sąd

pierwszej instancji ustosunkował się do zgłoszonego w odwołaniu żądania powoda i

zbadał

podstawę

merytoryczną

odwołania,

uwzględniając

szereg

innych

okoliczności, poza samym wydaniem przez powoda warunków przyłączenia.

Rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Sądu Okręgowego odnosiło się do tej materii,

która była przedmiotem sprawy. Kwestią wtórną jest natomiast to, czy ocena

istnienie przesłanek do wydania przez Prezesa Urzędu decyzji zaskarżonej w

niniejszej sprawie, dokonana przez Sąd Okręgowy, była prawidłowa, czy nie.

Przeprowadzenie takiej oceny, z uwzględnieniem zgromadzonego w sprawie

materiału dowodowego, uzupełnionego ewentualnie w postępowaniu apelacyjnym,

było obowiązkiem Sądu Apelacyjnego. Od takiej oceny Sąd odwoławczy uchylił się

jednak, powołując się w sposób nieuprawniony na treść art. 386 § 4 k.p.c. oraz na

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2012 r., III SK 33/11, który dotyczył

sytuacji wydania przez przedsiębiorstwo energetyczne warunków przyłączenia

sformułowanych ab initio z zastrzeżeniami wskazującymi na brak technicznych

możliwości przyłączenia nowej instalacji do istniejącej sieci.

Także

nieustosunkowanie

się

do

wszystkich

zarzutów

odwołania,

dotyczących w szczególności wygaśnięcia warunków przyłączenia wydanych w

2008 r., nie uzasadnia przyjętego przez Sąd Apelacyjny założenia co do

nierozpoznania przez Sąd Okręgowy istoty sprawy (per analogiam zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 grudnia 2001 r., I PKN 714/00, OSNP 2003 nr 22, poz. 544,

podobnie T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom II,

Warszawa 2009, s. 188).

Skoro więc zażalenie zainteresowanego okazało się być uzasadnione, Sąd

Najwyższy z przedstawionych wyżej względów uchylił wyrok Sądu drugiej instancji

w zaskarżonej części i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego, postanawiając jak w sentencji

na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 i art. 108 § 2 k.p.c.