III SZ 1/02 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 8 maja 2003 r.

III SZ 1/02

Uregulowanie wymagań, jakie powinni spełniać kandydaci na aplikantów

komorniczych, nie mieści się w kompetencjach Krajowej Rady Komorniczej

wymienionych w art. 85 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.).

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2003 r. sprawy o

uchylenie uchwały Krajowej Rady Komorniczej z dnia 26 czerwca 2001 r. [...] w części dotyczącej § 1 ust. 3, § 5, § 10, § 12 pkt 4 - Regulaminu aplikacji komorniczej

oraz ramowego programu zajęć seminaryjnych aplikantów komorniczych, na skutek

skargi Ministra Sprawiedliwości.

1. u c h y l i ł uchwałę Krajowej Rady Komorniczej z dnia 26 czerwca 2001 r.

[...] w części dotyczącej § 1 ust. 3, § 5 i § 10 - Regulaminu aplikacji komorniczej oraz

ramowego programu zajęć seminaryjnych aplikantów komorniczych,

2. o d d a l i ł skargę w pozostałej części.

Uzasadnienie

Krajowa Rada Komornicza w § 1 uchwały [...] z 26 czerwca 2000 r. w sprawie

regulaminu aplikacji komorniczej oraz ramowego programu zajęć seminaryjnych aplikantów komorniczych zatwierdziła regulamin aplikacji komorniczej, stanowiący załącznik do tejże uchwały i przyjęła go jako obowiązujący we wszystkich izbach komorniczych. Zgodnie z przepisem § 1 ust. 3 Regulaminu, o zatrudnienie w charakterze aplikanta można się ubiegać dopiero po przepracowaniu w kancelarii komornika

w innym charakterze przynajmniej sześć miesięcy. Z kolei przepis § 5 Regulaminu

stanowi, że aplikant lub komornik uiszcza na rachunek rady izby komorniczej w terminie do 31 sierpnia danego roku szkolenia, należność za roczne szkolenie w kwocie

trzykrotnej kwoty bazowej obowiązującej w danym roku. Według przepisu § 10 regulaminu, aplikacja ustaje w razie rozwiązania umowy o pracę z aplikantem, zgodnie

z prawem pracy. Przepis § 11 ust. 2 regulaminu przewiduje, że rada izby komorniczej

może również cofnąć zgodę na zatrudnienie aplikanta, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu komornika sądowego. Stosownie do treści przepisu § 12 ust. 4 regulaminu, od uchwały rady izby komorniczej przysługuje odwołanie

do Krajowej Rady Komorniczej w terminie 14 dni od jej doręczenia z uzasadnieniem.

Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 29

sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.)

wniósł o uchylenie jako sprzecznej z prawem powyższej uchwały Krajowej Rady Komorniczej w części dotyczącej § 1 ust. 3, § 5, § 10, § 12 pkt 4. W ocenie Ministra

Sprawiedliwości przepis § 1 ust. 3 regulaminu narusza przepisy art. 29 ust. 1 pkt 1 3 w związku z art. 10 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, które określają

jednoznacznie warunki jakie powinien spełniać aplikant. Ustawa nie zawiera upoważnienia dla Krajowej Rady Komorniczej do stawiania dodatkowych wymogów

aplikantom i kandydatom na aplikantów.

Minister Sprawiedliwości jest zdania, że przepis § 5 regulaminu nakładający

na aplikanta obowiązek uiszczenia na rachunek rady izby komorniczej należności za

roczne szkolenie w kwocie trzykrotnej kwoty bazowej obowiązującej w danym roku,

narusza przepisy art. 29 ust. 3, art. 31 ust. 3 oraz art. 85 ust. 1 pkt 8 ustawy. Przepis

art. 29 ust. 3 ustawy nakłada na komorników obowiązek zatrudnienia co najmniej

jednego aplikanta komorniczego w okresie 5 lat, nie przewidując przy tym obowiązku

ponoszenia opłat za szkolenie przez aplikantów. W przepisie art. 31 ust. 3 ustawa

dopuszcza jedynie możliwość partycypowania przez aplikanta w kosztach egzaminu.

Krajowa Rada Komornicza według przepisu art. 85 ust. 1 pkt 8 ma kompetencję do

ustalania wysokości składek miesięcznych na potrzeby samorządu komorniczego.

Brak jest upoważnienia dla tego organu do ustanawiania obowiązku uiszczania opłat

za szkolenie.

Według Ministra Sprawiedliwości, przepis § 10 regulaminu przyznający komornikowi prawo rozwiązania umowy z aplikantem zgodnie z prawem pracy, jest

sprzeczny z art. 29 ustawy, który stanowi, że aplikant jest zatrudniony przez komornika za zgodą rady izby komorniczej. Przy takim uregulowaniu nawiązania umowy o

pracę, jej rozwiązanie powinno nastąpić również za zgodą tego organu, który mając

wpływ na nawiązanie umowy z mocy prawa powinien współdecydować o jej rozwią-

zaniu, zwłaszcza że do obowiązków rady izby komorniczej należy organizowanie

szkolenia aplikantów komorniczych (art. 93 ust. 1 pkt 7 ustawy).

Minister Sprawiedliwości wskazał, że § 12 pkt 4 i 3 regulaminu stwarzają możliwość odwołania od uchwał Rady Izby Komorniczej o dopuszczeniu aplikanta do

egzaminu komorniczego nie precyzując, czy aplikantowi przysługuje prawo do złożenia odwołania od uchwały negatywnej. Z kolei § 12 ust. 3 regulaminu przewiduje

podjęcie uchwały o dopuszczeniu aplikanta do egzaminu, a nie przewiduje podjęcia

uchwały odmawiającej dopuszczenia aplikanta do egzaminu. Takie unormowanie

narusza przepis art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który gwarantuje prawo

odwołania się strony do instancji wyższej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga ma usprawiedliwione podstawy. Trafny jest zarzut naruszenia zaskarżoną uchwałą przepisów art. 29 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji. Przepisy te określają wymagania, jakim powinien

odpowiadać aplikant komorniczy, a zatem ustalają kryteria kwalifikacyjne dla osób

ubiegających się o przyjęcie na aplikację komorniczą. Według tych przepisów aplikantem notarialnym może być osoba, która: 1) posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich, 2) jest nieskazitelnego charakteru, 3)

ukończyła wyższe studia prawnicze lub administracyjne. Z brzmienia tych przepisów

jednoznacznie wynika, że katalog powyższych kryteriów kwalifikacyjnych jest katalogiem zamkniętym.

Pozostaje do rozważenia, czy ustawa upoważnia organy samorządu komorniczego do określania innych niż wymienione wyżej kryteriów kwalifikacyjnych dla kandydatów na aplikację komorniczą. Trafnie podkreśla Minister Sprawiedliwości, że

ustawa nie zawiera upoważnienia dla Krajowej Rady Komorniczej do stawiania dodatkowych wymagań kandydatom na aplikantów komorniczych, w szczególności

takiego upoważnienia nie zawiera przepis art. 85 ust. 1 ustawy określający zakres

działania Krajowej Rady Komorniczej. Wymaga podkreślenia, że art. 85 ust. 1 pkt 6

ustawy upoważnia Krajową Radę Komorniczą jedynie do wyrażania opinii w sprawach aplikacji komorniczej, co wyklucza - zdaniem Sądu Najwyższego - podejmowanie przez Krajową Radę Komorniczą jakichkolwiek aktów prawnych, innych niż

opinia, w przedmiocie aplikacji komorniczej. Niedopuszczalne jest w szczególności,

jak w niniejszej sprawie, określanie w drodze uchwały Krajowej Rady Komorniczej

dodatkowych kryteriów kwalifikacyjnych dla kandydatów na aplikantów komorniczych. Wymaganie określone zaskarżoną uchwałą, że o zatrudnienie w charakterze

aplikanta można się ubiegać dopiero po przepracowaniu w kancelarii komornika w

innym charakterze przynajmniej sześć miesięcy, nie ma oparcia w żadnym przepisie

ustawy.

Uregulowanie uchwałą wymagań, jakie powinni spełniać kandydaci na aplikantów komorniczych, nie mieści się w kompetencjach Krajowej Rady Komorniczej

wymienionych w art. 85 ustawy nawet przy założeniu, że nie jest to wyliczenie wyczerpujące, na co wskazuje użyte w tym przepisie określenie: „ w szczególności.”

Inna interpretacja tego przepisu byłaby sprzeczna zarówno z postanowieniami art. 65

ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483), jak i z art. 6 ratyfikowanego przez Rzeczpospolitą Polską Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych Społecznych i Kulturalnych (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169). Skoro bowiem

wszelkie warunki realizacji prawa do pracy oraz wyjątki w tym zakresie muszą być

określone w ustawie (art. 31 ust. 3 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji RP), to należy stanąć na stanowisku, że dotyczy to również warunków, jakie muszą być spełnione w

celu przyjęcia na aplikację komorniczą.

Trafny jest zarzut Ministra Sprawiedliwości, że przepis § 5 regulaminu nakładający na aplikanta obowiązek uiszczenia na rachunek rady izby komorniczej należności za roczne szkolenie w kwocie trzykrotnej kwoty bazowej obowiązującej w danym roku, narusza przepisy art. 31 ust. 3 ustawy, który stanowi, że koszty przeprowadzenia egzaminu komorniczego ponosi Krajowa Rada Komornicza i egzaminowany. Z przepisu tego wynika, że obowiązek ponoszenia kosztów przeprowadzenia egzaminu komorniczego spoczywa na aplikancie komorniczym składającym egzamin

komorniczy i na Krajowej Radzie Komorniczej, przy czym ustawa nie wskazuje kryteriów, według których ma nastąpić rozkład tych kosztów między nimi, ani też podmiotu

uprawnionego do określenia, w jakiej części koszty te są ponoszone przez egzaminowanego a w jakiej przez Krajową Radę Komorniczą. Przepis powyższy zobowiązuje zatem aplikanta komorniczego do uiszczenia opłaty za egzamin w wysokości

odpowiadającej części kosztów przeprowadzenia egzaminu komorniczego. Przepis

ten nie stanowi natomiast podstawy prawnej nałożenia na aplikanta komorniczego

obowiązku zapłaty należności za roczne szkolenie prowadzone w ramach aplikacji

komorniczej. Trafny jest również pogląd Ministra Sprawiedliwości, że także przepis

art. 85 ust. 1 ustawy nie upoważnia Krajowej Rady Komorniczej do nałożenia na aplikantów komorniczych obowiązku uiszczenia na rachunek rady izby komorniczej należności za roczne szkolenie.

Trafny jest zarzut Ministra Sprawiedliwości, że przepis § 10 regulaminu przyznający komornikowi prawo rozwiązania umowy z aplikantem zgodnie z prawem

pracy, jest sprzeczny z art. 29 ust. 2 ustawy, który stanowi, że aplikant jest zatrudniony przez komornika za zgodą rady izby komorniczej. Zgoda rady izby komorniczej na

rozwiązanie umowy o pracę z aplikantem, mimo że niewyrażona wprost w przepisach ustawy, jest uzasadniona celem aplikacji komorniczej, jakim jest - zgodnie z art.

30 ust. 1 ustawy - zapoznanie aplikanta komorniczego z całokształtem pracy komornika oraz ustawowym zadaniem rady, jakim jest należące do jej zakresu działania

organizowanie szkolenia aplikantów komorniczych ( art. 93 ust. 1 pkt 7 ustawy).

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.