III SW 93/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SW 93/10

POSTANOWIENIE

Dnia 15 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie protestu Z. G.

z udziałem Państwowej Komisji Wyborczej i Prokuratora Generalnego

przeciwko ważności wyborów prezydenckich,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 lipca 2010 r.,

postanawia:

pozostawić protest bez dalszego biegu.

Uzasadnienie

Z. G., jako uprawniony wyborca, wniósł w ustawowym terminie protest

wyborczy „w sprawie wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej” domagając się

unieważnienia wyborów na urząd Prezydenta RP, których druga tura odbyła się 4

lipca 2010 r., ponieważ „wybory te odbyły się w stanie zburzenia ładu

konstytucyjnego opisanego w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”, która jest

najwyższym aktem prawnym, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio (art. 8

Konstytucji RP).

W uzasadnieniu protestu wnoszący protest podniósł, że Bronisław

Komorowski wygrał wybory dzięki temu, że od 10 kwietnia 2010 r. pełnił

jednocześnie cztery funkcje publiczne, w tym dwa najważniejsze urzędy w

państwie: Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz Marszałka Sejmu; dwie

pozostałe funkcje to poseł „do Sejmu” oraz wiceprzewodniczący partii Platforma

Obywatelska, która jest największą partią w Sejmie. Tym samym Bronisław

Komorowski skoncentrował w swoich rękach ogrom władzy, przez co miał

„największą” możliwość wpływania na opinię wyborców. Zdaniem wnoszącego

protest, było to sprzeczne z obowiązującą Konstytucją RP oraz jej „duchem prawa,

który zawarty jest w preambule, a który jednoznacznie określają słowa: pomni

gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były

w naszej Ojczyźnie łamane (…)” oraz „literą prawa, która w art. 10 mówi o

trójpodziale władzy w państwie i określa jakie organy jaką sprawują władzę; a także

w art. 132, który jednoznacznie mówi o tym, że: Prezydent Rzeczypospolitej nie

może piastować żadnego innego urzędu ani pełnić żadnej funkcji publicznej”.

Według

wnoszącego

protest

wyborczy,

obejmując

tymczasowo

obowiązki

Prezydenta Rzeczypospolitej w dniu 10 kwietnia 2010 r. Bronisław Komorowski

powinien był zrezygnować z pełnienia funkcji Marszałka Sejmu, zaś swoje funkcje

jako

posła

„do

Sejmu”

i

wiceprzewodniczącego

Platformy

Obywatelskiej

bezzwłocznie zawiesić, aby być w zgodzie z Konstytucją. Dalsze utrzymywanie tych

wszystkich funkcji przez Bronisława Komorowskiego miało zasadnicze znaczenie

dla wyniku wyborów i umożliwiało wywieranie wpływu na decyzje wyborców przed

wyborami.

W odpowiedzi na protest, Państwowa Komisja Wyborcza podniosła, że

formułując zarzut przekroczenia przez Bronisława Komorowskiego uprawnień

konstytucyjnych - w związku z pełnieniem przez niego od 10 kwietnia 2010 r. funkcji

Marszałka Sejmu, posła, wiceprzewodniczącego Platformy Obywatelskiej i

wykonywaniem obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej - wnoszący protest nie

powołał się na naruszenie przepisów ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ani dopuszczenie się przestępstwa przeciwko

wyborom, czyli na okoliczności, z powodu których może być wniesiony protest

przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej. Opisany w proteście stan rzeczy

(pełnienie przez Bronisława Komorowskiego wymienionych funkcji) nie naruszał

prawa. W związku z powyższym, Państwowa Komisja Wyborcza wyraziła opinię, że

zarzuty protestu są bezzasadne.

Prokurator Generalny, zajmując stanowisko, wniósł o pozostawienie protestu

bez biegu. Podkreślił, że w proteście – poza ogólnym powołaniem się na art. 129

Konstytucji RP i ogólnikowym kwestionowaniem łączenia przez kandydata na

Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego kilku funkcji publicznych oraz

posiadania przez niego w okresie kampanii wyborczej największych możliwości

oddziaływania na opinię publiczną – nie sformułowano zarzutów mogących

stanowić podstawę protestu wyborczego zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy o wyborze

Prezydenta

wymaganych

Rzeczypospolitej

w

tym

Polskiej.

przepisie

Wnoszący

zarzutów,

z

protest

których

nie

sformułował

wynikałoby,

że

do

kwestionowanego przez niego wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej doszło w

wyniku naruszenia przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej lub też dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, które miały

wpływ na wynik wyborów w drugiej turze głosowania. Zdaniem Prokuratora

Generalnego, wniesiony protest nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 73 ust.

3 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, dlatego na podstawie

art. 74 ust. 1 w związku z art. 73 ust. 3 tej ustawy powinien być pozostawiony bez

dalszego biegu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP wyborcy przysługuje prawo

zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta

Rzeczypospolitej na zasadach określonych w ustawie. Ustawa z dnia 27 września

1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z

2010 r. Nr 72, poz. 467, zwana dalej ustawą) stanowi, że przeciwko wyborowi

Prezydenta Rzeczypospolitej może być wniesiony protest z powodu naruszenia

przepisów niniejszej ustawy albo z powodu dopuszczenia się przestępstwa

przeciwko wyborom, jeżeli to naruszenie lub przestępstwo miało wpływ na wynik

wyborów (art. 72 ust. 1 ustawy). Wnoszący protest powinien sformułować w nim

zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty

(art. 73 ust. 3). Przedmiotem zarzutów może być jedynie naruszenie przepisów

ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej lub dopuszczenie się

przestępstwa przeciwko wyborom, czyli jednego z przestępstw opisanych w

rozdziale XXXI Kodeksu karnego (zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko

wyborom i referendum”).

Wnoszący protest nie twierdzi, że w związku z wyborami Prezydenta

Rzeczypospolitej, przeprowadzonymi 20 czerwca i 4 lipca 2010 r., doszło do

popełnienia przestępstwa przeciwko wyborom. Zarzuca natomiast naruszenie

przepisów Konstytucji (a ściślej: „ładu konstytucyjnego”, „ducha prawa” i „litery

prawa”), co – w jego ocenie - miało wpływ na wynik wyborów. Twierdzi mianowicie,

że w związku z połączeniem w jednej osobie funkcji Marszałka Sejmu oraz osoby

wykonującej obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej doszło do naruszenia art. 10 i

art. 132 Konstytucji RP. Nie formułuje jednak jakichkolwiek zarzutów dotyczących

naruszenia przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów innych aktów prawnych – w

szczególności art. 10 i art. 132 Konstytucji RP - nie podlegają merytorycznej ocenie

w ramach rozpoznawania przez Sąd Najwyższy protestu przeciwko wyborowi

Prezydenta

Rzeczypospolitej

Polskiej.

Kognicja

Sądu

Najwyższego,

który

rozpoznaje protesty przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej (art. 75

ustawy), jest ograniczona. W postępowaniu wszczętym w wyniku wniesienia przez

wyborcę protestu przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej nie podlegają

badaniu wszelkie możliwe naruszenia prawa prywatnego (np. cywilnego) lub

publicznego (np. karnego, administracyjnego) dokonane przez kogokolwiek od

chwili ogłoszenia postanowienia Marszałka Sejmu o wyborach do chwili ogłoszenia

uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o wyniku wyborów. Zarzuty protestu

dotyczące naruszenia innych aktów prawnych - poza ustawą o wyborze Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej oraz tymi przepisami Konstytucji, które odnoszą się

bezpośrednio do wyborów prezydenckich - stanowią wyjście poza przedmiot

protestu

przeciwko

ważności

wyboru

Prezydenta

Rzeczypospolitej

(por.

postanowienia Sądu Najwyższego z 13 października 2000 r., III SW 15/00 i III SW

25/00 oraz z 19 października 2000 r., III SW 15/00, niepublikowane). Naruszenie

przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej może stanowić

jednocześnie naruszenie przepisów Konstytucji RP o wyborze Prezydenta; tylko w

takim wymiarze może być rozważana ewentualna zasadność protestu wyborczego

zarzucającego naruszenie Konstytucji RP - gdy podnosi się w nim naruszenie tych

przepisów Konstytucji RP, które dotyczą bezpośrednio wyboru Prezydenta RP (np.

art. 127, 128 i 129), a nie jakichkolwiek innych, niezwiązanych z wyborami. Z tej

przyczyny zarzut protestu wniesionego przez Z. G. dotyczący naruszenia art. 10 i

art. 132 Konstytucji RP – do czego miało rzekomo dojść w związku z pełnieniem

przez kandydata na Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego

jednocześnie

funkcji Marszałka Sejmu i osoby wykonującej obowiązki Prezydenta RP - nie mieści

się w katalogu przepisów Konstytucji dotyczących przeprowadzenia wyborów,

zwłaszcza wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej.

W związku z powyższym, protest wyborczy należało pozostawić bez

rozpoznania (bez dalszego biegu). Postawione w nim zarzuty wykraczają bowiem

poza materię regulowaną ustawą o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Niezależnie od powyższych argumentów należy także przypomnieć, że

wnoszący protest oprócz sformułowania zarzutów powinien przedstawić lub

wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty (art. 73 ust. 3). Sąd Najwyższy

rozpatruje protest w postępowaniu nieprocesowym (art. 80 ust. 1 ustawy), a zatem

w zakresie postępowania dowodowego zastosowanie mają przepisy Kodeksu

postępowania

cywilnego.

Twierdzenie

wnoszącego

protest

o

możliwości

„największego” wpływania przez kandydata na Prezydenta RP Bronisława

Komorowskiego na opinię wyborców (wywierania największego wpływu na decyzje

wyborców przed wyborem) nie zostało w jakikolwiek sposób uprawdopodobnione.

Wobec braku przedstawienia dowodów w tym zakresie uznać należało, że zarzuty

stawiane w proteście opierają się wyłącznie na pewnej intuicji i domniemaniu, a nie

na stwierdzeniu rzeczywistego, niezgodnego z prawem wyborczym, wpływu na

decyzje wyborców przez kandydata, który ostatecznie został wybrany.

Na

marginesie

powyższych

rozważań

należy

podzielić

stanowisko

Państwowej Komisji Wyborczej, że opisany przez wnoszącego protest stan rzeczy

– w szczególności połączenie funkcji Marszałka Sejmu z funkcją

osoby

wykonującej tymczasowo obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej – nie naruszał

prawa. Zgodnie bowiem z art. 131 ust. 2 pkt 1 Konstytucji RP, w razie śmierci

Prezydenta Rzeczypospolitej, Marszałek Sejmu wykonuje tymczasowo, do czasu

wyboru

nowego

Prezydenta

Rzeczypospolitej,

obowiązki

Prezydenta

Rzeczypospolitej.

Z powyższych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art.

74 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.