III SW 909/95 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 4 grudnia 1995 r.

III SW 909/95

Przewodniczący SSN: Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Kazimierz

Jaśkowski, Jerzy Kwaśniewski,

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 1995 r. na posiedzeniu

niejawnym, sprawy z protestów Beaty Cz.-B., Andrzeja Cz., Ireny J. Sz i Andrzeja

S. W. przeciwko wyborowi Prezydenta

postanowił:

1. stwierdzić naruszenie przepisu art. 41 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 43 ust.

3 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej (Dz. U. Nr 67, poz. 398 ze zm.);

2. oddalić protest w odniesieniu do pozostałych zarzutów.

Uzasadnienie

Protestujący wnieśli o unieważnienie wyboru Prezydenta RP, dokonanego w dniu

19 listopada 1995 r., na podstawie trzech zarzutów. Pierwszy z nich polega na

naruszeniu ustawy o wyborze Prezydenta oraz Konstytucji, poprzez uniemożliwienie

obywatelom polskim mieszkającym za granicą udziału w II turze wyborów. W drugim

zarzucie podniesiono naruszenie przepisów wprowadzających zakaz agitacji przez

dopuszczenie - mimo doniesienia do Prokuratora Generalnego - do kolportażu dziennika "Super Express" z dnia 18-19 listopada, zawierającego sondaż wyborczy wskazujący na znaczną przewagę jednego z kandydatów. Trzeci zarzut dotyczy podania

nieprawdy co do wykształcenia Aleksandra Kwaśniewskiego, co wyczerpuje

dyspozycje art. 267 k.k. i stanowi naruszenie ustawy o wyborze Prezydenta.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W odniesieniu do pierwszego zarzutu należy zauważyć, że art. 95 przepisów

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uchwalonej przez Sejm Ustawodawczy w dniu 22

lipca 1952 r. ( utrzymany w mocy na podstawie art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17

października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i

wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym - Dz. U. Nr 84,

poz. 426 ze zm.) stanowi, że prawo wybierania ma każdy obywatel, który ukończył lat

18, bez względu na płeć, przynależność narodową i rasową, wyznanie, wykształcenie,

czas zamieszkiwania, pochodzenie społeczne, zawód i stan majątkowy.

Podobny przepis znajduje się w Ordynacji Wyborczej ( ustawie z dnia 27 września 1990

r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. Nr 67, poz. 398 ze zm.). Art.

2 ust. 1 stanowi, że wybory są powszechne, prawo wybierania ma każdy obywatel

polski , który w dniu wyborów ma ukończone 18 lat. Natomiast art. 70 ust. 1 stanowi, że

ponowne głosowanie przeprowadza się w trybie przewidzianym w niniejszej ustawie, z

tym, że (...) głosowanie przeprowadza się tylko na terytorium kraju.

Sąd Najwyższy nie dopatruje się sprzeczności między tymi przepisami. Z

porównania ich treści należy wyprowadzić wniosek, że obywatele polscy zamieszkujący

za granicą nie są pozbawieni czynnego prawa wyborczego i zapewniona jest

powszechność wyborów podczas głosowania w drugiej turze.

Fakt, że wyborcy zamieszkali za granicą chcąc wziąć udział w głosowaniu w II turze

muszą przyjechać do kraju, stanowi utrudnienie w wykonywaniu tego prawa, nie zaś

jego pozbawienie. Podobne utrudnienia występowały już w pierwszej turze wobec tych

wyborców, którzy zamieszkują za granicą w znacznym oddaleniu od konsulatów

Rzeczypospolitej Polskiej.

Omawiany przepis art. 70 ust. 1 pkt 2 Ordynacji Wyborczej świadczy o pewnej

niekonsekwencji ustawodawcy w stworzeniu warunków do wzięcia udziału w

głosowaniu w pierwszej i drugiej turze.

Przepis ten nie został jednakże zmieniony, mimo że obowiązuje od przeszło

pięciu lat i - jak przypomniała Państwowa Komisja Wyborcza - był już przyczyną wniesienia protestu przy poprzednich wyborach Prezydenta.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia zakazu agitacji w formie opublikowania wyników sondaży przedwyborczych przez gazetę "Super Express".

Według art. 77 ust. 1 Ordynacji Wyborczej w dniu głosowania oraz na 36 godzin

przed tym dniem zwoływanie zgromadzeń, organizowanie pochodów i manifestacji,

wygłaszanie przemówień, rozdawanie ulotek, jak też prowadzenie w inny sposób

agitacji na rzecz kandydatów jest zakazane. Punktem wyjścia do wykładni tego przepisu

jest art. 83 Konstytucji RP z dnia 22 lipca 1952 r., utrzymany w mocy przez wskazany

wyżej art. 77 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. Przepis ten stanowi,

że Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom wolność słowa, druku, zgromadzeń i

wieców, pochodów i manifestacji. Wynika stąd wprost, że wszelkie przepisy

ograniczające wolność słowa i druku - jako wyjątki od konstytucyjnej zasady wolności nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający, a wręcz przeciwnie, w razie

wątpliwości należy im nadać znaczenie zgodne z tą zasadą. Do konstytucyjnej zasady

wolności słowa i druku odwołuje się art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo

prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 24 ze zm.) stanowiąc, że: prasa, zgodnie z Konstytucją

Rzeczypospolitej Polskiej, korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo

obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i

krytyki społecznej. Zasady te wynikają także z art. XIX Powszechnej Deklaracji Praw

Człowieka z dnia 10 grudnia 1948 r., z art. 19 Międzynarodowego Paktu Praw

Obywatelskich i Politycznych z dnia 16 grudnia 1966 r. oraz z art. 9 i 10 Europejskiej

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, podpisanej przez

Polskę dnia 26 listopada 1991 r.

Według słownika języka polskiego PWN, Warszawa 1994 r., wyraz "agitacja"

oznacza " zjednywanie zwolenników dla jakiejś sprawy, idei, propagowanie jakichś

haseł, ideologii". Aby więc stwierdzić, że publikowanie sondaży (prognoz) wyborczych

stanowi agitację, to należałoby wykazać bez żadnych wątpliwości, iż służą one zjednywaniu zwolenników dla kandydata na Prezydenta ( bez wątpienia bowiem pozbawiony

tendencyjnego komentarza wynik sondażu nie stanowi propagowania jakichś haseł lub

ideologii). Okoliczność ta jest nie do wykazania. Wyniki sondaży oddziaływują bowiem

dwustronnie. Możliwe są bowiem następujące przykładowe reakcje wyborców:

1.w stosunku do kandydata na pierwszym miejscu w sondażu "będę na niego

głosował, bo chcę głosować na zwycięzcę wyborów" lub " nie muszę iść głosować na

tego kandydata bo i tak wygra";

2.w stosunku do kandydata na drugim miejscu w sondażu " nie będę na niego

głosował, bo i tak przegra" lub " muszę iść na niego głosować, bez tego głosu mój

kandydat przegra".

Wyraźnie należy jednak zastrzec, że nie jest agitacją wyborczą - co odnosi się do

niniejszej sprawy - opublikowanie wyników sondażu bez tendencyjnego komentarza i to

pod warunkiem, że także zestaw zagadnień będących przedmiotem sondażu nie

wskazuje na zamiar zjednywania zwolenników dla pewnego kandydata.

Z tych względów Sąd Najwyższy nie podziela poglądu Państwowej Komisji Wyborczej,

która zajmując stanowisko w odniesieniu do omawianego zarzutu stwierdziła, iż

występowała do "Super Express`u" o zaniechanie publikowania sondaży z uwagi na

naruszenie przez to zakazu prowadzenia kampanii wyborczej, określonego art. 77 ust

1 ordynacji wyborczej.

(pominięto uzasadnienie dotyczące pkt 1 sentencji, ponieważ jest ono podobne do

uzasadnienia w sprawie III SW 43/95, z. 1, poz. 8)