III SW 74/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SW 74/10

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2010 r.

sprawy z protestu A. S., M. C.

z udziałem Państwowej Komisji Wyborczej, Prokuratora Generalnego

przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

postanawia:

pozostawić protest bez dalszego biegu.

Uzasadnienie

A.

S. i

M.

C. wniosły

protest

przeciwko

wyborowi

Prezydenta

Rzeczypospolitej w obwodach wyborczych zorganizowanych na terenie domów

pomocy społecznej, prowadzonych dla osób niepełnosprawnych intelektualnie na

terenie całego kraju – w których brały udział osoby niepełnosprawne intelektualnie i

upośledzone umysłowo w stopniu znacznym i głębokim, a także w stanie głębokiej

demencji, w tym z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom.

Pensjonariusze domów pomocy społecznej niepełnosprawni intelektualnie z

wskazanych przyczyn nie mają bowiem możliwości świadomego i swobodnego

podjęcia decyzji i wyrażenia woli. W sytuacji braku możliwości zrozumienia

znaczenia wykonywanej czynności wyłączona jest możliwość swobodnego,

nieskrępowanego

wyboru

zachowania.

Wykorzystywanie

całkowitej

nieświadomości pensjonariuszy, co do sytuacji w jakiej się znaleźli, jest

przestępstwem przeciwko wyborom.

Państwowa Komisja Wyborcza w odniesieniu do protestu zauważyła, że

ograniczenia prawa głosowania są jasne i precyzyjne (art. 62 ust. 2 Konstytucji oraz

art. 3 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej). Organy

sporządzające spisy wyborców oraz organy wyborcze nie mają prawa badania

stanu psychicznego wyborcy. Natomiast protest nie wskazał dowodów, iżby doszło

z tej przyczyny do instrumentalnego traktowania i wykorzystania głosu wyborcy.

Prokurator Generalny wniósł o wydanie postanowienia zawierającego opinię,

że zarzut protestu jest bezzasadny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniesiony protest u samych podstaw oparty jest na błędnych założeniach i

dlatego został pozostawiony bez dalszego biegu.

Niemożliwa jest odmowa czynnego prawa wyborczego osobom, które nie

zostały ubezwłasnowolnione prawomocnym orzeczeniem sądowym lub pozbawione

praw publicznych albo wyborczych (art. 62 ust. 2 Konstytucji i art. 3 ustawy z 27

września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej). Chodzi wszak o

wyjątek od podstawowego prawa wyborczego, którego granice są ściśle określone.

Brak jest podstaw aby przyjmować, iż prawo to nie przysługuje niektórym

wyborcom także z innych przyczyn. Nie ma ku temu podstaw prawnych, niezależnie

od tego, że byłaby to ocena dyskrecjonalna, gdyż zależna od wskazanych w

proteście

sytuacji

faktycznych

(a

nie

prawnych)

wyborców.

Wszelkie

relatywizowanie i jakiekolwiek próby różnicowania ocen są tu niedopuszczalne. Bez

znaczenia jest więc stan zdrowotny wyborcy, jego sprawność psychofizyczna czy

położenie faktyczne, dopóki nie zostanie ubezwłasnowolniony albo pozbawiony

praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu.

Nie jest też uprawnione poszukiwanie podstawy prawnej w przepisach prawa

cywilnego o wadach oświadczenia woli (art. 82 k.c.) albo o nieważności czynności

prawnej (art. 58 k.c.). Czym innym jest sfera podstawowych wolności oraz praw

politycznych i czym innym prawo prywatne (cywilne). Konstytucyjne prawo

wybierania i jego realizacja przez wyborcę nie stanowi oświadczenia woli

składającego się na czynność prawną prawa cywilnego (art. 60 i nast. k.c.).

Przepisy dotyczące wad oświadczenia woli z art. 82 k.c. i następne dotyczą woli

jako elementu czynności prawnej. Nie mają zastosowania do oceny woli wyborcy

wyrażanej w głosowaniu. Również tylko na gruncie cywilnej czynności prawnej

możliwe jest stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 58 k.c. Proponowane w

proteście rozwiązanie o stosowaniu przepisów o nieważności oświadczenia woli

według art. 82 k.c. czy o stwierdzeniu nieważności czynności prawnej na podstawie

art. 58 k.c. jest niedopuszczalne. Nie pozwala na to prawo wybierania jasno

określone w Konstytucji i w ustawie o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej. Przeciwna argumentacja protestu jest z nimi wyraźnie sprzeczna. Skoro

zakres ograniczenia prawa wybierania jest precyzyjnie określony, to tracą również

na znaczeniu argumenty łączone z wskazaniem na potrzebę zastosowania klauzuli

zasad współżycia społecznego. Upadają zatem wszystkie dalsze kwestie dotyczące

weryfikacji (kontroli) czy wyborca ze względu na jego stan psychofizyczny mógł

oddać głos w wyborach zgodnie z jego wolą.

Innymi słowy wniesiony protest wyborczy pozostaje poza zakresem

przedmiotowym ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej, gdyż nie dotyczy

naruszenia jej przepisów. Protest poszukuje negatywnej regulacji prawnej, której w

tej ustawie nie ma. Protest z tej przyczyny nie może być więc oparty na przepisie

art. 72 ust. 1 ustawy i dlatego jest niedopuszczalny.

Negatywna ocena odnosi się również do zarzutu popełnienia przestępstwa

przeciwko wyborom, gdyż - ze względu na wymagany od wnoszącego protest reżim

sformułowania zarzutów, przedstawienia oraz wskazania dowodów określony w art.

73 ust. 3 ustawy – nie wystarcza tu poprzestanie na ogólnej ocenie, zamkniętej w

stwierdzeniu, że „wykorzystywanie całkowitej nieświadomości pensjonariuszy, co

do sytuacji, w jakiej się zaleźli, jest przestępstwem przeciwko wyborom”. Konieczne

byłoby bowiem wskazanie indywidualnej (konkretnej) osoby, z sytuacją której

można by było łączyć lub podejrzewać popełnienie przestępstwa przeciwko

wyborom (art. 248-251 Kodeksu karnego). Tego zaś w proteście brak.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 72 ust. 1 w

związku z art. 73 ust. 2 oraz art. 74 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej.