III SW 7/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SW 7/11

POSTANOWIENIE

Dnia 12 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Hajn

SSN Roman Kuczyński

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Zbigniew Myszka

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi Komitetu Wyborczego Kandydata na Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej […]

na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 19 kwietnia 2011 r., w

przedmiocie odrzucenia sprawozdania finansowego.,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 października 2011 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Państwowa Komisja Wyborcza uchwałą z dnia 19 kwietnia 2011 r., podjętą

na podstawie art. 87h ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz.

467 ze zm.), postanowiła odrzucić sprawozdanie wyborcze Komitetu Wyborczego

Kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej […] o przychodach, wydatkach

i zobowiązaniach finansowych tego Komitetu, związanych z udziałem w wyborach

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 20 czerwca 2010 r.,

z powodu naruszenia art. 87a ust. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o wyborze Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej.

W

uzasadnieniu powyższej uchwały Państwowa Komisja Wyborcza

stwierdziła w szczególności, że Komitet Wyborczy Kandydata na Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej […] pozyskał na cele związane z wyborami przychody w

kwocie 30.920,00 zł, w całości pochodzące z wpłat dokonanych przez osoby

fizyczne mające miejsce stałego zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej

Polskiej, przy czym żadna z wpłat na rzecz Komitetu nie przekroczyła limitu

określonego w art. 86 ust. 5 ustawy. Wydatki Komitetu były równe jego przychodom

i wyniosły 30.920,00 zł, nie przekraczając limitu, określonego w § 1 rozporządzenia

Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2010 r. w sprawie podwyższenia kwoty

wydatków komitetu wyborczego w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

(Dz.U. Nr 67, poz. 430). Środki te były gromadzone na jednym rachunku bankowym

o nr […]. Do umowy rachunku bankowego, zgodnie z art. 86 ust. 3 ustawy,

wprowadzono zastrzeżenie o wymaganym sposobie dokonywania wpłat na rzecz

Komitetu oraz dopuszczalnym źródle pozyskiwania środków finansowych przez

Komitet, a także o dopuszczalnym terminie dokonywania wpłat.

Stwierdzono także, że z historii rachunku bankowego Komitetu wynika, że

wpłata w kwocie 300,00 zł pochodząca od Z. S. dokonana została gotówką w dniu

11 maja 2010 r. w urzędzie pocztowym. Komitet wpłatę tę przyjął i wydatkował.

Stanowiło to naruszenie art. 86 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym środki finansowe

mogą być wpłacane na rzecz komitetu jedynie czekiem rozrachunkowym,

przelewem lub kartą płatniczą. Przyjęcie i wydatkowanie kwoty pozyskanej przez

Komitet z naruszeniem art. 86 ust. 4 ustawy nie stanowi jednak uchybienia

powodującego odrzucenie sprawozdania wyborczego Komitetu.

Ponadto Komitet przyjął na swój rachunek bankowy i wydatkował na cele

wyborcze środki w łącznej kwocie 60,00 zł wpłacone po dniu wyborów. Wpłaty

20,00 zł w dniu 5 lipca 2010 r. dokonała L. R., a wpłaty 40,00 zł w dniu 6 lipca 2010

r. U. i J. S. Stanowi to naruszenie art. 87a ust. 1 pkt 2 ustawy, który zabrania

pozyskiwania środków przez komitet po dniu wyborów. Naruszenie tego przepisu,

na podstawie art. 87h ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy, stanowiło podstawę odrzucenia

sprawozdania wyborczego Komitetu Wyborczego Kandydata na Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej […].

Państwowa Komisja Wyborcza wskazała, że przepis art. 87h ust. 1 pkt 3 lit. a

ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ma przy tym charakter

kategoryczny i nie pozostawia żadnego marginesu ocen, np. uwzględnienia

proporcji kwoty środków pozyskanych z naruszeniem art. 87a ustawy do ogólnej

kwoty przychodów komitetu wyborczego ani też tego, czy naruszenie wskazanych

przepisów nastąpiło w sposób umyślny czy też z powodu nieznajomości przepisów

ustawy wśród osób współpracujących z komitetem. Zgodnie z art. 87f ust. 1 ustawy

korzyści majątkowe przyjęte przez komitet z naruszeniem przepisów ustawy

podlegają przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa. Jeżeli korzyść majątkowa

została zużyta lub utracona, przepadkowi podlega jej równowartość.

W konkluzji stwierdzono, że Komitet Wyborczy Kandydata na Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej […] z naruszeniem przepisów ustawy przyjął łączną

kwotę 360,00 zł. W związku z tym, że została ona wydatkowana na cele kampanii

wyborczej, jej równowartość podlega przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa, przy

czym zgodnie z art. 87f ust. 4 ustawy komitet może dobrowolnie wpłacić

równowartość tych środków na konto urzędu skarbowego właściwego dla siedziby

komitetu w terminie 14 dni.

Komitet Wyborczy Kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej […]

zaskarżył tę uchwałę w całości na podstawie art. 87i ust. 1 ustawy o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, nie wskazując podstaw skargi (zarzutów). W

uzasadnieniu stwierdził, że „nie wydaje się by Komitet Wyborczy powinien ponosić

aż tak „srogą” karę w postaci odrzucenia sprawozdania z powodu błędu urzędniczki

Banku, która mimo właściwego zastrzeżenia przyjęła i wypłaciła nienależne środki

(na zakończenie działania rachunku bankowego).” Skarżący wskazał, że rozumie

„konieczność zwrotu błędnie rozdysponowanych środków”, lecz „kierując się

elementarnymi zasadami zdrowego rozsądku oraz interesu społecznego”, wnosi o

„przyjęcie sprawozdania z właściwymi zastrzeżeniami”.

Państwowa Komisja Wyborcza wniosła o oddalenie skargi. Jej zdaniem,

przepis art. 87h ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy ma charakter kategoryczny i nie

pozostawia żadnego marginesu ocen, np. uwzględnienia proporcji kwoty środków

pozyskanych z naruszeniem art. 87a ustawy do ogólnej kwoty przychodów komitetu

wyborczego, ani też tego, czy naruszenie wskazanych przepisów nastąpiło w

sposób umyślny, czy też z powodu nieznajomości przepisów ustawy wśród osób

współpracujących z komitetem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarga odnosi się do tej części

uchwały, w której Państwowa Komisja Wyborcza odrzuciła sprawozdanie finansowe

z uwagi na pozyskanie środków na kampanię wyborczą po dniu wyborów. Skarżący

nie kwestionuje wskazywanych w niej okoliczności, a dotyczących przyjęcia na

rachunek

bankowy

przez

Komitet

Wyborczy

Kandydata

na

Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej [...] i wydatkowania na cele wyborcze środków

wpłaconych po dniu wyborów w kwocie 60 zł. Przepis art. 87a ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zabrania

pozyskiwania środków przez komitet po dniu wyborów. Stosownie zaś do treści art.

86 ust. 3 powyższej ustawy, umowa rachunku bankowego zawarta w imieniu

komitetu musi zawierać zastrzeżenie o wymaganym ustawą sposobie dokonywania

wpłat na rzecz komitetu oraz dopuszczalnym źródle pozyskiwania środków

finansowych przez komitet, a także o dopuszczalnym terminie dokonywania wpłat.

Z lakonicznej treści skargi wywnioskować można, że, po pierwsze, Komitet

Wyborczy Kandydata na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej […] nie ponosi

odpowiedzialności za przyjęcie na rachunek bankowy Komitetu i wydatkowanie na

cele wyborcze kwot wpłaconych po terminie wyborów, po drugie, z uwagi na

niewielką wysokość tych wpłat (60 zł) sankcja w postaci odrzucenia sprawozdania

finansowego jest nieproporcjonalna (zbyt dolegliwa).

Odnosząc się do pierwszego z tych argumentów, wskazać należy, że

zawarcie umowy rachunku bankowego zgodnie z wymaganiami wynikającymi z

treści art. art. 86 ust. 3 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie

zwalnia komitetu od obowiązku kontrolowania wpływu środków na kampanię

wyborczą. Komitety wyborcze prowadzą rachunkowość na zasadach określonych

odrębnymi przepisami dotyczącymi jednostek nieprowadzących działalności

gospodarczej (art. 84c przywołanej uprzednio ustawy), a więc na zasadach

wynikających z ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (jednolity tekst:

Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1223 ze zm.), obowiązujących w tych jednostkach.

Komitety są więc zobowiązane do prowadzenia ksiąg rachunkowych. Rzetelne,

zgodne z zasadami rachunkowości prowadzenie ksiąg rachunkowych, w których

zapisy dokonywane są na podstawie dowodów księgowych, zawierających

obligatoryjnie datę dokonania operacji (art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o

rachunkowości), pozwala komitetowi wyborczemu na weryfikację dokonanych wpłat

pod kątem ich zgodności z prawem, w tym - w zakresie obowiązującego terminu.

Inaczej rzecz ujmując, z dowodów księgowych wynika data uznania rachunku

komitetu wyborczego (przyjęcia środków na rachunek bankowy), wiadomo zatem,

czy i które operacje dokonane zostały po terminie wyborów. Jeśli zatem w istocie

okaże się, że wpłata środków nastąpiła po dniu wyborów, komitet wyborczy jest

zobowiązany do ich zwrotu, aby nie narazić się na zarzut naruszenia art. 87a ust. 1

ust. 1 pkt 2 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W

konsekwencji, środki wpłacone po terminie wyborów i niezwrócone przez komitet są

środkami pozyskanymi z naruszeniem powyższego przepisu. Tak więc działania

banku sprzeczne z umową rachunku bankowego, zawierającą prawidłowe

zastrzeżenie o dopuszczalnym terminie dokonywanych wpłat, polegające na

operacji uznania rachunku komitetu na podstawie środków wpłaconych po

wyborach, nie zwalniają komitetu wyborczego z odpowiedzialności za naruszenie

powyższego przepisu.

Przechodząc do zarzutu nieproporcjonalności sankcji w stosunku do wagi

naruszenia art. 87a ust. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o wyborze Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej, to również nie jest on uzasadniony. Sąd Najwyższy

wielokrotnie, a przy tym jednolicie, oceniał sankcję w postaci odrzucenia

sprawozdania finansowego za naruszenie przepisów dotyczących finansowania

kampanii wyborczej z uwagi na aksjologiczną potrzebę restrykcyjnej wykładni

odpowiednich przepisów kreujących tę sankcję (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 12 czerwca 2001 r., III SW 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 3, poz.

70; z dnia 10 kwietnia 2001 r., III SW 2/01, OSNAPiUS 2002 nr 3, poz. 66; z dnia

22 maja 2001 r., III SW 13/01, OSNAPiUS 2002 nr 3, poz. 69, z dnia 9 czerwca

2011 r., III SW 3/11 – niepublikowane). Zawarta w art. 84 ust. 1 powyższej ustawy

zasada jawności finansowania kampanii wyborczej znajduje swoją realizację w

rygorach nałożonych przez ustawodawcę na komitety wyborcze, gdyż jawność

finansowania wyborów jest istotnym elementem demokratycznego porządku, służąc

zapobieganiu procesom i zjawiskom o charakterze korupcyjnym. Rygory te muszą

być ze swej istoty jednoznaczne i jednakowe dla wszystkich uczestników kampanii

wyborczej i umożliwiać ocenę, czy pozyskane środki pieniężne przeznaczone były

na sfinansowanie działań komitetu wyborczego na potrzeby konkretnych wyborów.

Reguły finansowania kampanii wyborczej służą właśnie realizacji zasady jawności i

poddającej się ocenie przejrzystości tego finansowania. Odrzucenie sprawozdania

następuje "w razie stwierdzenia naruszenia przez komitet przepisów ustawy

dotyczących finansowania kampanii wyborczej" (art. 87h ust. 1). Odpowiedzialność

polegająca na odrzuceniu sprawozdania stanowi sankcję administracyjno-ustrojową

dla osoby prawnej. Nie zależy od winy osób tworzących komitet i osób działających

w charakterze jego pełnomocników. Odrzucenie sprawozdania następuje w razie

stwierdzenia obiektywnego naruszenia przepisów ustawy. Kategoryczne brzmienie

art. 87a ust. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z użyciem sformułowania "zabrania się" - oznacza, że jego naruszeniem jest

przyjęcie przez komitet wyborczy jakiejkolwiek kwoty po dniu wyborów, niezależnie

od jej wysokości. Znikomy stopień naruszenia powyższego przepisu nie ma

znaczenia dla oceny zasadności odrzucenia sprawozdania. Podobne wypowiedzi

odnoszą się do 110 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja

wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej

(Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.), zabraniającego pozyskiwania środków finansowych

przez komitet wyborczy po dniu wyborów (por. postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia. (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2002 r., III SW

5/02,

OSNAPiUS

2003

SW

5/05, SNP 2005

nr 4, poz. 82; z dnia

nr

22,

poz.

z

dnia

maja 2005

maja

r.,

III

2005 r., III

SW 6/05, OSNP 2005 nr 22, poz. 366, z dnia 1 czerwca 2006 r., III SW 5/96, OSNP

2007 nr 15-16, poz. 241). Treść tego przepisu jest identyczna jak art. 87a ust. 1

ust. 1 pkt 2 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W obu

przywołanych ustawach analogiczna jest też sankcja za naruszenie zakazu

pozyskiwania środków po dniu wyborów - odrzucenie sprawozdania (patrz: art. 122

ust. 1 pkt 3 lit. a Ordynacji wyborczej do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do

Senatu Rzeczypospolitej Polskiej).

Kierując się przedstawionymi wyżej motywami, Sąd Najwyższy orzekł, jak na

wstępie.