III SW 67/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SW 67/11

POSTANOWIENIE

Dnia 4 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z protestu R. M.

przeciwko ważności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu

Rzeczypospolitej Polskiej,

z udziałem:

1. Państwowej Komisji Wyborczej

2. Prokuratora Generalnego

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 listopada 2011 r.

postanawia:

wyrazić

opinię,

że

zarzuty

protestu

wyborczego

są

niezasadne.

Uzasadnienie

R. M. w proteście wyborczym wniósł o unieważnienie wyborów do Sejmu i do

Senatu przeprowadzonych 9 października 2011 r. i wyznaczenie nowego terminu

wyborów z następujących powodów:

1) naruszenia w dniu wyborów zasady równości, bezpośredniości i tajności

głosowania w wyborach do Sejmu wyrażonej w art. 96 ust. 2 Konstytucji RP

przez

umożliwienie

wyborcom

głosowania

przez

pełnomocników

i

korespondencyjnie;

2) naruszenia w dniu wyborów zasady bezpośredniości i tajności głosowania w

wyborach do Senatu wyrażonej w art. 97 ust. 2 Konstytucji RP przez

umożliwienie

wyborcom

głosowania

przez

pełnomocników

i

korespondencyjnie;

3) niezgodnego z art. 32 ust. 1, 45 ust. 1, 78 i 213 ust. 1 Konstytucji RP w

związku z art. 2 Konstytucji RP, Kodeksu wyborczego z 5 stycznia 2011 r.,

który pozbawia komitety wyborcze prawa do skutecznego odwoływania się

do sądów powszechnych lub administracyjnych od ostatecznej decyzji

Państwowej Komisji Wyborczej w sprawie rejestracji list kandydatów oraz

pozbawia komitety wyborcze nie mające zarejestrowanych w całym kraju list

kandydatów

prawa

do

bezpłatnych

audycji

wyborczych

i

debat

ogólnopolskich;

4) naruszenia zaufania obywateli do demokratycznego państwa prawa w

kwestii prawa wyborczego, czy pozornego działania Sejmu i Senatu,

Trybunału Konstytucyjnego oraz Prezydenta RP – konstytucyjnych organów

państwa oraz Państwowej Komisji Wyborczej w celu zwiększenia frekwencji

wyborczej, kiedy po podliczeniu wszystkich oddanych głosów przez PKW

okazało się, że oddano 680.542 głosów nieważnych, co stanowi prawie

4,52% wszystkich oddanych głosów w tegorocznych wyborach do Sejmu i

ma ogromny wypływ na wynik wyborów, a nawet zmianę zwycięzcy w

tegorocznych wyborach do Sejmu.

Państwowa Komisja Wyborcza wniosła o pozostawienie protestu bez

dalszego biegu, gdyż jego zarzuty nie dotyczą podstaw protestu wyborczego

określonych w art. 82 w związku z art. 243 § 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. –

Kodeks wyborczy. W odniesieniu do rejestracji list kandydatów Komitetu

Wyborczego […] wskazano, że dowodem zarejestrowania list kandydatów

popartych

podpisami

co

najmniej

w

połowie

okręgów

wyborczych

jest

zaświadczenie Państwowej Komisji Wyborczej o którym mowa w art. 210 § 3

Kodeksu wyborczego. Wniosek o wydanie zaświadczenia dotyczyć może tylko

istniejącego już w chwili składania wniosku stanu posiadania zarejestrowanych list

kandydatów, wymaganego w art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego. Do 30 sierpnia

2011 r. listy kandydatów Komitetu poparte podpisami wyborców zostały

zarejestrowane w 19 okręgach wyborczych. 1 września 2011 r. zarejestrowano listę

kandydatów w okręgu wyborczym nr […] a 5 września 2011 r. zarejestrowano listę

kandydatów w okręgu wyborczym nr […]. Nie jest zasadny pogląd protestu, że w 40

dniu przed dniem wyborów zainteresowany komitet wyborczy może legitymować

się tylko zgłoszeniami w okręgowych komisjach wyborczych list kandydatów z

wykazami poparcia, zaś po zarejestrowaniu tych list w czasie po upływie tego

terminu ma prawo oczekiwać wydania mu, na podstawie wniosku nadanego w tym

terminie na poczcie, zaświadczenia, o którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu

wyborczego i następnie może zgłaszać listy kandydatów nie poparte podpisami

wyborców oraz liczyć na ich zarejestrowanie.

Prokurator Generalny wniósł o pozostawienie protestu bez dalszego biegu,

gdyż sformułowane przez protestującego zarzuty wykraczają poza zakres

przedmiotowy protestu wyborczego określony w art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. W zakresie dwóch pierwszych zarzutów protestu wyborczego dotyczących

głosowania przez pełnomocnika i korespondencyjnie należy stwierdzić, że są

niezasadne z następujących powodów. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 14 lipca

2011 r. orzekł, że przepisy ustawy z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U.

nr 21, poz. 112 ze zm.) w tym zakresie nie są niezgodne z przepisami Konstytucji,

w tym wskazanymi w proteście (art. 96 ust. 2 i art. 97 ust. 2). Trybunał stwierdził, że

przepisy dotyczące instytucji pełnomocnika są zgodne z zasadą równości praw

wyborczych

oraz

z

zasadą

bezpośredniości

wyborów.

Głosowanie

przez

pełnomocnika jest jedną z alternatywnych form głosowania, a tym samym jest

dodatkową gwarancją korzystania przez obywateli z czynnego prawa wyborczego.

Nie oznacza przeniesienia na pełnomocnika praw wyborczych przysługujących

osobie, która pełnomocnictwa udziela. Pełnomocnictwo obejmuje upoważnienie

pełnomocnika do oddania głosu w wyborach zgodnie z wolą mocodawcy i w jego

imieniu. Brak możliwości kontroli czynności dokonanej przez pełnomocnika, czyli

treści oddanego głosu, wynika z zasady tajności głosowania i rodzi konieczność

oparcia pełnomocnictwa na relacji szczególnego zaufania między wyborcą i jego

pełnomocnikiem. Głosowanie przez pełnomocnika ułatwia (a niekiedy nawet

umożliwia) udział w wyborach osobom niepełnosprawnym lub w podeszłym wieku,

przerzucając jednak na nie ciężar znalezienia osoby godnej zaufania. Głosowanie

przez pełnomocnika przyjęte jest w innych państwach Unii (Belgia, Francja,

Holandia czy Wielka Brytania). Trybunał orzekł, że instytucja pełnomocnika do

oddania głosu jest zgodna z zasadą bezpośredniości wyborów. Już poprzednie

przepisy zezwalały wyborcy niepełnosprawnemu na uzyskanie pomocy innej osoby

przy akcie głosowania, z wykluczeniem członków komisji wyborczej i mężów

zaufania. Głosowanie przez pełnomocnika nie jest też sprzeczne z zasadą

równości wyborów w sensie formalnym. Pełnomocnik oddaje głos w imieniu

wyborcy, a nie swoim. Zobowiązany jest do głosowania zgodnie z wolą wyborcy –

mocodawcy. Regulacja instytucji pełnomocnika do oddania głosu stanowi

ustawowo dokładnie wytyczony wyjątek od zasady zapisanej w art. 38 § 1 Kodeksu

wyborczego, że w wyborach powszechnych głosuje się osobiście. Pełnomocnictwa

może udzielić wyborca o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnoprawności.

Głosowanie przez pełnomocnika jest ściśle sformalizowane i jednocześnie zawiera

zabezpieczenia przed możliwymi nadużyciami instytucji pełnomocnika do oddania

głosu (art. 54 i następne Kodeksu wyborczego).

Głosowanie

korespondencyjne

umożliwia

oddanie

głosu

wyborcom

przebywającym za granicą, którym trudno dotrzeć do obwodowych komisji

wyborczych odległych od ich miejsca zamieszkania lub pobytu. Nie jest niezgodne

z zasadą tajności wyborów. Dla wyborcy tajność głosowania jest opcją, nie

obowiązkiem. Koperty zwrotne konsul przekazuje bez otwierania do komisji

obwodowej, która wrzuca je do urny wyborczej, a jeśli zostaną dostarczone po

zakończeniu głosowania niszczy je bez otwierania. Głosowanie za pośrednictwem

poczty dopuszczalne jest w innych państwach. Wprowadzenie tej formy głosowania

było postulowane do lat przez osoby i instytucje (Rzecznika Praw Obywatelskich,

Państwową Komisję Wyborczą).

II. Zrzut trzeci dotyczy niezgodności z Konstytucją Kodeksu wyborczego wobec

braku możliwości odwołania i sądowej kontroli decyzji (uchwał) odmawiających

rejestracji list komitetu wyborczego. W ocenie składu rozpoznającego protest

badanie zgodności z Konstytucją RP regulacji Kodeksu wyborczego wykracza poza

przewidziany tą ustawą przedmiot i granice protestu wyborczego - art. 82 Kodeksu

wyborczego w związku z art. 101 ust. 2 Konstytucji (postanowienia Sądu

Najwyższego: z 8 listopada 2005 r., III SW 142/05; z 27 listopada 2007 r., III SW

55/07). Zgodnie z art. 100 ust. 3 Konstytucji zasady i tryb zgłaszania kandydatów i

przeprowadzania wyborów oraz warunki ważności wyborów określa ustawa, co

oznacza, że w tym zakresie jest to domena ustawy zwykłej. Art. 2 Konstytucji jest

normą ogólną a jednocześnie jej art. 100 ust. 3 zawiera normę szczególną, która

zasady i tryb zgłaszania kandydatów i przeprowadzenia wyborów oraz warunki

ważności wyborów przekazuje ustawie zwykłej. Z braku w Kodeksie wyborczym

regulacji (pozytywnej) o sądowej kontroli uchwał Państwowej Komisji Wyborczej w

sprawie rejestracji list kandydatów nie wynika naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji,

gdyż regulacja ta jest w tym zakresie jednakowa dla wszystkich komitetów

wyborczych. Państwa Komisja Wyborcza w sprawie rejestracji list kandydatów nie

wydaje decyzji administracyjnych. Nie działa też jako pierwsza instancja, dlatego

nie można uznać, że regulacja Kodeksu wyborczego stanowiąca, iż od

postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej nie przysługuje środek prawny (art.

218 § 2), narusza przepis art. 78 Konstytucji. Prawo wyborcze jest częścią prawa

publicznego, stąd trudno też przyjąć naruszenie prawa do sądu w rozumieniu art.

45 ust. 1 Konstytucji, jako że chodzi w nim o indywidualne sprawy sądowe

(administracyjne). Ustawodawca przyjął, że kontrolę w sprawie wyborów będzie

realizował Sąd Najwyższy (art. 101 Konstytucji). Na tle regulacji Kodeksu

wyborczego prawo do skargi do sądu jest bezpośrednio przewidziane w

określonych przypadkach; na przykład prawo do skargi do Sądu Najwyższego na

postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej o odmowie przyjęcia zawiadomienia

o utworzeniu komitetu wyborczego (art. 205 Kodeksu wyborczego) albo prawo do

protestu wyborczego do Sądu Najwyższego na podstawie art. 82 w związku z art.

241 i nast. Kodeksu wyborczego. Inną rzeczą są granice i treść tego prawa.

Kwestia ta ujawnia się w związku z zarzutem protestu dotyczącym odmowy

rejestracji list Komitetu Wyborczego […]. W ocenie składu protest wyborczy w tym

zakresie nie powinien pozostać bez rozpoznania. Kwestia wstępna dotyczy granic

protestu wyborczego. Z art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego wynika ograniczenie

przedmiotu protestu. Protest wszak może być wniesiony „przeciwko ważności

wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby”. Jest to

pierwsze – natury teleologicznej – ograniczenie. Drugie odnosi się do przepisów

Kodeksu „dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników

wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów”. Rozważany problem powstaje na

tle językowej nieokreśloności, a w każdym razie z braku ścisłego określenia

zakresu przepisów kodeksu „dotyczących głosowania”. „Dotyczą” głosowania

przepisy które wprost odnoszą się do głosowania jako określonej czynności

procesu wyborczego. Przepisy te najczęściej są wyodrębnione w rozdziale

poświęconym ściśle głosowaniu, np. „przepisy wspólne dla głosowania” (rozdział 6

Dział I), „Głosowanie przez pełnomocnika” (rozdział 7 Dział 1), „Głosowanie

korespondencyjne w obwodach głosowania utworzonych za granicą” (rozdział 8

Dział I) czy „Karty do głosowania” (rozdział 4 Dział III) oraz „Sposób głosowania i

warunki ważności głosu” (rozdział 5 Dział III). Jednakże „dotyczyć” wedle

językowego sensu, znaczy to samo, co „odnosić się do czegoś” albo „mieć z czymś

związek”. Trzeba w związku z tym zauważyć, że do głosowania odnoszą się i na

pewno mają związek z głosowaniem także inne – oprócz wyżej wymienionych –

przepisy Kodeksu wyborczego, np. przepisy określające Prawa wyborcze (rozdział

2 dział I), Obwody głosowania (rozdział 3 Dział I), czy przepisy odnoszące się do

organów wyborczych np. określające kompetencje Państwowej Komisji Wyborczej

(por. np. art. 162 § 1 Kodeksu wyborczego), czy też Obwodowej Komisji Wyborczej,

do której należy „przeprowadzanie głosowania w obwodzie” (rozdział 7 Dział II). Do

powyższej kategorii „dotyczenia” głosowania należą między innymi przepisy

rozdziału 3 Działu III „Zgłoszenie kandydatów na posłów”. Najogólniej rzecz ujmując

od prawidłowego zastosowania procedury zgłaszania kandydatów zależy, a w

każdym razie może zależeć, realizacja przepisów określających prawo wybierania

skonkretyzowane ostatecznie w kartach do głosowania będących bezpośrednim

środkiem głosowania. Systematyka Kodeksu wyborczego nie daje zatem

wystarczającego oparcia dla pewnego wskazania przepisów, które dlatego

dotyczyłyby głosowania w rozumieniu art. 82 § 1 Kodeksu, że znajdują się w

wyodrębnionej grupie przepisów poświęconych głosowaniu jako określonej fazy

przeprowadzania

wyborów.

Takiej

systematyzacji

procesu

wyborczego

w

przepisach Kodeksu wyborczego nie udało się przeprowadzić. Można to odczytać

także ze sposobu ujęcia zakresu Kodeksu w jego najogólniejszej formule, zawartej

w art. 1, w której „głosowania” nie wyodrębniono z kategorii zasad i trybu

zgłaszania kandydatów, przeprowadzania oraz warunków ważności wyborów.

Przeciwko tezie, która ograniczałaby krąg przepisów Kodeksu dotyczących

głosowania w rozumieniu art. 82 § 1 Kodeksu do tych tylko, które bezpośrednio

określają czynności fazy głosowania, przemawia także dookreślenie zakresu

postępowania w sprawie protestu wynikające z art. 243 § 2 Kodeksu. Z przepisu

tego wynika, że nie może być przedmiotem protestu sprawa, co do której

w Kodeksie przewiduje się możliwość wniesienia przed dniem głosowania skargi

lub odwołania do sądu lub do Państwowej Komisji Wyborczej. Sens tej regulacji

musi odnosić się do „sprawy” dotyczącej przepisów określających czynności

poprzedzające procedury głosowania wyborczego. Tylko bowiem w fazach procesu

wyborczego wcześniejszych niż faza głosowania przewiduje się określone środki

odwoławcze. Jest to zresztą pragmatyczną koniecznością, gdyż weryfikacja

czynności bezpośrednio dotyczących głosowania w procedurze skargi lub

odwołania do sądu lub do Państwowej Komisji Wyborczej musiałaby zajmować

jakiś czas, którego w czasie głosowania a przed ustaleniem wyników głosowania

już nie ma. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym protest zarzucający

naruszenie przepisów Kodeksu dotyczących zgłoszenia przez Komitet Wyborczy

kandydatów na posłów miał na uwadze istotność postępowania w sprawie

protestów w sprawowaniu przez Sąd Najwyższy wyznaczonej mu w Konstytucji RP

właściwości stwierdzenia ważności wyborów do Sejmu i Senatu (art. 101 ust. 1

i ust. 2 Konstytucji). Wyborcy przysługuje konstytucyjne prawo do zgłoszenia

protestu, opinie wydawane w wyniku rozpoznania protestu są – oprócz

sprawozdania z wyborów – niezbędnymi przesłankami rozstrzygania przez Sąd

Najwyższy

o

ważności

wyborów

(art.

§

Kodeksu

wyborczego).

Nierozpoznanie wniesionego protestu ograniczałoby zatem wykonanie przez Sąd

Najwyższy jego konstytucyjnie wyznaczonego zadania, jeżeli protest dotyczy

istotnego i powiązanego z głosowaniem zdarzenia wyborczego, co do którego nie

zachodziła możliwość sprawdzenia postawionego zarzutu w toku procesu

wyborczego. W rozpatrywanym przypadku protest dotyczy realizacji przez Komitet

wyborczy określonego w art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego uprawnienia do

zgłoszenia list kandydatów bez poparcia zgłoszenia podpisami wyborców.

Uprawnienie to, w jego konstrukcji dookreślonej w art. 210 § 3 kodeksu,

sprzęgnięte zostało z kompetencją Państwowej Komisji Wyborczej do wydania

odpowiedniego zaświadczenia stwierdzającego uprawnienie komitetu wyborczego.

Niewydanie przez Państwową Komisję Wyborczą przedmiotowego zaświadczenia,

według wnoszącego protest, spowodowało naruszenie uprawnienia Komitetu

wyborczego z konsekwencją wyłączenia go z udziału w głosowaniu w znacznej

części okręgów wyborczych. Przedmiot protestu wprost odnosi się do procedury

zgłoszenia kandydatów na posłów. Wskazane konsekwencje naruszenia tej

procedury bezpośrednio dotyczą głosowania, skoro chodzi m.in. o wadliwe, według

wnoszącego protest, sporządzenie kart do głosowania (poz. art. 223 i art. 224

Kodeksu). Nie ma racji stanowisko, wskazujące art. 243 § 2 Kodeksu jako

podstawę pozostawienia protestu bez dalszego biegu z tego powodu, że w danej

sprawie zachodziła możliwość wniesienia odwołania do Państwowej Komisji

Wyborczej.

Przedmiotem

określonej

protestem

sprawy

nie

jest

bowiem

postępowanie przed okręgową komisją wyborczą z możliwością odwołania do

Państwowej Komisji Wyborczej w trybie przepisów art. 218 § 1 i 2 Kodeksu, ale

jest nim odmowa Państwowej Komisji Wyborczej wydania zaświadczenia

określonego w art. 210 § 3 Kodeksu, na którą to odmowę w przepisie Kodeksu

wyborczego nie przewidziano żadnych środków zaskarżenia. Z powyższych

przyczyn Sąd Najwyższy uznał, że protest zarzucający naruszenie art. 210 § 3

Kodeksu wyborczego mieści się w granicach protestu wyborczego określonych w

art. 82 § 1 pkt 2 Kodeksu oraz, że rozpoznanie postawionego zarzutu, jakoby

Komitet Wyborczy […] został pozbawiony upoważnienia do zgłoszenia list

kandydatów w trybie art. 210 § 2 Kodeksu na skutek bezzasadnej odmowy

Państwowej Komisji Wyborczej wydania odpowiedniego zaświadczenia, jest

niezbędne dla rozstrzygania przez Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Pracy

Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych o ważności wyborów do Sejmu.

Niesporne jest, że Komitet Wyborczy […] zgłosił listy kandydatów na posłów

do Sejmu w 25 okręgach wyborczych z podpisami wyborców. Listy z podpisami co

najmniej 5.000 wyborców zostały zarejestrowane w 19 okręgach wyborczych do

godziny 2400 30 sierpnia 2011 r., czyli w 40 dniu przed dniem wyborów

(przeprowadzonych 9 października 2011 r.). Po 30 sierpnia 2011 r. zarejestrowano

także zgłoszenia list jeszcze w 2 okręgach wyborczych (1 i 5 września 2011 r.).

Łącznie zarejestrowano listy Komitetu z podpisami poparcia wyborców w 21

okręgach wyborczych. Listy które nie miały poparcia 5 000 wyborców nie zostały

zarejestrowane. Na podstawie akt spraw III SW 85/11 i III SW 12/01 oraz informacji

Państwowej Komisji Wyborczej można ustalić, że Komitet do 30 sierpnia 2011 r.

zgłosił też listy kandydatów na posłów do Sejmu w 2 okręgach wyborczych bez

poparcia zgłoszenia podpisami wyborców (w G. i w B.– pismo PKW z 28

października 2011 r. złożone w sprawie III SW 85/11), natomiast według

pełnomocnika Komitetu w 3 okręgach wyborczych (prócz dwóch wskazanych przez

PKW także w P. – jego pismo z 31 października 2011 r. złożone w sprawie III SW

85/11), co spotkało się z odmową rejestracji tych list z braku zaświadczenia

Państwowej Komisji Wyborczej o zarejestrowaniu list z poparciem wyborców w 21

okręgach wyborczych. Komitet Wyborczy 6 i 7 września 2011 r. zgłosił jeszcze listy

kandydatów na posłów do Sejmu w 10 okręgach wyborczych bez poparcia

zgłoszeń podpisami wyborców, które również nie zostały zarejestrowane.

Niespornym jest, że Komitet Wyborczy […] 30 sierpnia 2011 r. wysłał pocztą do

Państwowej

Komisji

Wyborczej

wniosek

o

wydanie

zaświadczenia

o

zarejestrowaniu list kandydatów co najmniej w połowie okręgów wyborczych.

Wniosek ten Państwowa Komisja Wyborcza otrzymała 1 września 2011 r.

Protest wyborczy co do odmowy rejestracji list Komitetu Wyborczego […] nie

zasługuje na uwzględnienie. Komitet Wyborczy nie złożył Państwowej Komisji

Wyborczej do 40 dnia przed dniem wyborów wniosku o wydanie zaświadczenia o

którym mowa w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego, czyli potwierdzającego

uprawnienie do zgłaszania dalszych list bez poparcia podpisami wyborców.

Stanowi to zasadniczy powód uznania protestu za niezasadny. Komitet Wyborczy

wniosek o wydanie zaświadczenia nadał na poczcie 30 sierpnia 2011 r. i do

Państwowej Komisji Wyborczej dotarł 1 września 2011 r., a więc po terminie

określonym w art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego. Wniosek o wydanie

zaświadczenia powinien być złożony bezpośrednio Państwowej Komisji Wyborczej.

Potwierdza to przepis art. 9 Kodeksu wyborczego jednoznacznie określający

wiążącą normę w tym zakresie. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w kodeksie jest

mowa o upływie terminu do wniesienia dokumentu do organu wyborczego należy

przez to rozumieć dzień złożenia dokumentu organowi wyborczemu. Wniosek o

wydanie zaświadczenia złożono zatem po terminie. Warunek wystąpienia z

wnioskiem o wydanie zaświadczenia w terminie określonym w art. 210 § 3 w

związku z art. 9 Kodeksu wyborczego stanowił warunek sine qua non rejestracji

tych list kandydatów, które zgłoszono bez poparcia podpisami wyborców. Kodeks

wyborczy przewiduje dwa tryby zgłaszania list kandydatów na posłów w okręgach

wyborczych. Pierwszy z podpisami co najmniej 5 000 wyborców i drugi dotyczący

zgłoszenia dalszych list bez poparcia podpisami wyborców, jednak te drugie

zgłoszenia będą uprawnionymi (dobrymi) zgłoszeniami, gdy komitet wyborczy

zarejestruje listy kandydatów co najmniej w połowie okręgów wyborczych. Termin

zgłoszeń jest jednaki i nieprzekraczalny dla list pierwszych i drugich, czyli godzina

2400 w 40 dniu przed dniem wyborów (art. 211 § 1). Zgłoszenia w drugim trybie

warunkuje wystąpienie przez zainteresowany komitet wyborczy do Państwowej

Komisji Wyborczej o wydanie zaświadczenia o zarejestrowaniu list kandydatów co

najmniej w połowie okręgów wyborczych. Zaświadczenie nie jest jednak nośnikiem

uprawnienia do zgłaszania list bez poparcia podpisami wyborców, gdyż

uprawnienie to wynika z zarejestrowania list kandydatów co najmniej w połowie

okręgów wyborów a nie z faktu sporządzenia zaświadczenia. Zaświadczenie nie

musi być wydane przed nieprzekraczalnym terminem określonym w ustawie do

zgłaszania list kandydatów - art. 211 § 1. Przyjęty w ustawie zwrot o zgłaszaniu list

„na podstawie zaświadczenia Państwowej Komisji Wyborczej” (art. 210 § 3)

oznacza zgłaszanie list na podstawie uprawnienia wynikającego ze spełnienia

warunku określonego w art. 210 § 2, co oznacza, że zaświadczenie fizycznie nie

musiało być wydane przed upływem nieprzekraczalnego terminu z art. 211 § 1 do

zgłaszania list kandydatów do okręgowych komisji wyborczych. Zaświadczenie

jedynie potwierdza (dokumentuje) uprawnienie z art. 210 § 2 i skoro rejestracja

zgłoszeń może następować już po terminie z art. 211 § 1, to również sprawdzenie

tego uprawnienia może nastąpić po tym terminie. W ocenie składu rozpoznającego

protest zastosowanie prawa przez Państwową Komisję Wyborczą zdominowała

wykładnia literalna (gramatyczna) ustawy, na której nie można było poprzestać,

gdyż mogła prowadzić do zróżnicowania sytuacji faktycznej i prawnej komitetów i

już tylko na tej płaszczyźnie wykładnia ta mogła być kwestionowana. Oczywistym

jest, że komitet wyborczy nie rejestrował list kandydatów, lecz tylko je zgłaszał,

natomiast

to okręgowe komisje wyborcze rejestrowały zgłoszenia list albo

odmawiały ich rejestracji. Ustawa nie określa przy tym terminu w którym po

przyjęciu zgłoszenia okręgowa komisja wyborcza miała zdecydować o rejestracji

listy. Poprzestanie tylko na literalnym odczytaniu art. 210 § 2 prowadzić mogło więc

do stawiania dalszych nieuprawnionych warunków o konieczności zarejestrowania

przed terminem z art. 211 § 1 list kandydatów co najmniej w połowie okręgów

wyborczych, a także do stanowiska, że rejestracja dalszych list bez poparcia

zgłoszenia podpisami wyborców możliwa była tylko w oparciu o zaświadczenie

posiadane (fizycznie). Skoro do godziny 2400 w 40 dniu przed dniem wyborów

można było zgłosić listy z podpisami poparcia, to nie można wymagać aby komitet

wyborczy posiadał zaświadczenie przed tym terminem jako warunek zgłoszenia

dalszych list, czyli bez poparcia podpisami wyborców. Uprawnienie do zgłoszenia

list bez poparcia wynika ze zgłoszenia list z poparciem w 21 okręgach wyborczych,

zatem uprawnienie to może być stwierdzone po godzinie 24 00 w 40 dniu przed

dniem wyborów. Mylne byłoby jednak zapatrywanie, że traciłby na znaczeniu sam

wniosek o wydanie zaświadczenia. Wniosek o wydanie zaświadczenia jest

warunkiem koniecznym (sine qua non) rejestracji list zgłoszonych bez poparcia

podpisami wyborców. To, że zaświadczenie nie musi być wydane komitetowi

wyborczemu do godziny 2400 w 40 dniu przed dniem wyborów, nie oznacza, że

sam wniosek o zaświadczenie był zbędny lub nie miał znaczenia. Na taką oceną

nie pozwala ustawa Kodeks wyborczy. Zaświadczenie potwierdza bowiem

uprawnienie na podstawie którego dalsze listy kandydatów bez poparcia podpisami

wyborców mogą być zarejestrowane w innych okręgowych komisjach wyborczych.

Rejestracja list bez poparcia podpisami wyborców zależy od zaświadczenia, a to

zależy od wniosku złożonego w terminie Państwowej Komisji Wyborczej. Innymi

słowy wniosek złożony po terminie oznacza, że komitet wyborczy traci uprawnienie

z art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego, nawet gdy okręgowe komisje wyborcze

zarejestrowały listy kandydatów co najmniej w połowie okręgów wyborczych

dopiero po terminie z art. 211 § 1 Kodeksu wyborczego, czyli po terminie do

zgłaszania list kandydatów do okręgowych komisji wyborczych. W ocenie składu

rozpoznającego protest formą odmowy wydania zaświadczenia powinna być

uchwała Państwowej Komisji Wyborczej zgodnie z art. 161 § 5 Kodeksu

wyborczego, jako że przepis ten stanowi, że Komisja podejmuje uchwały w

zakresie swoich ustawowych uprawnień. O trybie zgłaszania list kandydatów z

podpisami poparcia (pierwszym) albo bez podpisów poparcia (drugim) decyduje

zgłaszający listy komitet wyborczy. W odniesieniu do sytuacji Komitetu Wyborczego

[…] dwie listy zgłoszone w drugim trybie (bez podpisów poparcia) do godziny 24 00

30 sierpnia 2011 r. nie mogły być zarejestrowane, gdyż Komitet Wyborczy nie

spełnił warunku podstawowego, czyli nie wystąpił o wydanie zaświadczenia do

Państwowej Komisji Wyborczej w terminie określonym w art. 210 § 3 Kodeksu

wyborczego. Czym innym jest wniosek o wydanie zaświadczenia i czym innym

samo zaświadczenie. Rejestrację list zgłoszonych bez wykazów poparcia

warunkował wniosek o wydanie zaświadczenia. Natomiast zgłoszone po terminie

30 sierpnia 2011 r. listy bez poparcia podpisami wyborców (w 10 okręgach) nie

mogły być zarejestrowane, także jako wniesione po nieprzekraczalnym terminie do

zgłaszania list, określonym w art. 211 § 1 Kodeksu wyborczego.

Inny

był

przedmiot

sprawy

rozpoznanej

przez

Sąd

Najwyższy

postanowieniem z 16 listopada 2005 r., III SW 120/05, gdyż protest wyborczy

okazał się wówczas niezasadny z braku przesłanek przestępstwa w odmowie

wydania zaświadczenia o zarejestrowaniu list okręgowych, natomiast obecny

protest został uznany za niezasadny z braku złożenia Państwowej Komisji

Wyborczej w terminie z art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego wniosku o wydanie

zaświadczenia. W sprawie III SW 120/05 Sąd Najwyższy nie analizował też szerzej

znaczenia zaświadczenia i rejestracji zgłoszenia bez zaświadczenia.

III. Określona ilość głosów nieważnych w skali kraju (4,52%) nie jest sama w

sobie przesłanką do kwestionowania wyborów. Głosy nieważne w wyborach nie są

sytuacją szczególną i przewiduje je Kodeks wyborczy. Ilość głosów nieważnych i

wyniki wyborów to suma wyników z protokołów głosowania w obwodowych

komisjach wyborczych. Protest poprzestaje na ogólnej ocenie (konstatacji). Nie

formułuje natomiast konkretnych zarzutów oraz nie przedstawia (wskazuje)

dowodów (art. 241 § 3 Kodeksu wyborczego), które pozwalałyby stwierdzić

naruszenie przepisów o głosowaniu, ustalaniu wyników głosowania i wpływu

nieważnych głosów na wynik wyborów.

IV. Poza granicami protestu wyborczego (art. 82 Kodeksu wyborczego) jest

zarzut kwestionujący prawidłowość regulacji z art. 252 Kodeksu wyborczego o

prawie do nieodpłatnego rozpowszechniana audycji wyborczych w programach

publicznych nadawców radiowych i telewizyjnych ogólnokrajowych – jeżeli komitet

wyborczy zarejestrował swoje listy kandydatów co najmniej w połowie okręgów

wyborczych.

Z tych motywów orzeczono jako w sentencji, stosownie do art. 242 § 2

Kodeksu wyborczego.