III SW 6/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SW 6/11

POSTANOWIENIE

Dnia 12 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Hajn (uzasadnienie)

SSN Roman Kuczyński

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie ze skargi […] Partii […]

na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 1 sierpnia 2011 r., w przedmiocie

odrzucenia sprawozdania finansowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 października 2011 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Uchwałą z 1 sierpnia 2001 r. Państwowa Komisja Wyborcza postanowiła

odrzucić sprawozdanie partii politycznej […] o źródłach uzyskania środków

finansowych w 2010 r. z powodu nieudzielenia wyjaśnień dotyczących jej

gospodarki finansowej, co uniemożliwiło stwierdzenie, że całość gospodarki

finansowej Partii prowadzona była zgodnie z ustawą o partiach politycznych, a w

szczególności, że pozyskane przez nią środki finansowe pochodziły ze źródeł

dozwolonych.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że z historii rachunku bankowego Partii

dołączonej do sprawozdania wynika, że wykazy wpłat na jej rzecz zostały

sporządzone niezgodnie z tytułami przelewów na ten rachunek. Do składek

członkowskich zaliczono bowiem wpłaty oznaczone jako darowizny. W wykazie

darowizn wymieniono także jako dokonaną przez jedną osobę wpłatę 1.600 zł.

oznaczoną w tytule przelewu jako pochodzącą od kilku darczyńców. Ponadto wśród

darowizn na rzecz Partii wymieniono wpłatę 460 zł, pochodzącą od osoby

zamieszkującej w Londynie. Państwowa Komisja Wyborcza, działając na podstawie

art. 38a ust. 1 w związku z art. 34a ust. 2 ustawy o partiach politycznych, zwróciła

się pismem z 5 lipca 2011 r. do Partii o udzielenie w terminie do 15 lipca 2011 r.

wyjaśnień w powyższych sprawach. Pismo w tej sprawie doręczone zostało 7 lipca

2011 r. i pozostało bez odpowiedzi do dnia podjęcia uchwały. Zdaniem Państwowej

Komisji Wyborczej, nieudzielenie przez Partię wyjaśnień uniemożliwiło jej

stwierdzenie, czy informacje zawarte w sprawozdaniu są zgodne ze stanem

faktycznym oraz czy Partia pozyskała w okresie sprawozdawczym środki finansowe

ze źródeł dozwolonych, w szczególności czy darowizny pieniężne pochodziły od

obywateli

polskich

mających

miejsce

stałego

zamieszkania

na

terenie

Rzeczypospolitej Polskiej (art. 25 ust. 1 ustawy). W związku z powyższym

sprawozdanie nie mogło zostać przyjęte i należało je odrzucić. Państwowa Komisja

Wyborcza podkreśliła, że stanowisko takie zajął również Sąd Najwyższy

w postanowieniu z dnia 14 października 2008 r. (III SW 10/08).

[…] Partia […], reprezentowana przez Prezesa jej Zarządu Głównego,

zaskarżyła w całości powyższą uchwałę.

W uzasadnieniu skargi, odnośnie do zarzutów przedstawionych przez

Państwową Komisję Wyborczą, skarżąca wskazała, że są one absurdalne,

ponieważ Państwowa Komisja Wyborcza nie wykazała, aby środki finansowe

pochodziły ze źródeł niedozwolonych, a sprawozdanie zostało sporządzone przez

księgową mającą wieloletnie doświadczenie.

Poza tym, jak podkreślono „z ostrożności procesowej”, skarżąca wskazała,

że:

(-) wpłata dokonana przez kilku darczyńców była prawidłowa. Pytanie

Państwowej Komisji Wyborczej, dotyczące tego, od kogo one pochodziły było

absurdalne, skoro w tytule przelewu wyraźnie zaznaczono: „R. J., M.K., H. K., W.

N. na wsparcie działalności J. K. […]. Wpłata UP nr [...];

(-) odnośnie do zarzutu niezgodności wpłat na rachunek Partii z tytułami

przelewów na ten rachunek, skarżąca wskazała, że wpłacający często w tytule

określają wpłaty jako wsparcie działalności czy fundusz. Osoby te otrzymują

legitymacje członkowskie i dopiero z tą chwilą są członkami Partii. Czasem kwestie

te są wyjaśniane w rozmowach telefonicznych, wobec czego to, co podano

w sprawozdaniu jest zgodne z prawdą i przepisami;

(-) co do wpłaty od osoby zamieszkującej w Londynie, skarżąca wyjaśniła, że

J. F., który dokonał tej wpłaty, ma obywatelstwo polskie, w związku z czym może

dokonywać wpłaty na konto Partii, a miejsce jego stałego zamieszkania nie ma nic

do rzeczy.

W piśmie z 26 sierpnia 2011 r., odpowiadając na wezwanie Sądu

Najwyższego do zajęcia stanowiska w sprawie rozpoznawanej skargi, Państwowa

Komisja Wyborcza wniosła o jej oddalenie, podtrzymując zarzuty podniesione

w zaskarżonej uchwale.

Państwowa Komisja Wyborcza wskazała, że wbrew twierdzeniu skarżącej,

wpłata dokonana przez kilku darczyńców jednym przelewem nie została wykazana

w sprawozdaniu prawidłowo, ponieważ w wykazie wpłat jako darczyńcę

wymieniono posiadacza rachunku bankowego, z którego dokonano przelewu na

rachunek bankowy Partii, a nie osoby wymienione w tytule przelewu.

Z kolei wyjaśnienia skarżącej w uzasadnieniu skargi potwierdzają również,

że partia wykazuje w sprawozdaniu wpłaty dokonywane na jej rachunek bankowy

niezgodnie z tytułem, pod jakim zostały dokonane, zaliczając wpłaty oznaczone

jako „wsparcie” lub podobnie, do składek członkowskich, także w przypadku, gdy

dokonują ich osoby niebędące jej członkami. Oznacza to nieprawidłowe

sporządzenie sprawozdania, w którym przychody z tytułu składek członkowskich

i darowizn należy wykazywać odrębnie.

Natomiast

wyjaśnienie

dotyczące

wpłaty

od

osoby,

której

miejsce

zamieszkania określono w wykazie wpłat i historii rachunku bankowego jako

Londyn, świadczy jedynie o nieznajomości przez skarżącą art. 25 ust. 1 ustawy o

partiach politycznych. Nie obala natomiast przypuszczenia, że wpłata ta została

dokonana przez osobę nieuprawnioną. Przyjęcie wpłaty od osoby zamieszkującej

stale w Londynie, jako dokonane z naruszeniem wymienionego przepisu, skutkuje –

zgodnie z art. 38a ust. 2 pkt 4 ustawy o partiach politycznych – odrzuceniem

sprawozdania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, a także ze stanowiska PKW

przedstawionego w odpowiedzi na skargę, wynika, że podstawą odrzucenia

sprawozdania było przyjęcie przez Partię wpłaty od osoby zamieszkałej na stałe za

granicą. Pozostałe zarzuty nie zostały zakwalifikowane prawnie, a ewentualne,

związane z nimi naruszenia przepisów nie stanowiły podstawy odrzucenia

sprawozdania finansowego. Z tego względu, zważywszy, że przedmiotem skargi

jest odrzucenie sprawozdania, kwestie te pozostają poza zakresem rozważań Sądu

Najwyższego.

Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 27

czerwca 1997 r. o partiach politycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 155,

poz. 924), powoływanej dalej, jako: „ustawa”, partii politycznej mogą być

przekazywane środki finansowe jedynie przez obywateli polskich mających stałe

miejsce zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, z zastrzeżeniem

przepisów art. 24 ust. 4 i 7, art. 28 ust. 1 oraz przepisów ustaw dotyczących

wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej

oraz wyborów do Parlamentu Europejskiego w zakresie dotacji podmiotowej.

Powyższe brzmienie tego przepisu zostało ustalone przez art. 2 pkt 2 lit. a ustawy

z dnia

listopada 2009

r.

o

zmianie

ustawy o

wyborze

Prezydenta

Rzeczypospolitej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 1652), która

weszła w życie 24 grudnia 2009 r. Jak wyraźnie wynika z uzasadnienia

rozpoznawanej skargi, zmiana ta nie została zauważona przez stronę skarżącą.

W świetle stanu faktycznego niniejszej sprawy, wśród darowizn na rzecz

Partii wymieniono wpłatę 460 zł, pochodzącą od osoby zamieszkującej w Londynie.

W celu wyjaśnienia tej kwestii, Państwowa Komisja Wyborcza, działając na

podstawie art. 38a ust. 1 w związku z art. 34a ust. 2 ustawy, zwróciła się w piśmie

z 5 lipca 2011 r. do Partii o udzielenie w terminie do 15 lipca 2011 r., między innymi

informacji, czy stałym miejscem zamieszkania darczyńcy jest Londyn. Wyjaśnienia

takiego Partia nie udzieliła. Co więcej, w uzasadnieniu skargi stwierdzono,

ignorując normę prawną wynikającą z art. 25 ust. 1 ustawy, że miejsce stałego

zamieszkania wymienionego darczyńcy nie ma nic do rzeczy. W tej sytuacji

Państwowa Komisja Wyborcza była uprawniona do przyjęcia ustalenia, że

wskazany wyżej darczyńca miał stałe miejsce zamieszkania poza terenem

Rzeczypospolitej Polskiej, wobec czego przyjęcie od niego wpłaty stanowiło

naruszenie art. 25 ust. 1 ustawy, które zgodnie z jej art. 38a ust. 2 pkt

4 uzasadniało odrzucenie sprawozdania finansowego (por. postanowienie SN

z dnia 14 października 2008 r., III SW 10/08). Skarżąca nie skorzystała również

z możliwości przedstawienia w postępowaniu przed Sądem Najwyższym dowodów

na okoliczność niewystąpienia naruszenia art. 25 ust. 1 ustawy (zob. postanowienie

SN z dnia 1 października 2007 r., III SW 8/07, OSNP 2008 nr 13-14, poz. 210).

Ze względu na zamieszkanie J. F. - darczyńcy Partii - w Londynie, Sąd

Najwyższy rozważył również kwestię ewentualnej oceny zgodności art. 25 ust. 1

ustawy z przepisami prawa unijnego odnoszącymi się do swobody migracji

wewnątrz Unii Europejskiej. Konieczność rozpatrzenia tej kwestii wynika z przyjętej

w orzecznictwie Sądu Najwyższego zasady, zgodnie z którą Sąd Najwyższy

obowiązany jest uwzględnić przepisy prawa unijnego przy ocenie prawidłowości

zastosowania przepisów prawa polskiego przez sąd drugiej instancji, gdy powołane

w skardze kasacyjnej przepisy prawa polskiego objęte są zakresem normowania

prawa unijnego (wyroki SN z: 5 grudnia 2006 r., II PK 18/06; 18 grudnia 2006 r., II

PK 17/06; 4 stycznia 2008 r., I UK 182/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 49; 20 września

2011 r., I UK 59/11; 20 września 2011 r., I UK 59/11, niepubl.). Zależnie od

okoliczności

wynikiem

wskazanej

wyżej

oceny

może

być

odpowiednie

zastosowanie prawa unijnego lub skierowanie pytania prejudycjalnego do

Trybunału Sprawiedliwości. Dokonanie takiej oceny okazało się jednak w niniejszej

sprawie niemożliwe, ponieważ w świetle przyjętych w niej ustaleń faktycznych nie

wiadomo, czy J. F. zamieszkiwał w Londynie w wyniku skorzystania ze swobody

przemieszczania się obywateli, pracowników, czy też swobody przedsiębiorczości i

usług, z których każda jest normowana przez inne przepisy Traktatu o

Funkcjonowaniu Unii Europejskiej i prawa wtórnego. Sąd Najwyższy, może zaś

stosować przepisy do ustalonego jednoznacznie stanu faktycznego lub dokonywać

sądowej wykładni prawa, tj. wykładni odniesionej do konkretnego, ustalonego stanu

faktycznego, a nie rozważać teoretycznie różne, hipotetyczne wersje oceny

prawnej.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 34b ust. 2 i 3

ustawy o partiach politycznych orzekł jak w sentencji.