III SW 47/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SW 47/10

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lipca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

w sprawie protestu S. K.

z udziałem Państwowej Komisji Wyborczej i Prokuratora Generalnego

przeciwko ważności wyborów prezydenckich,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 lipca 2010 r.,

postanawia:

1. wyrazić opinię, że zarzut protestu naruszenia art. 4 ustawy

z

dnia

września

1990

r.

o

wyborze

Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej nie jest zasadny;

2. w pozostałej części pozostawić protest bez dalszego biegu.

Uzasadnienie

Pan S. K. wniósł protest wyborczy przeciwko wyborowi Prezydenta

Rzeczypospolitej w głosowaniu przeprowadzonym 20 czerwca i ponownie 4 lipca

2010 r. Zarzucił naruszenie przepisu art. 4 ustawy z 27 września 1990 r. o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym wybory są równe; wyborcy

biorą udział w wyborach na równych zasadach. W uzasadnieniu wskazał, iż

równość zasad, to nie tylko prawna równość każdego głosu lecz także równość

faktyczna, czyli możliwość udziału obywateli w tych wyborach poprzez uzyskanie

informacji dotyczącej miejsc w których można głosować, możliwość dotarcia do

tych miejsc oraz uczestnictwa w kampanii wyborczej. Wybory nastąpiły po okresie

klęski powodzi (maj/czerwiec), która dotknęła – według danych MSWiA - 2157

miejscowości z ponad 14 województw. Niektóre gminy, jak na przykład W. zostały

dotknięte powodzią dwukrotnie, wielu mieszkańców straciło dobytek, miejsca

zamieszkania, pracy, dokumenty tożsamości. Mieszkańcy terenów powodziowych

zostali w tym względzie poszkodowani, nie mieli faktycznie możliwości uczestnictwa

w tej kampanii (brak miejsc zamieszkania, dostępu do mediów), mieli utrudnione

możliwości fizycznego uczestnictwa w samych wyborach.

Ponadto

zgodnie

z

art.

ust.

Konstytucji

w

czasie

stanu

nadzwyczajnego oraz w ciągu 90 dni po jego zakończeniu nie mogą być

przeprowadzone wybory Prezydenta Rzeczypospolitej. Rada Ministrów naruszyła

art. 228 ust. 1 Konstytucji oraz przepisy ustawy z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski

żywiołowej, gdyż nie wprowadziła na terytorium powodziowym stanu klęski

żywiołowej. Wprawdzie przepisy art. 228 ust. 1 Konstytucji i art. 2 oraz 4 ustawy o

stanie klęski żywiołowej używają sformułowania o możliwości jego wprowadzenia,

to jednakże uwzględniając wykładnię celowościową przepisów, a także art. 3 ust. 1

pkt 1 tej ustawy wydaje się oczywiste, iż legislatorowi chodziło nie tyle o samą

możliwość, co konieczność wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, w przypadku,

gdy dotyka ona znaczących obszarów kraju, co miało miejsce w czasie tegorocznej

powodzi. Niewprowadzenie stanu klęski żywiołowej stanowiło zatem naruszenie art.

228 ust. 1 Konstytucji RP jak i ustawy o stanie klęski żywiołowej. Niewprowadzenie

stanu klęski żywiołowej nastąpiło tylko ze względu na fakt, iż wówczas wybory

prezydenckie musiałyby zostać odłożone, a mieszkańcy terenów powodziowych

mieliby normalne możliwości uczestnictwa w nich i głosowania przeciw kandydatowi

wspieranemu przez partię rządzącą. A zatem w imię wyboru danego kandydata na

prezydenta naruszono art. 228 Konstytucji RP. W uzasadnieniu protestu

argumentuje się także, iż bezprawie (niewprowadzenie stanu klęski żywiołowej) nie

może być podstawą prawnych rozwiązań, a to w świetle art. 2 Konstytucji, to jest

demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającym zasadę sprawiedliwości

społecznej oraz jej art. 32 o równości wobec prawa (czego obywateli pozbawiono).

Państwowa Komisja Wyborcza wyraziła opinię, że zarzuty protestu są

bezzasadne. Konstytucja RP, ani ustawa z dnia 27 września 1990 r. o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie zawierają przepisów regulujących tryb

postępowania w przypadku wystąpienia zjawisk naturalnych utrudniających

przeprowadzenie zarządzonych już wyborów. Z art. 228 ust. 7 Konstytucji RP

wynika, że w czasie stanu nadzwyczajnego (w tym stanu klęski żywiołowej) oraz w

ciągu 90 dni po jego zakończeniu między innymi nie mogą być przeprowadzane

wybory Prezydenta Rzeczypospolitej. Przesłanką dla wprowadzenia stanu klęski

żywiołowej nie może być chęć przełożenia wyborów na okres późniejszy, a skoro

nie zaszła okoliczność, wskazana w art. 228 ust. 7 Konstytucji RP, organy

państwowe i samorządowe zobowiązane były do zapewnienia warunków

organizacyjnych do przeprowadzenia wyborów, w tym również na terenach

dotkniętych powodzią. Państwowa Komisja Wyborcza podkreśliła, że władze

samorządowe dokonały wszelkich starań w celu sprawnego przeprowadzenia

głosowania na terenach popowodziowych, w tym również poprzez udzielanie

pomocy w dotarciu wyborców do lokali wyborczych. W trakcie wyborów ani po

pierwszym, jak i ponownym głosowaniu nie dotarły do Państwowej Komisji

Wyborczej żadne informacje o braku możliwości wzięcia udziału w głosowaniu na

terenach popowodziowych ani o naruszeniu przepisów ustawy o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej przy organizacji wyborów na tych terenach. Na

marginesie Państwowa Komisja Wyborcza zauważyła, że w wymienionej w

proteście gminie W. frekwencja wyborcza w pierwszym głosowaniu wyniosła

40,28% i była niższa od frekwencji w pierwszym głosowaniu w wyborach

Prezydenta Rzeczypospolitej w 2005 r. o 8,38%, natomiast w głosowaniu

ponownym frekwencja wyniosła 51,34% i była wyższa od frekwencji w głosowaniu

ponownym w 2005 r. o 4,42%. W związku z powyższym Państwowa Komisja

Wyborcza uznała, że zarzuty przedmiotowego protestu są bezzasadne.

Prokurator Generalny wniósł o wydanie postanowienia zawierającego opinię,

że zarzuty protestu są bezzasadne ewentualnie o pozostawienie go bez dalszego

biegu, gdyż nie przedstawiono i nie wskazano w nim dowodów, na których oparto

zawarte w nich zarzuty (art. 73 ust. 3 w związku z art. 74 ust. 1 ustawy o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniesiony protest podlega rozpoznaniu na podstawie ustawy z 27 września

1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. 2010

r. Nr 72, poz. 467). Wynika to z art. 129 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym

wyborcy przysługuje prawo do zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu

przeciwko ważności wyboru Prezydenta na zasadach określonych w ustawie.

Oznacza to, iż zakres przedmiotu protestu jest ograniczony.

Zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej protest może być wniesiony tylko z powodu naruszenia przepisów tej

ustawy albo z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, jeżeli to

naruszenie lub przestępstwo miało wpływ na wynik wyborów.

Po wtóre protest może być wniesiony przeciwko wyborowi Prezydenta

Rzeczypospolitej, a nie przeciw wyborom w ogóle.

Kwestia czy Rada Ministrów niezasadnie nie wprowadziła stanu klęski

żywiołowej z powodu powodzi nie mieści się w podstawach protestu wyborczego

określonych w ustawie o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Oceny tej nie podważa odwołanie się przez skarżącego do art. 2 i art. 32

Konstytucji, jako że przepis art. 129 ust. 2 Konstytucji stanowi wobec nich regulację

szczególną. Ustawa zasadnicza określa więc, że prawo protestu wyborczego

przysługuje na zasadach określonych w ustawie zwykłej.

Skarżący nie zarzuca niekonstytucyjności przepisów ustawy o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta nie zajmuje się stanami

nadzwyczajnymi (w tym klęski żywiołowej), stąd poza przedmiotem rozpoznania

protestu zgodnie z jej art. 72 ust. 1 pozostaje zarzut „bezprawia”, który skarżący

łączy z niewprowadzeniem stanu klęski żywiołowej.

Stan nadzwyczajny jest przedmiotem odrębnej regulacji w Konstytucji (art.

228) i w ustawie z 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej.

Nie można więc stwierdzić naruszenia art. 228 ust. 7 Konstytucji skoro stan

nadzwyczajny nie został wprowadzony.

Łącznikiem stanu nadzwyczajnego oraz zasady równości wyborów, wbrew

odmiennemu przekonaniu skarżącego, nie jest przepis art. 4 ustawy o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z nim wybory są równe; wyborcy

biorą udział w wyborach na równych zasadach. Wynikająca z tego przepisu zasada

równości oznacza, że każdemu wyborcy przysługuje jeden głos, równy sile głosu

każdego innego wyborcy (por. choćby Stanisław Gebethner, Komentarz do ustawy

o wyborze Prezydenta RP, W-wa 2000, str. 26-27; Leszek Garlicki, Polskie prawo

konstytucyjne, zarys wykładu, wydanie 3, W-wa 1999, str. 128-129). Tylko taki

zakres ochrony wynika z tego przepisu (zasady). Nie bada się zatem kondycji

(majątkowej, zdrowotnej) ani innego położenia faktycznego wyborcy. Wbrew

argumentom protestu w przepisie art. 4 ustawy o wyborze Prezydenta chodzi tylko

o zapewnienie takiego samego prawa do głosowania każdemu wyborcy w

rozumieniu prawa wyborczego. Innymi słowy to bezwzględne prawo nie może być

nawet relatywizowane ze względu na różne z natury rzeczy sytuacje faktyczne

wyborców. Z tych względów zrzut naruszenia przepisu art. 4 nie był zasadny.

Zgodnie z art. 73 ust. 3 ustawy o wyborze Prezydenta wnoszący protest

powinien przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty.

Protest, który nie spełnia tych warunków pozostawia się bez dalszego biegu.

Odnosi się to do dalszej części wniesionego protestu, gdyż nie wskazuje

personalnie choćby jednego wyborcy, wobec którego naruszono by zasadę

równych wyborów.

Ponadto, nawet gdyby próbować akceptować interpretację protestu, to w

ogóle nie wskazano w nim, iżby z powodu powodzi sytuacja któregokolwiek

(indywidualnego) wyborcy była gorsza w stopniu tak znacznym, iżby tylko ze

względu na jej skutki nie mógł wziąć udziału w wyborach.

Z tych motywów, stosownie do art. 72 ust. 1, art. 73 ust. 3, art. 74 ust. 1 i art.

75 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej orzeczono jak w

sentencji.