III SW 25/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SW 25/11

POSTANOWIENIE

Dnia 27 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z protestu M. K.

przeciwko ważności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu

Rzeczypospolitej Polskiej,

z udziałem:

1. Państwowej Komisji Wyborczej

2. Prokuratora Generalnego

3. Okręgowej Komisji Wyborczej Nr […]

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 października 2011 r.

postanawia:

wyrazić

opinię,

że

zarzuty

protestu

wyborczego

są

niezasadne.

Uzasadnienie

M. K. wniósł protest wyborczy przeciwko ważności wyborów do Sejmu w

okręgu wyborczym nr 12. Zarzucił naruszenie art. 228 § 1 w związku z art. 227 § 4

Kodeksu wyborczego przez: 1) błędne uznanie za nieważne przez część komisji

obwodowych w okręgu wyborczym nr […] głosów oddanych na kandydata

skreślonego z listy kandydatów – S. M.; 2) błędne ustalenie wyników głosowania w

okręgu wyborczym nr […] z powodu niedoliczenia głosów oddanych na S. M. do

liczby głosów oddanych na listę nr […]– Komitet Wyborczy […]. Na tej podstawie

wniósł o stwierdzenie nieważności wyborów w okręgu wyborczym nr […],

stwierdzenie wygaśnięcia mandatów w zakresie unieważnienia, ponowne podjęcie

czynności wyborczych – ustalenie liczby głosów oddanych na listę nr […] w okręgu

wyborczym nr […], ze szczególnym uwzględnieniem głosów oddanych na

skreślonego z listy S. M. i uwzględnienie powyższych ustaleń w obwieszczeniu

Państwowej Komisji Wyborczej o wynikach wyborów do Sejmu RP. W uzasadnieniu

protestu podniesiono, że skreślony kandydat z powodu wycofania zgody na

kandydowanie miał wysoką pozycję na liście i z racji na ilość obwodowych komisji

wyborczych, co do których zgłoszono zarzuty uznania za nieważne głosów

oddanych na tego kandydata, należy stwierdzić, iż nieprawidłowości dotyczą

przynajmniej 500 głosów. Liście nr […] w okręgu nr […] zabrakło 281 głosów do

uzyskania mandatu. W wypadku doliczenia głosów oddanych na skreślonego

kandydata, które zostały uznane za nieważne mandat uzyskałby kandydat z listy nr

[…]. Na wystąpienie naruszeń art. 227 § 4 Kodeksu wyborczego w części

obwodowych komisji wyborczych wskazują dane dotyczące stosunku oddanych

głosów ważnych do oddanych głosów nieważnych. Średnia procentowa wartość

głosów oddanych w okręgu wyborczym nr […] wynosi 94,60%. Natomiast wartości

te znacznie „odbiegają do normy” w powiecie […], a także w obwodowych

komisjach wyborczych w innych powiatach. Powodem tych rozbieżności może być

uznanie głosów oddanych na S. M. za nieważne. Nieprawidłowości te były

zgłaszane przez szereg członków obwodowych komisji wyborczych. Niestety

informacje

te

kierowano

do

dziennikarzy,

z

zastrzeżeniem

zachowania

anonimowości. W związku z tym brak jest możliwości uzyskania danych osób, które

były świadkami występowania uchybień. Dlatego konieczne jest zbadanie kart do

głosowania z obwodów wyborczych i określenie dokładnej skali naruszeń. Brak

określenia ilości głosów oddanych na kandydata skreślonego z listy po

wydrukowaniu kart do głosowania wpływa negatywnie na przejrzystość wyborów.

Takie ukształtowanie procedury wyborczej ułatwia również dopuszczanie się

ewentualnych nadużyć przez obwodowe komisje wyborcze, gdyż uznanie głosu za

nieważny nie podlega praktycznie żadnej kontroli przez komisje wyższego rzędu.

W odpowiedzi na protest wyborczy Przewodniczący Okręgowej Komisji

Wyborczej w K. I podniósł, że wbrew art. 241 § 3 Kodeksu wyborczego w proteście

nie wskazano dowodów, na których został oparty. Błędne jest założenie o

nieprawidłowym kwalifikowaniu głosów oddanych na listę nr […], gdyż suma głosów

oddanych na listę jest większa od sumy głosów oddanych na poszczególnych

kandydatów z tej listy (o 586). Okręgowa Komisja Wyborcza w K. I nie odnotowała

żadnych zapytań ze strony obwodowych komisji wyborczych odnośnie wątpliwości

co do kwalifikowania tego rodzaju głosów. Do Komisji nie wpłynęły żadne uwagi

dotyczące braku obwieszczeń w lokalach obwodowych komisji wyborczych o

skreśleniu kandydata, a na obwieszczeniu zawarto informacje o szczególnych

warunkach ważności głosu w takim przypadku. Liczba głosów nieważnych w

okręgu […] jest stosunkowo duża, jednak protokół głosowania w obwodzie nie

zawiera rozbicia głosów nieważnych na podkategorie związane z przyczyną

nieważności i brak jest możliwości dokonania oceny, czy problem nie zaliczania

głosów oddanych jedynie na kandydata skreślonego jako głosów ważnych,

rzeczywiście wystąpił.

Prokurator Generalny wniósł o wydanie postanowienia wyrażającego opinię,

że zarzuty protestu są niezasadne. Wnoszący protest nie udowodnił, a nawet

przekonywująco nie uprawdopodobnił, że faktycznie doszło do naruszenia

przepisów Kodeksu wyborczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 241 § 3 ustawy z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U.

Nr 21, poz. 112 ze zm.) wnoszący protest wyborczy powinien sformułować w nim

zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty.

Wyborca w proteście nie przedstawił i nie wskazał dowodów, na których

opiera swoje zarzuty.

Opinia o zasadności protestu wyborczego zależy od tego, czy stawiane

zarzuty mają oparcie w dowodach. Bez nich nie można dokonać ustaleń

stanowiących podstawę do oceny zarzutów protestu. Zasadniczo protest wyborczy,

który nie wskazuje dowodów na których opiera swe zarzuty pozostawia się bez

dalszego biegu (art. 243 § 1 w związku z art. 241 § 3 Kodeksu wyborczego).

Wyborca oparł protest wyborczy na przypuszczeniu a nie na dowodach.

Supozycja o nieprawidłowym kwalifikowaniu głosów jako nieważnych nie ma

oparcia w dowodach. Zakłada, że obwodowe komisje wyborcze w okręgu

wyborczym nr […] naruszały przepis art. 227 § 4 Kodeksu wyborczego, gdyż

kwalifikowały głosy jako nieważne, zamiast jako ważne, czyli oddane na listę, gdy

zostały postawione obok nazwiska kandydata, gdy

został skreślony z listy po

wydrukowaniu kart do głosowania.

Samo przypuszczenie (zarzut) nie uprawniają ustalenia, że w obwodowych

komisjach wyborczych głosy były nieprawidłowo kwalifikowane jako nieważne.

Ustalenia o nieprawidłowym kwalifikowaniu głosów jako nieważnych nie można

dokonać na podstawie domniemania faktycznego, gdyż nie uzasadniają tego wyniki

głosowania.

Ilość głosów nieważnych w okręgu wyborczym nr […] – 5,40% ogólnej liczby

głosów - nie jest znacząco większa od liczby głosów nieważnych - 4,52% - we

wszystkich okręgach wyborczych (Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej

z 11 października 2011 r. o wynikach wyborów do Sejmu RP przeprowadzonych 9

października 2011 r. - Dz.U. Nr 218, poz. 1294). Innymi słowy nawet taka ilość

głosów

nieważnych

nie

stanowi

podstawy

(przyczyny)

do

weryfikowania

(ponownego przeliczenia) głosów w poszczególnych obwodach głosowania.

Nie stanowi jej też niewielka różnica w kolejnych ilorazach (liczbach), które

decydowały o podziale mandatów w okręgu wyborczym nr [..]. Mała różnica między

ilorazami nie może być uznana za sytuację wyjątkową (szczególną) w podziale

mandatów (art. 232 Kodeksu wyborczego). Mała różnica między ilorazami sama w

sobie nie uzasadnia ponownego przeliczenia głosów w obwodowych komisjach

wyborczych.

Nie można pomijać, że Kodeks wyborczy w art. 227 § 4 jednoznacznie

(jasno) określa, iż w opisanej sytuacji głos wyborcy uznaje się za ważny i oddany

na listę. Nie mogło być więc wątpliwości co do kwalifikacji oddanego głosu. Jeżeli

więc wystąpiła taka sytuacja, to nie powinna w ogóle prowadzić do nieprawidłowej

kwalifikacji głosu, skoro ustawa wyraźnie określa, że głos nie był nieważny.

Bezpodstawny jest zarzut o innej (nieprawidłowej) praktyce w obwodowych

komisjach wyborczych. Podstawową i wstępną bowiem kwestią przy liczeniu

głosów jest podział głosów na ważne i nieważne. Jeśli został oddany głos na

kandydata, który zrezygnował z kandydowania już po wydrukowaniu kart do

głosowania, to głos był ważny i przypadał liście.

Nie inaczej było w okręgu wyborczym nr […], wszak lista nr […] otrzymała o

586 głosów więcej niż suma głosów na wszystkich wybieranych z tej listy

kandydatów. Ten fakt przeczy założeniu (domniemaniu) o nieprawidłowych

przypadkach błędnego kwalifikowania głosów jako nieważnych, zamiast ważnych

oddanych na listę. Takie przypadki nie powinny być wątpliwie wobec jasnej

regulacji art. 227 § 4 Kodeksu wyborczego.

Przeprowadzenie i zasadnicza odpowiedzialność za ustalenie wyników

wyborów należy do obwodowych komisji wyborczych, które swe zadania wykonują

kolegialnie. Protokół głosowania podpisują wszystkie osoby wchodzące w skład

obwodowej komisji wyborczej obecne przy jego sporządzaniu. Mężom zaufania

przysługuje prawo wniesienia do protokółu uwag, z wymieniem konkretnych

zarzutów. Obwodowa komisja wyborcza podaje niezwłocznie do publicznej

wiadomości wyniki głosowania w obwodzie. W takiej sytuacji wynik głosowania jest

taki jak przedstawiony w protokole głosowania w obwodowej komisji wyborczej.

To, że w protokole głosowania nie ma podkategorii określających przyczyny

głosów nieważnych, nie oznacza, że uprawnione byłoby dokonanie takiego

podziału skoro nie przewiduje go Kodeks wyborczy. Na pewno w zakres głosów

nieważnych nie wchodzą głosy oddane w sytuacji określonej w art. 227 § 4 tego

Kodeksu.

Brak jest zatem podstaw do ponownego przeliczania głosów, gdyż nie

uzasadnia tego samo przypuszczenie wyborcy, który nie przedstawia i nie wskazuje

dowodów na których opiera swoje przypuszczenie (zarzut). Protest wyborczy

odwołuje się lub poprzestaje na informacji, które w istocie są anonimowe. Innymi

słowy nie przedstawia dowodów, iżby którakolwiek z obwodowych komisji postąpiła

niezgodnie z normą wynikającą z art. 227 § 4 Kodeksu wyborczego.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 242 § 2

Kodeksu wyborczego.