Supreme Court found election protest valid for missing voters but dismissed it as not affecting the election result.

Postanowienie z dnia 27 lipca 2010 r.

III SW 230/10

Narusza art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467

ze zm.) - choćby przejściowa - nieobecność w lokalu wyborczym od chwili rozpoczęcia głosowania do chwili ustalenia jego wyników co najmniej trzech osób

wchodzących w skład obwodowej komisji wyborczej.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna

Gonera (sprawozdawca), Zbigniew Korzeniowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lipca

2010 r. sprawy protestu Andrzeja K. z udziałem Państwowej Komisji Wyborczej,

Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 29 w Tarnobrzegu i Prokuratora Generalnego przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

p o s t a n o w i ł:

1. wyrazić opinię, że zarzut protestu dotyczący naruszenia art. 57 ust. 1

ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

(tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467) w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr

1 w Z. jest uzasadniony, jednak naruszenie tego przepisu nie miało wpływu na wynik

wyborów;

2. wyrazić opinię, że zarzuty protestu dotyczące naruszenia art. 4 i art. 78b

ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

są nieuzasadnione;

3. w pozostałej części pozostawić protest bez dalszego biegu.

Uzasadnienie

Andrzej K., jako uprawniony wyborca, wniósł w ustawowym terminie protest

wyborczy „o stwierdzenie nieważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej”

„z powodu naruszenia przepisów Konstytucji, ustaw, co miało wpływ na wynik wyborów”. W uzasadnieniu protestu wnoszący protest podniósł, że zgodnie z art. 62 ust. 1

Konstytucji RP obywatel Polski ma prawo wybierania Prezydenta Rzeczypospolitej,

jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 27

września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst:

Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467) wybory są równe: wyborcy biorą udział w wyborach

na równych zasadach. Zdaniem wnoszącego protest, równość zasad, to nie tylko

prawna równość każdego głosu i jego oddania w samych wyborach; równość oznacza równość faktyczną, czyli możliwość udziału obywateli w tych wyborach poprzez

możliwość uzyskania informacji dotyczącej miejsc, w których można głosować, możliwość fizycznego dotarcia do tych miejsc oraz uczestnictwa w kampanii wyborczej.

Zdaniem wnoszącego protest, mieszkańcy terenów powodziowych w tym względzie

zostali poszkodowani, nie mieli faktycznie możliwości uczestnictwa kampanii (brak

miejsc zamieszkania, dostępu do mediów), mieli utrudnione możliwości fizycznego

uczestnictwa w samych wyborach.

Ponadto wnoszący protest podniósł, że mieszkańcy gminy Z. - z uwagi na zaniedbania za strony wójta gminy R.P. - nie w pełni mogli się zapoznać z materiałami

komitetu wyborczego kandydata na Prezydenta Jarosława Kaczyńskiego („np. w sołectwie B.N. nie zastałem tablicy ogłoszeń gdzie według zapewnień wójta mogłem

jako wolontariusz umieścić plakaty wyborcze”). Wnoszący protest stwierdził przypadki zrywania plakatów z miejsc prawnie do tego wyznaczonych, w tym zerwania

plakatu z tablicy sołeckiej w Z.P., na co „ma świadka” (jednak danych osobowych

tego świadka nie ujawnił).

Wnoszący protest zarzucił, że w okresie wyborów, tj. od godziny 1100 w dniu 2

lipca 2010 r. do godzin przedpołudniowych w dniu 5 lipca 2010 r., miał odcięty dostęp

do Internetu i telefonu w miejscu swojego zamieszkania. TP S.A. wykazała się przy

usuwaniu awarii wyjątkową arogancją i brakiem poważnego podejścia do sprawy, w

związku z czym wnoszący protest wyborczy zgłosił ten fakt za pomocą faksu do Komisarza Wyborczego w Tarnobrzegu, jednak nie otrzymał odpowiedzi.

W okresie wyborów, tj. w dniu 4 lipca 2010 r., wnoszący protest stwierdził zaniedbania w postaci zbyt małej obsady w obwodowych komisjach wyborczych (Komisja nr 1, Komisja nr 6), co mogło mieć wpływ na prawidłowy przebieg głosowania. O

godzinie 1700 w lokalu Obwodowej Komisji nr 1 w Domu Kultury w Z. zastał na sali

tylko dwie osoby: wiceprzewodniczącą osobiście znaną wnoszącemu protest oraz

nieznaną mu osobę przy stołach z listami i kartami do głosowania.

Wnoszący protest wyborczy podniósł, że z uwagi na kończący się termin do

złożenia protestu, korespondencję, która może być dowodem przy rozpoznaniu protestu, prześle w późniejszym terminie. (Korespondencji tej jednak nie nadesłał.)

Wnoszący protest stwierdził, że w świetle art. 2 art. 32 Konstytucji bezprawie

(niewprowadzenie stanu klęski żywiołowej) nie może być „podstawą prawnych rozwiązań”.

W odpowiedzi na protest, Państwowa Komisja Wyborcza podniosła, że powódź, która w bieżącym roku dotknęła Polskę, nastąpiła już po zarządzeniu wyborów

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Ani Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, ani

ustawa z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,

nie zawierają przepisów regulujących tryb postępowania w przypadku wystąpienia

zjawisk naturalnych utrudniających przeprowadzenie zarządzonych już wyborów. Z

art. 228 ust. 7 Konstytucji RP wynika natomiast, że w czasie stanu nadzwyczajnego

(w tym stanu klęski żywiołowej) oraz w ciągu 90 dni po jego zakończeniu nie mogą

być przeprowadzane między innymi wybory Prezydenta Rzeczypospolitej. Przesłanką dla wprowadzenia stanu klęski żywiołowej nie może być chęć przełożenia wyborów na okres późniejszy, a skoro nie zaszła okoliczność, o której mowa w art. 228

ust. 7 Konstytucji RP, organy państwowe i samorządowe zobowiązane były do zapewnienia warunków organizacyjnych do przeprowadzenia wyborów, w tym również

na terenach dotkniętych powodzią.

Przed pierwszym głosowaniem Państwowa Komisja Wyborcza poleciła okręgowym komisjom wyborczym, których właściwość obejmowała tereny objęte powodzią, odbycie posiedzeń - z udziałem przedstawicieli władz samorządowych (gmin,

ewentualnie powiatów), a także przedstawicieli wojewodów, z obszarów dotkniętych

powodzią - w celu omówienia przygotowania do wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Okręgowe komisje wyborcze zobowiązane zostały do sporządzenia informacji o ustaleniach z tych posiedzeń, ze szczególnym wskazaniem na konieczną

pomoc ze strony władz państwowych, w tym także finansową, niezbędną dla odpowiedniego w tej sytuacji przygotowania i przeprowadzenia wyborów w dniach 20

czerwca i 4 lipca 2010 r. W wyniku tych posiedzeń i informacji przekazanych Państwowej Komisji Wyborczej przez okręgowe komisje wyborcze, Państwowa Komisja

Wyborcza sporządziła raport, w którym w konkluzji stwierdziła, że „z przekazanych

Państwowej Komisji Wyborczej przez Okręgowe Komisje Wyborcze materiałów wynika, iż przy dalszym współdziałaniu wszystkich organów władzy publicznej i organów

wyborczych głosowanie jest możliwe do przeprowadzenia we wszystkich gminach,

na obszarze których wystąpiło zjawisko powodzi. Należy jednak wyraźnie podkreślić,

że głosowanie na niektórych terenach będzie przebiegało w warunkach dalekich od

zwyczajowo przyjętych”. Władze samorządowe dokonały wszelkich starań w celu

sprawnego przeprowadzenia głosowania na terenach popowodziowych, w tym również poprzez udzielanie pomocy w dotarciu wyborców do lokali wyborczych. Ani w

trakcie głosowań, ani po pierwszym jak i po ponownym głosowaniu, nie dotarły do

Państwowej Komisji Wyborczej żadne informacje o braku możliwości wzięcia udziału

w głosowaniu na terenach popowodziowych lub o naruszeniu przepisów ustawy o

wyborze Prezydenta RP przy organizacji wyborów na tych terenach.

Odnosząc się do zarzutów protestu dotyczących braku miejsca do wywieszenia plakatów w sołectwie B.N., zrywania plakatów, braku dostępu do Internetu i łączności telefonicznej w miejscu zamieszkania wnoszącego protest, niedopełnienia

przez niektóre obwodowe komisje wyborcze wymogu obecności w czasie głosowania

w lokalu wyborczym co najmniej 3 członków komisji (art. 57 ust. 1 ustawy o wyborze

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej), Państwowa Komisja Wyborcza stwierdziła, że

nie jest w stanie ocenić prawdziwości tych zarzutów, gdyż wymagałoby to przeprowadzenia postępowania dowodowego, czego nie może uczynić. W ocenie Państwowej Komisji Wyborczej, pierwszy z powyższych zarzutów nie wskazuje na naruszenie

przepisów ustaw, albowiem określony w art. 78b ustawy obowiązek zapewnienia na

obszarze gminy (miasta) odpowiedniej liczby miejsc przeznaczonych na bezpłatne

umieszczanie urzędowych obwieszczeń wyborczych i plakatów wszystkich komitetów

wyborczych nie jest równoznaczny z obowiązkiem wyznaczenia takich miejsc we

wszystkich sołectwach danej gminy.

Odnośnie do kolejnego zarzutu sugerującego naruszenie zasad prowadzenia

kampanii wyborczej przez niszczenie materiałów wyborczych, zdaniem Państwowej

Komisji Wyborczej, wnoszący protest nie wykazał, że naruszenie to miało wpływ na

wynik wyborów; wykazanie tego jest w ogóle niemożliwe.

W ocenie Państwowej Komisji Wyborczej zarzut nieprawidłowej pracy obwodowych komisji wyborczych mógłby wskazywać na naruszenie art. 57 ust. 1 ustawy o

wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jednak wnoszący protest nie wyka-

zał, że miało to wpływ na wynik wyborów. W związku z tym Państwowa Komisja Wyborcza uznała zarzuty protestu za bezzasadne.

Zajmując stanowisko wobec protestu, Prokurator Generalny wniósł o wydanie

postanowienia zawierającego opinię, że zarzut dotyczący naruszenia art. 4 ustawy o

wyborze Prezydenta RP jest bezzasadny, a w pozostałej części o pozostawienie

protestu bez dalszego biegu. Podkreślił, że w proteście nie zarzucono popełnienia

przestępstwa przeciwko wyborom. Za chybiony uznał Prokurator Generalny zarzut

naruszenia art. 4 ustawy o wyborze Prezydenta RP, powołując się w tym zakresie na

stanowisko Państwowej Komisji Wyborczej, że stan wywołany powodzią nie miał w

pierwszym głosowaniu w wyborach prezydenckich (20 czerwca 2010 r.) istotnego, a

w głosowaniu drugim - decydującym o ostatecznym wyniku wyborów (4 lipca 2010 r.)

- żadnego wpływu na frekwencję wyborczą, nie mógł zatem prowadzić do naruszenia

zasady równości wyborów. Podkreślił, że już przed pierwszym głosowaniem, na terenach objętych powodzią okręgowe komisje wyborcze - na polecenie Państwowej

Komisji Wyborczej - wspólnie z przedstawicielami samorządów i przedstawicielami

wojewodów dokonały ustaleń dotyczących przygotowania i przeprowadzenia wyborów. Na podstawie uzyskanych z okręgowych komisji wyborczych informacji, Państwowa Komisja Wyborcza sporządziła stosowny raport, wyrażając w nim stanowisko, że przy współdziałaniu wszystkich organów władzy publicznej i organów wyborczych głosowanie jest możliwe do przeprowadzenia we wszystkich gminach, na obszarze których wystąpiło zjawisko powodzi, jakkolwiek na niektórych terenach będzie

przebiegało w warunkach dalekich od zwyczajowo przyjętych. Stanowiska tego w

proteście nie podważono. Prokurator Generalny zwrócił uwagę, że po żadnym z

dwóch głosowań nie dotarły do Państwowej Komisji Wyborczej informacje o braku

możliwości wzięcia udziału w głosowaniu na terenach popowodziowych przez konkretne osoby, ani o naruszeniu przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej przy organizacji wyborów na tych terenach.

Pozostałe przytoczone w proteście nieprawidłowości występujące w trakcie

kampanii wyborczej i w dniu głosowania w ocenie Prokuratora Generalnego nie spełniają warunków określonych w art. 73 ust. 3 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W zakresie ewentualnego naruszenia art. 57 ust. 1 ustawy, który

stanowi, że od chwili rozpoczęcia głosowania do chwili ustalenia jego wyników w lokalu wyborczym powinny być równocześnie obecne co najmniej 3 osoby wchodzące

w skład obwodowej komisji wyborczej - wnoszący protest nie przedstawił ani nie

wskazał dowodów, na których opiera ten zarzut.

W odpowiedzi na protest Okręgowa Komisja Wyborcza Nr 29 w Tarnobrzegu

wniosła o pozostawienie go bez dalszego biegu, ponieważ nie spełnia on warunków

formalnych określonych w art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 27 września

1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Okręgowej Komisji Wyborczej, Andrzej K. nie przedstawił dowodów, na których opiera swoje zarzuty,

ani nie wykazał związku sformułowanych zarzutów z ich wpływem na wynik wyborów.

Wnoszący protest nie wskazał w proteście, które przepisy ustawy o wyborze Prezydenta RP zostały naruszone, albo jakiego dopuszczono się przestępstwa przeciwko

wyborom. Natomiast zarzut „zaniedbania w postaci małej obsady w obwodowych

komisjach wyborczych” nie został poparty żadnym dowodem.

Okręgowa Komisja Wyborcza Nr 29 w Tarnobrzegu wyjaśniła, że nie wpłynęły

do niej żadne informacje o małej (poniżej trzech osób) obsadzie w obwodowych komisjach wyborczych Nr 1 i Nr 6. Zdaniem Okręgowej Komisji Wyborczej, na podstawie sporządzonych i podpisanych protokołów z głosowania należało stwierdzić, że

komisje pracowały w ustawowych składach (Okręgowa Komisja Wyborcza przedstawiła na potwierdzenie tego pisemne oświadczenia: Elżbiety Z. - Zastępcy Przewodniczącego Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 1 w Z. oraz Agnieszki Z. - Zastępcy

Przewodniczącego Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 6 w A.).

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego niewprowadzenia stanu klęski żywiołowej, Okręgowa Komisja Wyborcza stwierdziła, że: po pierwsze powódź, ani też inna

klęska żywiołowa, nie jest ustawową przesłanką, na której można opierać protest

wyborczy; po drugie, Gmina Z. nie była dotknięta klęską powodzi; po trzecie, powódź

nie miała wpływu na udział wyborców w głosowaniu (nie miała istotnego wpływu na

frekwencję); na potwierdzenie tej tezy przedstawiła dane dotyczące frekwencji wyborczej w gminach dotkniętych powodzią.

Okręgowa Komisja Wyborcza podniosła, że informacje o numerach i granicach obwodów głosowania oraz o siedzibach obwodowych komisji wyborczych

podane zostały do wiadomości wyborców poprzez wywieszenie obwieszczeń oraz

zamieszczenie na stronach internetowych BIP. W gminach, w których dokonano

zmiany lokali wyborczych (z powodu powodzi), wywieszano dodatkowe informacje,

roznoszono do każdego domu ulotki informujące o adresie nowego lokalu wy-

borczego, jak też wchodzono w porozumienie z proboszczami parafii, aby podczas

nabożeństw informowali o zmianie lokalu wyborczego.

Okręgowa Komisja Wyborcza stwierdziła, że głosowanie w obwodach na terenach objętych klęską powodzi przebiegało bez zakłóceń. W gminie G. i mieście T.

zorganizowano dowóz wyborców z miejsc ewakuacji do lokali wyborczych. W ramach

sąsiedzkiej pomocy Urząd Gminy w G. oraz Urząd Miasta S.W., na terenie których

przebywali w miejscach ewakuacji powodzianie z gminy G., udzieliły pomocy w uzyskaniu przez powodzian zaświadczeń o prawie do głosowania. Ponadto pracownica

ewidencji ludności z Urzędu Gminy w G. przez kilka dni dojeżdżała do Urzędu Gminy

w G., aby udzielić pomocy w aktualizacji spisu wyborców. Frekwencja w obwodach

dotkniętych powodzią nie odbiegała znacząco od „frekwencji gminnej”.

W odniesieniu do zarzutu dotyczącego braku tablic do umieszczania plakatów

oraz zrywania plakatów, Okręgowa Komisja Wyborcza podniosła, że ustawa o wyborze Prezydenta RP nie przewiduje uczestnictwa w kampanii wyborczej wolontariuszy.

Kampanię wyborczą na rzecz kandydata na Prezydenta RP, na zasadzie wyłączności, mogą prowadzić obywatele tworzący komitet wyborczy (art. 40a ust. 1) lub osoby

fizyczne posiadające zgodę komitetu wyborczego (art. 88j pkt 1). Andrzej K. takiej

zgody jak też upoważnienia nie posiadał, a został jedynie wyznaczony na męża zaufania kandydata na Prezydenta RP Jarosława Kaczyńskiego do Obwodowej Komisji

Wyborczej Nr 4 w Z.D.

Wójt gminy Z., zgodnie z art. 78b ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, wyznaczył i podał do publicznej wiadomości miejsca przeznaczone

na bezpłatne umieszczanie urzędowych obwieszczeń wyborczych i plakatów wszystkich komitetów wyborczych. W ocenie Okręgowej Komisji Wyborczej, przy nasilonej

kampanii wyborczej każda ilość tablic wskazana przez wójta byłaby za mała, dlatego

też ustawodawca w art. 79 ust. 4 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej przewidział możliwość ustawiania przez komitety wyborcze własnych urządzeń ogłoszeniowych. O przypadkach zrywania plakatów wnoszący protest wyborczy

nie informował Okręgowej Komisji Wyborczej. Skoro, jak zaznacza w proteście, ma

świadka, to powinien ten fakt zgłosić na policję, podając dane świadka.

Okręgowa Komisja Wyborcza wyjaśniła, że sprawy związane z dostępem do

Internetu i funkcjonowaniem łączności telefonicznej wyborcy nie należą do zadań

komisji wyborczych. O fakcie odcięcia dostępu do Internetu i telefonu wnoszący pro-

test zrobił wpis w protokole Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 4 w Z.D., gdzie był

mężem zaufania.

Sąd Najwyższy dopuścił dowód z zeznań w charakterze strony wnoszącego

protest wyborczy Andrzeja K. oraz w charakterze świadków: Przewodniczącego Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 1 w Z. Jana S., Zastępcy Przewodniczącego tej Komisji Elżbiety Z., Przewodniczącej Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 6 w A. Bożeny

C. oraz Zastępcy Przewodniczącej tej Komisji Agnieszki Z.

Wnoszący protest oraz świadkowie Elżbieta Z. i Jan S. potwierdzili w swoich

zeznaniach, że w lokalu Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 1 w Z. zdarzyło się w dniu

ponownego głosowania (4 lipca 2010 r.), że przejściowo i przez krótką chwilę w sali,

w której odbywało się głosowanie, znajdowały się tylko dwie osoby spośród członków

tej komisji - polegało to na tym, że w godzinach popołudniowych (po godz. 17 00), gdy

w lokalu wyborczym nie było żadnych wyborców, spośród czterech członków komisji,

zapewniających obsługę głosujących „na drugiej zmianie”, w sali, w której znajdowała

się urna wyborcza, na pewien czas pozostały faktycznie tylko dwie panie będące

członkami obwodowej komisji wyborczej, ponieważ jedna osoba zrobiła sobie krótką

przerwę na herbatę (poza lokalem wyborczym - w pomieszczeniu po drugiej stronie

korytarza), a druga w tym czasie musiała udać się do toalety. Świadkowie zeznali, że

stan taki trwał chwilę, ale miał miejsce również wówczas, gdy do lokalu wyborczego

weszła jakaś osoba celem oddania głosu. Z kolei świadkowie Bożena C. i Agnieszka

Z. zeznały, że w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 6 w A. nie zdarzyło się, aby podczas głosowania w lokalu wyborczym (w sali, w której była umieszczona urna wyborcza), znajdowały się mniej niż trzy osoby spośród członków obwodowej komisji wyborczej. W dniu wyborów 4 lipca 2010 r. w czasie głosowania w lokalu wyborczym tej

komisji znajdowało się od trzech do pięciu członków komisji, z tym że przez większość czasu obecnych było trzech członków komisji.

Sąd Najwyższy uznał za wiarygodne zeznania wszystkich przesłuchanych

świadków. Również zeznania wnoszącego protest wyborczy pokrywały się z zeznaniami świadków.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP, wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczy-

pospolitej na zasadach określonych w ustawie. Ustawa z dnia 27 września 1990 r. o

wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72,

poz. 467, zwana dalej ustawą) stanowi, że przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej może być wniesiony protest z powodu naruszenia przepisów niniejszej

ustawy albo z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, jeżeli to

naruszenie lub przestępstwo miało wpływ na wynik wyborów (art. 72 ust. 1 ustawy).

Wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty (art. 73 ust. 3). Przedmiotem zarzutów

może być jedynie naruszenie przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej lub dopuszczenie się przestępstwa przeciwko wyborom, czyli jednego z przestępstw opisanych w rozdziale XXXI Kodeksu karnego (zatytułowanym

„Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum”).

Wnoszący protest nie twierdzi, że w związku z wyborami Prezydenta Rzeczypospolitej (przeprowadzonymi 20 czerwca i 4 lipca 2010 r.), doszło do popełnienia

przestępstwa przeciwko wyborom. Zarzuca natomiast ogólnie naruszenie przepisów

Konstytucji i innych ustaw, co - w jego ocenie - miało wpływ na wynik wyborów. Merytorycznemu rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy - z punktu widzenia zasadności

protestu - podlegają zarzuty dotyczące naruszenia art. 4 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (ten przepis został przez wnoszącego protest wyraźnie przywołany) oraz art. 57 ust. 1 i art. 78b (których wnoszący protest wyraźnie nie

powołał, ale przedstawione przez niego okoliczności faktyczne można było zakwalifikować jako naruszenie tych przepisów).

Spośród tych zarzutów uzasadniony okazał się zarzut naruszenia art. 57 ust. 1

ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem,

od chwili rozpoczęcia głosowania do chwili ustalenia jego wyników w lokalu wyborczym powinny być równocześnie obecne co najmniej trzy osoby wchodzące w skład

obwodowej komisji wyborczej, przy czym jedną z nich powinien być przewodniczący

komisji lub jego zastępca. Przepis ten ma charakter gwarancyjny - gwarantuje uczciwość wyborów, zapewniając stałą obecność w lokalu wyborczym co najmniej trzech

członków obwodowej komisji wyborczej. Równoczesna obecność w lokalu wyborczym trzech członków obwodowej komisji wyborczej oznacza, że osoby te powinny

być równocześnie obecne w pomieszczeniu (pokoju, sali), w którym znajdują się urna

wyborcza, spisy wyborców i karty do głosowania oraz w którym odbywa się głosowanie (w tym wrzucanie kart do głosowania do urny wyborczej), a nie w jakichś innych

pomieszczeniach - choćby sąsiednich, przylegających do pomieszczenia, w którym

odbywa się głosowanie, po drugiej stronie korytarza, na zapleczu, w kuchni albo łazience (toalecie), nawet gdyby znajdowały się one w tym samym budynku, na tym

samym piętrze lub przylegały do tego samego korytarza co lokal wyborczy. Ustawa

wymaga równoczesnej obecności w lokalu wyborczym co najmniej trzech członków

obwodowej komisji wyborczej nie tylko w czasie, gdy w lokalu tym znajdują się wyborcy, ale przez cały czas od chwili rozpoczęcia głosowania do chwili ustalenia jego

wyników.

Z dowodów zgromadzonych w rozpoznawanej sprawie wynika, że w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 1 w Z. doszło do naruszenia art. 57 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ w dniu ponownego głosowania

(4 lipca 2010 r.) zdarzyło się, że przejściowo i przez pewien czas (potrzebny na wypicie w sąsiednim pomieszczeniu herbaty przez jednego członka komisji oraz skorzystanie z toalety przez innego) w sali, w której odbywało się głosowanie, znajdowały

się tylko dwie osoby spośród członków tej komisji. Świadkowie zeznali, że stan taki

trwał chwilę, ale miał miejsce również wówczas, gdy do lokalu wyborczego weszła

jakaś osoba (wyborca) celem oddania głosu. Stwierdzone naruszenie ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie miało jednak wpływu na wynik wyborów. Jak wynika z nadesłanego przez Okręgową Komisję Wyborczą w Tarnobrzegu

protokołu głosowania w obwodzie głosowania Nr 1 w Z., w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 1 w Z. wzięło udział w głosowaniu 611 wyborców (tylu osobom wydano

karty do głosowania i tyle osób oddało głos wrzucając kartę do głosowania do urny).

W obwodzie głosowania nr 1 w Z. oddano w ponownym głosowaniu 4 lipca 2010 r.

373 głosy na kandydata Jarosława Kaczyńskiego i 230 głosów na kandydata Bronisława Komorowskiego. W trakcie głosowania Przewodniczący Komisji nie wydał

żadnych zarządzeń ani decyzji, mężowie zaufania nie zgłosili do protokołu żadnych

uwag, podobnie żadnych uwag nie wnieśli członkowie komisji. Nie ma żadnych podstaw, aby przypuszczać, że mimo naruszenia art. 57 ust. 1 ustawy, wybory w tym

obwodzie głosowania były nieuczciwe. Ponadto różnica głosów oddanych w ponownym głosowaniu na poszczególnych kandydatów wynosiła ponad 1.000.000 (poszczególni kandydaci otrzymali następujące liczby ważnych głosów: Jarosław Kaczyński 7.919.134 głosy, Bronisław Komorowski - 8.933.887 głosów). Nawet gdyby co jest jedynie hipotezą, a nie ustaleniem Sądu Najwyższego - naruszenie art. 57

ust. 1 ustawy w Obwodowej Komisji Wyborczej Nr 1 w Z. miało wpływ na wynik gło-

sowania w tym obwodzie głosowania, to z całą pewnością nie miało żadnego wpływu

na ostateczny wybór Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dokonany w ponownym

głosowaniu.

Zarzuty naruszenia art. 4 i art. 78b ustawy są bezzasadne. Zgodnie z art. 4

ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, wybory są równe, a wyborcy biorą udział w wyborach na równych zasadach. Równość wyborów interpretuje się

w doktrynie prawa konstytucyjnego w dwóch aspektach - formalnym i materialnym.

Równość w znaczeniu formalnym oznacza, że każdy wyborca ma jeden głos; powinna ona realizować się przez umożliwienie wszystkim wyborcom uczestnictwa w

głosowaniu na takich samych zasadach. Równość w znaczeniu materialnym to jednakowa siła głosu każdego wyborcy; oznacza to, że głos każdego wyborcy powinien

mieć taki sam wpływ na wyników wyborów. Zasada równości wymaga - w pewnym

uproszczeniu - nie tylko, aby każdy wyborca miał jeden głos (taką samą ilość głosów), ale także zachowania równej siły głosu każdego wyborcy, co wiąże się np. z

odpowiednim ukształtowaniem okręgów wyborczych. „Kodeks dobrej praktyki w

sprawach wyborczych” - przyjęty przez europejską (afiliowaną przy Radzie Europy)

Komisję dla Demokracji przez Prawo (Komisję Wenecką) - przewiduje, że równe

prawo wyborcze obejmuje: po pierwsze - równość głosu: każdy wyborca ma z zasady jeden głos; jeżeli system wyborczy daje wyborcy więcej niż jeden głos, to każdy

wyborca musi mieć taką samą liczbę głosów; po drugie - równą siłę głosu: mandaty

powinny być równomiernie rozdzielone między okręgi wyborcze. Równość możliwości powinna być zapewniona partiom politycznym i kandydatom, co obejmuje: neutralny stosunek władz państwa w odniesieniu do kampanii wyborczej, równy dostęp

do mediów, w szczególności mediów publicznych, równy dostęp do publicznego

finansowania partii politycznych i kampanii wyborczych. Omawiany dokument Rady

Europy nie pojmuje równości wyborów jako równego dla wszystkich faktycznego (fizycznego) dostępu do miejsc głosowania (w polskim systemie wyborczym - do obwodowych komisji wyborczych). Nie traktuje też równości wyborów w kategoriach

faktycznych, lecz wyłącznie prawnych.

Wnoszący protest zakwestionował dochowanie zasady równości wyborów

podczas wyborów prezydenckich, twierdząc, że zasada równości oznacza również

równość faktyczną, czyli rzeczywisty (faktyczny) udziału obywateli w wyborach poprzez zapewnienie wszystkim wyborcom możliwość fizycznego dotarcia do miejsc

głosowania oraz uczestnictwa w kampanii wyborczej. Tego rodzaju rozumienie „rów-

ności wyborów” nie wynika z przepisów ustawy. Jednoznaczna treść art. 4 ustawy o

wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dowodzi, że omawiana zasada odnosi

się przede wszystkim do samego aktu głosowania, a nie do równego „uczestnictwa

wyborców kampanii wyborczej” lub „fizycznego dotarcia do miejsc, w których można

głosować”. Równość wyborów statuowana w art. 4 ustawy nie wiąże się z konkretnymi stanami faktycznymi, w których jeden wyborca może mieć łatwiejszy, a inny

trudniejszy dostęp do obwodowej komisji wyborczej i samego aktu głosowania. Chodzi o stworzenie wszystkim wyborcom takich samych prawnych szans udziału w głosowaniu, a nie o zapewnienie jednakowego dla wszystkich, faktycznego (fizycznego)

dostępu do siedziby obwodowej komisji wyborczej.

Wnoszący protest nie powołuje się na naruszenie zasady równości wyborów

rozumianej w sposób wynikający z wykładni art. 127 ust. 1 Konstytucji RP lub art. 4

ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej. Koncentruje się na faktycznych

utrudnieniach w dostępie do obwodowych komisji wyborczych na terenach dotkniętych powodzią oraz w możliwości uczestniczenia w kampanii wyborczej. Tak skonstruowany zarzut naruszenia art. 4 ustawy jest bezzasadny.

Z art. 78b ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej wynika, że wójt

(burmistrz, prezydent miasta) niezwłocznie po rozpoczęciu kampanii wyborczej zapewni na obszarze gminy (miasta) odpowiednią liczbę miejsc przeznaczonych na

bezpłatne umieszczanie urzędowych obwieszczeń wyborczych i plakatów wszystkich

komitetów wyborczych oraz poda wykaz tych miejsc do wiadomości publicznej. Wnoszący protest twierdzi, że mieszkańcy gminy Z. - z uwagi na zaniedbania ze strony

wójta gminy - „nie w pełni mogli się zapoznać z materiałami KW kandydata na Prezydenta Jarosława Kaczyńskiego, np. w sołectwie B.N. nie zastałem tablicy ogłoszeń,

gdzie według zapewnień wójta mogłem jako wolontariusz umieścić plakaty wyborcze”. Tego rodzaju uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 78b ustawy jest niewystarczające do przyjęcia, że faktycznie doszło do naruszenia tego przepisu. Jak wynika z

wyjaśnień Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 29 w Tarnobrzegu, wójt gminy Z., zgodnie z art. 78b ustawy, wyznaczył i podał do publicznej wiadomości miejsca przeznaczone na bezpłatne umieszczanie urzędowych obwieszczeń wyborczych i plakatów

wszystkich komitetów wyborczych. Przy nasilonej kampanii wyborczej każda ilość

tablic wskazana przez wójta byłaby - w ocenie komitetów wyborczych - za mała,

dlatego ustawodawca w art. 79 ust. 4 ustawy przewidział możliwość ustawiania przez

komitety wyborcze swoich własnych urządzeń ogłoszeniowych. Ponadto, określony

w art. 78b ustawy obowiązek zapewnienia na obszarze gminy (miasta) odpowiedniej

liczby miejsc przeznaczonych na bezpłatne umieszczanie urzędowych obwieszczeń

wyborczych i plakatów wszystkich komitetów wyborczych nie jest równoznaczny z

obowiązkiem wyznaczenia takich miejsc we wszystkich sołectwach danej gminy.

Twierdzenie wnoszącego protest, że w sołectwie B.N. nie zastał tablicy ogłoszeń,

gdzie mógłby umieścić plakaty wyborcze, nie daje podstaw faktycznych do przyjęcia,

że doszło w ten sposób do naruszenia art. 78b ustawy.

Pozostałe okoliczności faktyczne przedstawione w proteście nie dały się zakwalifikować jako mieszczące się w granicach przedmiotowych protestu wyborczego.

Ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie reguluje dostępu

wyborcy do Internetu oraz do komunikacji (łączności) telefonicznej. Sprawy związane

z dostępem do Internetu i łączności telefonicznej nie mieszczą się w kompetencjach

okręgowych i obwodowych komisji wyborczych ani komisarza wyborczego. Podobnie

kwestia wprowadzenia lub niewprowadzenia przez Radę Ministrów stanu klęski żywiołowej na terenach dotkniętych powodzią nie mieści się w granicach przedmiotu

regulacji ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego końcowy

fragment protestu wyborczego, powołujący się na rzekome bezprawie (ponieważ nie

wprowadzono stanu klęski żywiołowej) nie poddaje się jakiejkolwiek merytorycznej

ocenie w ramach badania ewentualnej zasadności protestu wyborczego.

Przedmiotem protestu przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej

mogą być zarzuty dotyczące naruszenia przepisów „niniejszej ustawy” (art. 72 ust. 1

ustawy), czyli ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej. Zarzuty odnoszące

się do naruszenia przepisów innych aktów prawnych - w szczególności ustawy z dnia

18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz.U. Nr 62, poz. 558 ze zm.) - nie

podlegają merytorycznej ocenie w ramach rozpoznawania przez Sąd Najwyższy

protestu przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Kognicja Sądu

Najwyższego, który rozpoznaje protesty (art. 75 ustawy), jest ograniczona. W postępowaniu wszczętym w wyniku wniesienia przez wyborcę protestu przeciwko wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej nie podlegają badaniu wszelkie możliwe naruszenia prawa prywatnego (np. cywilnego) lub publicznego (np. karnego, administracyjnego) dokonane przez kogokolwiek od chwili ogłoszenia postanowienia Marszałka

Sejmu o wyborach do chwili ogłoszenia uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o

wyniku wyborów. Zarzuty protestu dotyczące naruszenia innych aktów prawnych poza ustawą o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz tymi przepisami

Konstytucji, które odnoszą się bezpośrednio do wyborów prezydenckich - stanowią

wyjście poza przedmiot protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 października 2000 r., III SW

15/00 LEX nr 533915). W związku z tym, protest wyborczy należało pozostawić bez

rozpoznania (bez dalszego biegu) w części wykraczającej poza zarzuty naruszenia

art. 4, art. 57 ust. 1 i art. 78b ustawy.

Z powyższych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 75

ust. 1 i 1a oraz art. 74 ust. 1 ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej.