III SW 2/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SW 2/14

POSTANOWIENIE

Dnia 7 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Halina Kiryło (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku H. U. i H. H.

z udziałem Burmistrza Miasta B., Komisarza Wyborczego w S., Miejskiej Komisji

d/s Referendum w B., Inicjatora Referendum w B.

w sprawie protestu w trybie ustawy o referendum,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 maja 2014 r.,

zażalenia skarżącego H. U. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…)

z dnia 26 listopada 2012 r., sygn. akt V ACz (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w (…) Wydział

V Cywilny odrzucił wniesioną przez H. U. skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) Wydział V

Cywilny z dnia 18 października 2012 r., oddalającego zażalenie skarżącego na

postanowienie Sądu Okręgowego w S. Wydziału I Cywilnego z dnia 26 lipca 2012

r., odmawiające uwzględnienia wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów Sądu

Okręgowego w S. od rozpoznania protestu skarżącego i H. H., złożonego w trybie

ustawy o referendum lokalnym.

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z art. 4247 k.p.c. do

rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia właściwy jest Sąd Najwyższy, a w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym obowiązuje zastępstwo procesowe stron przez adwokatów lub radców

prawnych. Dotyczy to także czynności procesowych związanych z postępowaniem

przed Sądem Najwyższym podejmowanych przed sądem niższej instancji (art. 87 1

§ 1 k.p.c.). Tymczasem skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 18 października 2012 r.

została złożona osobiście przez skarżącego i dlatego podlegała odrzuceniu na

podstawie art. 4246 § 3 k.p.c.

Pismem z dnia 3 grudnia 2013 r. skarżący wniósł „zażalenie na

postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 26 listopada 2012 r. odrzucające

skargę o stwierdzenie nieważności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu

Apelacyjnego w (…) z dnia 18 października 2012 r.”. Zaskarżył w całości: 1/

„postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) wydane w niniejszej sprawie w dniu 26

listopada 2012 r. odrzucające skargę Skarżącego H. U. z dnia 1 listopada 2012 r.

(data wpływu do Sądu: 6 listopada 2012 r.) o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 października

2012 r. oddalającego zażalenie Skarżącego H. U. na postanowienie Sądu

Okręgowego w S. z dnia 26 lipca 2012 r. odmawiające uwzględnienia wniosku

Skarżącego H. U. o wyłączenie Sędziów Sądu Okręgowego w S.”, a także 2/

„postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) wydane w niniejszej sprawie w dniu 26

listopada 2012 r. odrzucające wniosek Skarżącego H. U. o zwolnienie go od

kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu ze

skargi Skarżącego H. U. z dnia 1 listopada 2012 r. (data wpływu do Sądu: 6

listopada 2012 r.) o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 października 2012 r.

oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 26 lipca

2012 r.” W obu przypadkach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

przez Sąd Apelacyjny i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego.

Zdaniem

wnoszącego

zażalenie,

odrzucając

skargę

o

stwierdzenie

niezgodności prawomocnego orzeczenia, Sąd Apelacyjny pominął to, że wyłączną

przyczyną niedochowania przez skarżącego wymogu z art. 87 1 k.p.c., było

odrzucenie przez ten Sąd postanowieniem z dnia 26 listopada 2012 r., wniosku

skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z

urzędu. Odmowa zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z

urzędu w celu sporządzenia i wniesienia skargi do Sądu Najwyższego stanowi

naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka podstawowych

wolności. Następnie w dniu 10 października 2013 r. złożył kolejny wniosek o

zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu i tym

razem Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 25 października 2013 r. zwolnił go w

całości od kosztów sądowych i ustanowił dla niego pełnomocnika w postępowaniu

przed Sądem Najwyższym. W tej sytuacji, wcześniejszy (poprzedni) „brak

ustanowienia pełnomocnika z urzędu skutkował całkowitą niemożnością podjęcia

przez niego obrony swych praw, albowiem, w świetle art. 87(1) Kodeksu

postępowania cywilnego Skarżący nie mógł samodzielnie wnieść skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia”, gdyż był

pozbawiony możliwości obrony swych praw w rozumieniu art. 379 k.p.c., skutkiem

czego zachodziła w tym zakresie nieważność postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zostało złożone na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) z

dnia 26 listopada 2012 r. odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z

prawem „prawomocnego” postanowienia tego Sądu Apelacyjnego z dnia 18

października 2012 r. oraz na postanowienie z tej samej daty (18 października

2012 r.) oddalające zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 26

lipca 2012 r., odmawiające uwzględnienia wniosku skarżącego o wyłączenie

niektórych sędziów tego Sądu Okręgowego od orzekania w sprawie protestu

przeciwko ważności referendum lokalnego wniesionego w trybie art. 66 ust. 1

ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, a także odmawiające

zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w

postępowaniu z protestu przeciwko ważności referendum lokalnego w B.

Wymienione okoliczności sprawy podlegały ocenie pod kątem weryfikacji

dopuszczalności skargi na niezgodność z prawem „prawomocnego” postanowienia

Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 października 2012 r., którą ten Sąd odrzucił ze

względu na niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w postepowaniu

przed Sądem Najwyższym (art. 871 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 3941 § 1 k.p.c. na

postanowienie

sądu

drugiej

instancji

odrzucające

skargę

o

stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje zażalenie. Wydane

w toku postępowania wywołanego wniesieniem protestu na podstawie art. 66

ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (jednolity tekst: Dz.U. z

2013 r., poz. 706, powoływanej dalej jako ustawa o referendum lokalnym)

postanowienia

odmawiające

wyłączenia

od

orzekania

niektórych

sędziów

właściwego sądu okręgowego w sprawie wniesionego protestu oraz zwolnienia od

kosztów sądowych

lub

ustanowienia

referendalnej,

tzw.

postanowieniami

były

pełnomocnika

z urzędu

„wpadkowymi”

w

w sprawie

postępowaniu

referendalnym (z protestu dotyczącego zarzutów naruszenia przepisów ustawy o

referendum lokalnym). Te postanowienia nie rozstrzygały o wyniku referendum, a

przede wszystkim nie są i nie były wydane w formie (postaci) prawomocnych

wyroków sądu drugiej instancji kończących postępowanie w sprawie głównej

(kontestowanego referendum), przeto w ogóle nie przysługiwała na nie skarga o

stwierdzenie niezgodności z prawem w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c., ponieważ

taki nadzwyczajny środek zaskarżenia przysługuje wyłącznie na prawomocne

wyroki kończące postępowanie w sprawie.

W postępowaniu z protestu przeciwko ważności referendum lokalnego sądy

nie wydają wyroków, które mogłyby podlegać zaskarżeniu skargą o stwierdzenie

ich niezgodności z prawem, której koniecznym elementem konstrukcyjnym jest,

miedzy

innymi,

obowiązek

skarżącego

uprawdopodobnienie

szkody,

spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy (por. art. 424 5 § 1

pkt 4 k.p.c.), którego w odrzuconej skardze zabrakło już dlatego, że oddalenie

protestu przeciwko referendum lokalnemu na ogół nie wyrządza szkody w mieniu

protestującego (por. art. 361 § 2 k.c.).

Ponadto i w szczególności takiego nadzwyczajnego środka zaskarżenia

(skargi

na

bezprawność postanowień,

postępowaniu

referendalnym

w

w tym

kwestiach

wydanych

„wpadkowych”,

w protestowym

np.

wyłączenia

niektórych sędziów od rozpatrywania protestu lub zwolnienia protestującego od

kosztów

sądowych

lub

ustanowienie

dlań

profesjonalnego

pełnomocnika

procesowego) nie regulują przepisy ustawy o referendum lokalnym, które normują

krótkie terminy rozpoznania protestów składanych na podstawie przepisów ustawy

o referendum lokalnym i nie przewidują zaskarżania postanowień „wpadkowych”

ani nadzwyczajnych środków zaskarżenia jakichkolwiek orzeczeń wydawanych w

postępowaniu referendalnym. Zgodnie z art. 66 ust. 3 tej ustawy, Sąd Okręgowy

rozpatruje protest w ciągu 14 dni od dnia jego wniesienia, a na wydane orzeczenie

przysługuje zażalenie w ciągu 7 dni od daty doręczenia, które właściwy sąd

apelacyjny rozpatruje w terminie 30 dni; od postanowienia tego sądu nie

przysługuje środek prawny (art. 66 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym w związku

z art. 394 § 4 Kodeksu wyborczego). Łącznie oznaczało to, że nie ma podstaw

prawnych do zaskarżania „wpadkowych” orzeczeń wydawanych w postępowaniu z

protestu przeciwko wynikowi referendum lokalnego, a ponadto skarga na

niezgodność z prawem postanowień wydawanych w postępowaniu protestowym

jest niedopuszczalna już dlatego, że orzeczenia takie nie są prawomocnymi

wyrokami, a przepisy ustawy o referendum lokalnym wykluczają wnoszenie

środków prawnych nieprzewidzianych w tej ustawie, która wyczerpująco normuje

materię wnoszenia protestów przeciwko wynikowi referendum oraz dwuinstancyjny

tryb ich sądowego osądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji w

zgodzie z art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c.