III SW 124/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SW 124/11

POSTANOWIENIE

Dnia 27 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z protestu W. K.

przeciwko ważności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu

Rzeczypospolitej Polskiej

z udziałem Państwowej Komisji Wyborczej, Prokuratora Generalnego

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 października 2011 r.,

postanawia:

wydać opinię, że zarzut protestu jest bezzasadny.

UZASADNIENIE

W. K. wniósł protest przeciwko ważności wyborów do Sejmu i Senatu

Rzeczypospolitej Polskiej, domagając się unieważnienia wyborów.

Zdaniem wnoszącego protest, na skutek błędnej interpretacji przepisów

ustawy przez Państwową Komisję Wyborczą część wyborców przebywających za

granicą nie mogła skorzystać z przysługującego im prawa wyborczego. W

tegorocznych

wyborach

istniała

bowiem

możliwość

głosowania

korespondencyjnego przez osoby przebywające za granicą. Zamiar takiego

głosowania należało zgłosić konsulowi, a w zgłoszeniu podać m. in. adres, na który

ma być wysłany pakiet wyborczy. Ustawa nie wprowadza w tej ostatniej kwestii

żadnych ograniczeń, tzn. wyborca sam decyduje, na jaki adres powinien być

doręczony

pakiet

wyborczy.

Tymczasem

Państwowa

Komisja

Wyborcza

nieprawidłowo informowała, iż musi to być adres państwa pobytu, natomiast nie

może to być inny adres, np. w Polsce.

Prokurator Generalny RP przedstawiając swoje stanowisko w sprawie wniósł

o wydanie przez Sąd Najwyższy opinii, że zarzut protestu jest bezzasadny,

albowiem przewidziany przepisami Kodeksu wyborczego tryb korespondencyjnego

głosowania przez osoby niepełnosprawne i wyborców przebywających za granicą

rozszerza możliwość skorzystania przez osoby uprawnione z czynnego prawa

wyborczego, a wskazanie adresu miejsca pobytu ma na celu dostarczenie pakietu

wyborczego do rąk własnych wyborcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Inicjując rozważania w niniejszej sprawie wypada podkreślić, że instytucja

protestu przeciwko ważności wyborów do Sejmu i Senatu ma konstytucyjne

podstawy. Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko

ważności wyborów na zasadach określonych w ustawie. Zasady te zawarte zostały

w przepisach ogólnych art. 82 i art. 83 zamieszczonych w rozdziale 10 działu I

Kodeksu wyborczego oraz – w odniesieniu do wyborów do Sejmu – w przepisach

szczególnych art. 241 – 243 zamieszczonych w rozdziale 8 działu III tego aktu, do

których odsyła (w kwestii wskazania sądu właściwego do rozpoznania protestu oraz

zasad jego wnoszenia i trybu rozpoznania) art. 83 Kodeksu wyborczego.

W świetle art. 82 § 2 – 5 Kodeksu wyborczego prawo wniesienia protestu

przysługuje wyborcom, których nazwiska są umieszczone w spisie wyborców oraz

przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej i pełnomocnikowi wyborczemu.

Sam protest wyborczy zdefiniowany zaś został w art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego

jako protest przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub

wyborowi określonej osoby. Takie określenie protestu wyborczego koresponduje

z brzmieniem cytowanego art. 101 ust. 2 Konstytucji RP, a jego konsekwencją jest

zawarty w punktach 1 i 2 art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego katalog zarzutów, na

jakich można oprzeć protest. Są nimi: 1/ dopuszczenie się przestępstwa przeciwko

wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na

przebieg głosowania, ustalanie wyników głosowania lub wyników wyborów oraz 2/

naruszenie przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, ustalania

wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów.

Reasumując: przedmiotem protestu wyborczego jest ważność wyborów lub wyboru

określonej osoby, a podstawę zakwestionowania tej ważności stanowią czyny

przestępcze i delikty wyborcze rzutujące na przebieg głosowania i ustalanie jego

wyników lub ustalanie wyników samych wyborów.

W myśl art. 241 § 1 i 3 oraz art. 242 § 1 i 2 Kodeksu wyborczego również

w przypadku wyborów do Sejmu protest wyborczy skierowany jest przeciwko

ważności wyborów , wymaga zachowania formy pisemnej, a jego treść powinna

obejmować sformułowanie zarzutów, o jakich mowa w art. 82 § 1 Kodeksu

wyborczego oraz przedstawienie lub wskazanie dowodów na ich poparcie.

W sytuacji, gdy następuje merytoryczne rozpoznanie protestu (w składzie

trzyosobowym w postępowaniu nieprocesowym), Sąd Najwyższy wydaje, w formie

postanowienia, opinię w sprawie protestu, która zawiera ustalenie co do zasadności

zarzutów podniesionych przez protestującego, a w razie potwierdzenia zasadności

owych zarzutów – ocenę, czy przestępstwo przeciwko wyborom lub naruszenie

przepisów Kodeksu wyborczego miało wpływ na wynik wyborów.

W przedmiotowej sprawie wnoszący protest upatruje przyczyny nieważności

wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w naruszeniu przez

Państwową Komisję Wyborczą przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących

głosowania korespondencyjnego przez osoby przebywające za granicą.

Warto zatem przypomnieć, że Kodeks wyborczy przewiduje dwa przypadki

możliwości głosowania korespondencyjnego w wyborach, o jakich mowa w art. 1

tego aktu, tj. w odniesieniu do osób niepełnosprawnych i w odniesieniu do osób

przebywających poza granicami kraju. Są to dwie samodzielne regulacje,

zamieszczone w odrębnych rozdziałach kodeksu wyborczego.

Zgodnie z unormowaniem art. 61a § 1, usytuowanego w rozdziale 7a działu I

Kodeksu wyborczego, zatytułowanym „Głosowanie korespondencyjne przez

wyborców ”, wyborca niepełnosprawny o znacznym lub umiarkowanym stopniu

niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia1997 r. o rehabilitacji

zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2011r. Nr 127, poz. 721) może głosować korespondencyjnie, a informację o

możliwości głosowania korespondencyjnego przez wyborców niepełnosprawnych

zamieszcza się w obwieszczeniu wójta. Przepis §2 tegoż artykułu zastrzega jednak,

iż głosowanie korespondencyjne przez wyborców niepełnosprawnych w trybie

określonym w tymże

rozdziale jest wyłączone w przypadku głosowania

w obwodach głosowania utworzonych w jednostkach, o których mowa w art. 12 § 4

i 7 oraz w obwodach głosowania utworzonych za granicą i na polskich statkach

morskich, a także w przypadku udzielenia przez wyborcę niepełnosprawnego

pełnomocnictwa do głosowania. W myśl zaś art. 61c § 1 i 2 Kodeksu wyborczego,

zamiar głosowania korespondencyjnego powinien być zgłoszony przez wyborcę

niepełnosprawnego wójtowi do 21 dnia przed dniem wyborów, a zgłoszenie może

być dokonane ustnie, pisemnie, telefaksem lub w formie elektronicznej. Zgłoszenie

powinno zawierać nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, numer

ewidencyjny PESEL wyborcy niepełnosprawnego, oświadczenie o wpisaniu

wyborcy do rejestru wyborców w danej gminie, oznaczenie wyborów, których

dotyczy zgłoszenie, a także wskazanie adresu stałego zamieszkania, na który ma

być wysłany pakiet wyborczy.

Z

brzmienia

cytowanych

przepisów

wynika

zatem,

że

głosowanie

korespondencyjne na warunkach określonych art. 61 a – j dotyczy osób

uczestniczących w wyborach na terenie kraju i ma zastosowanie tylko do wyborców

niepełnosprawnych, o ile nie przebywają oni w placówkach wymienionych w art. 12

§ 4 i 7 oraz nie skorzystają z możliwości głosowania za pośrednictwem

pełnomocnika.

Instytucję głosowania korespondencyjnego przez osoby przebywające poza

granicami kraju regulują natomiast przepisy art. 62 – 68, zamieszczone w rozdziale

8 działu I Kodeksu wyborczego, zatytułowanym „Głosowanie korespondencyjne

w obwodach głosowania utworzonych za granicą”. Zgodnie z regulacją art. 62 i art.

63 Kodeksu, wyborca, o którym mowa w art. 35 §1 (czyli wyborca przebywający za

granicą i posiadający ważny polski paszport lub w przypadku obywateli Unii

Europejskiej niebędących obywatelami polskimi posiadający ważny paszport lub

inny dokument stwierdzający tożsamość), może głosować korespondencyjnie.

Zamiar głosowania korespondencyjnego może być zgłoszony

właściwemu

terytorialnie konsulowi do 15 dnia przed dniem wyborów. Zgłoszenie może być

dokonane ustnie, pisemnie, telegraficznie, telefaksem lub w formie elektronicznej.

Powinno ono zawierać nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, numer

ewidencyjny PESEL, oznaczenie miejsca pobytu wyborcy za granicą, numer

ważnego polskiego paszportu a także miejsce i datę jego wydania, miejsce

wpisania wyborcy do rejestru wyborców - w przypadku obywateli polskich czasowo

przebywających za granicą, a także oznaczenie adresu, na który ma być wysłany

pakiet wyborczy, o którym mowa w art. 65 § 1. W przypadku obywateli Unii

Europejskiej niebędących obywatelami polskimi, zgłoszenie powinno zawierać

numer innego ważnego dokumentu stwierdzającego tożsamość, a także miejsce

i datę jego wydania. Na podstawie zgłoszenia konsul wpisuje wyborcę do spisu

wyborców właściwego dla obwodowej komisji wyborczej, o której mowa w art. 14 §

2 zdanie drugie (czyli obwodowej komisji wyborczej na obszarze właściwości

terytorialnej

konsula,

danego

właściwej

dla

tego

rozdziału

celów

głosowania

tryb

głosowania

korespondencyjnego).

Unormowany

w

przepisach

korespondencyjnego dotyczy zatem osób przebywających za granicą, a zgłoszenia

zamiaru skorzystania z tej możliwości dokonuje się na ręce konsula, który wpisuje

osobę zainteresowaną do spisu wyborców właściwego dla obwodowej komisji

wyborczej na obszarze swojej

właściwości terytorialnej i po otrzymaniu od tej

komisji kart do głosowania - w myśl art. 65 Kodeksu – przesyła wyborcy pakiet

wyborczy. Oczywiste jest więc, iż wyborca zobowiązany jest podać konsulowi swoje

miejsce stałego pobytu lub (w przypadku osób czasowo przebywających za

granicą) adres do odbioru pakietu wyborczego, znajdujący się poza granicami

kraju. Chodzi przecież o korespondencyjne oddanie głosu przez obywateli polskich

w wyborach, o jakich mowa w art. 1 Kodeksu wyborczego, przeprowadzanych za

granicą. Tymczasem wnoszący protest sugeruje istnienie na płaszczyźnie

unormowań tego aktu instytucji korespondencyjnego głosowania przez wyborców

przebywających w kraju według procedury właściwej dla osób przebywających za

granicą, skoro pakiety wyborcze miałyby być wysyłane przez konsula na polskie

adresy wyborców. Ani językowa ani systemowa wykładnia przepisów rozdziału 7a

i rozdziału 8 działu I Kodeksu wyborczego nie uprawnia do takiej konkluzji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 242 § 2 Kodeksu

wyborczego wydał opinię o bezzasadności zarzutu protestu.