III SW 117/10 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 15 lipca 2010 r.

III SW 117/10

Umożliwienie głosowania po zamknięciu lokalu wyborczego osobom,

które przybyły do niego na krótko przed godziną 2000, nie narusza art. 49 ust. 1

ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467 ze zm.).

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Halina Kiryło, Jolanta

Strusińska-Żukowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 15 lipca 2010 r.

sprawy z protestu wyborczego Andrzeja J. przeciwko ważności wyborów prezydenckich, przy udziale: 1) Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej, 2) Prokuratora Generalnego

p o s t a n o w i ł:

1) wyrazić opinię, że zarzut protestu naruszenia art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27

września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst:

Dz.U. z 2010 r. Nr 72, poz. 467) nie jest zasadny;

2) pozostawić bez dalszego biegu protest w odniesieniu do pozostałych zarzutów.

Uzasadnienie

W proteście wyborczym z dnia 8 lipca 2010 r. Andrzej J. zarzucił, że: 1) minister właściwy do spraw administracji publicznej wydał na podstawie art. 29 ustawy o

wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzenie, które nie spełniło

wymogów tego przepisu ustawowego, względnie nie zostało należycie wykonane.

„Wadliwość ujawniła się w zakresie określenia wzoru oraz sposobu wydawania zaświadczeń o prawie do głosowania, a w szczególności: poszczególne urzędy wydawały zaświadczenia o prawie do głosowania na drukach różnorodnych; w wielu wy-

padkach osoby, które podpisywały z ramienia poszczególnych urzędów wydawane

zaświadczenia były osobami, które nie ujawniały wydziału, w którym pełniły swe

funkcje; nie zostało jednoznacznie określone, kto w urzędach posiada prawo do wydawania zaświadczeń; w wielu wypadkach zaświadczenia nie były opatrzone pieczęcią poszczególnych urzędów, zwykle nie było pieczęci okrągłych; w przeważającej

liczbie przypadków wydawano zaświadczenia na drukach przy braku ich ścisłego

zarachowania lub kolejnej numeracji; w wytycznych dla obwodowych komisji wyborczych nie określono wzoru tych zaświadczeń, ani nie przedstawiono takich wzorów

przewodniczącym i zastępcom obwodowych komisji wyborczych na przeprowadzonych szkoleniach”. Zdaniem wnoszącego protest, „sytuacja ta umożliwiała łatwe powielanie zaświadczeń i głosowanie przez niektóre osoby w wielu lokalach wyborczych”; 2) „na szkoleniach przewodniczących i zastępców obwodowych komisji wyborczych przedstawiano sposób głosowania polegający na zaznaczeniu znaku „+” w

kratce przy kandydacie jako głos nieważny. W konsekwencji w wielu wypadkach

podczas liczenia głosów obwodowe komisje wyborcze uznawały za głosy ważne jedynie te, w których dokonano zakreślenia kratki literą „x”, a uznawano za nieważne

głosy oznaczone w kratce znakiem „+”; 3) „Państwowa Komisja Wyborcza nie wydała

zarządzenia o przedłużeniu ciszy wyborczej, pomimo zaistnienia w wielu przypadkach w Polsce głosowania znacznie po godz. 20.00”.

Państwowa Komisja Wyborcza wyraziła opinię, że zarzuty protestu są bezzasadne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 129 ust. 2 Konstytucji RP wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie. Ustawa z dnia 27 września

1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z

2010 r. Nr 72, poz. 467, zwana dalej ustawą) stanowi w art. 72 ust. 1, że przeciwko

wyborowi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej może być wniesiony protest z powodu naruszenia przepisów ustawy albo z powodu dopuszczenia się przestępstwa

przeciwko wyborom, jeżeli to naruszenie lub przestępstwo miało wpływ na wynik

wyborów. Zgodnie z art. 73 ust. 3 ustawy, wnoszący protest powinien sformułować w

nim zarzuty i przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera te zarzuty.

Wnoszący protest nie odniósł swoich zarzutów wprost do żadnego z przepisów

ustawy, ale na podstawie okoliczności przez niego opisanych można stwierdzić, iż

chodzi o następujące przepisy ustawy: art. 33, 34 pkt 1 i 39a pkt 1 - odnośnie do zaświadczeń o prawie do głosowania, art. 52 - co do sposobu głosowania i art. 49 ust.

1 - odnośnie do czasu trwania głosowania. Zarówno jednak w zakresie dotyczącym

głosowania na podstawie zaświadczeń, jak i uznawania za nieważne głosów oddanych przez postawienie znaku „+” w kratce przy nazwisku kandydata, wnoszący

protest ani nie skonkretyzował swoich zarzutów, ani też nie przedstawił i nie wskazał

żadnych dowodów na ich poparcie. Twierdzenia, iż występujące - zdaniem wnoszącego protest - nieprawidłowości przy wydawaniu zaświadczeń o prawie do głosowania umożliwiały „łatwe powielanie zaświadczeń i głosowanie przez niektóre osoby w

wielu lokalach wyborczych” i że „w wielu wypadkach podczas liczenia głosów obwodowe komisje wyborcze uznawały za głosy ważne jedynie te, w których dokonano

zakreślenia kratki literą „x”, a uznawano za nieważne głosy oznaczone w kratce znakiem „+”;” nie zostały zatem nawet uprawdopodobnione, wobec czego Sąd Najwyższy pozostawił je bez dalszego biegu stosownie do art. 74 ust. 1 ustawy.

Odnośnie natomiast do zarzutu „niewydania zarządzenia o przedłużeniu ciszy

wyborczej”, wskazać należy, że żaden przepis ustawy nie upoważnia jakiegokolwiek

organu do przedłużenia ciszy wyborczej. Zgodnie z art. 76c ustawy, zakaz podawania do publicznej wiadomości wyników przedwyborczych badań (sondaży) opinii publicznej dotyczących przewidywanych zachowań wyborczych i wyniku wyborów oraz

wyników sondaży wyborczych przeprowadzonych w dniu głosowania obowiązuje na

24 godziny przed dniem głosowania aż do zakończenia głosowania. W myśl art. 49

ust. 1 ustawy, głosowanie odbywa się zaś w lokalu obwodowej komisji wyborczej w

ciągu jednego dnia bez przerwy, pomiędzy godziną 6.00 a 20.00. W myśl art. 59 ust.

1 ustawy, gdyby wskutek nadzwyczajnych wydarzeń głosowanie było przejściowo

uniemożliwione, obwodowa komisja wyborcza może zarządzić jego przerwanie,

przedłużenie albo odroczenie do następnego dnia. Uchwała w tej sprawie powinna

być natychmiast podana do publicznej wiadomości, przekazana okręgowej komisji

wyborczej, wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) oraz przesłana Państwowej

Komisji Wyborczej za pośrednictwem komisji okręgowej. W takich sytuacjach następuje też rzeczywiste „przedłużenie” ciszy wyborczej poza godzinę 20.00 do czasu

zakończenia głosowania.

Jak wynika z informacji Państwowej Komisji Wyborczej, żadna obwodowa komisja wyborcza nie podjęła uchwały o przedłużeniu głosowania. Tym samym nie nastąpiło również ustawowe przedłużenie ciszy wyborczej. Od sytuacji opisanej hipotezą art. 59 ust. 1 ustawy, polegającej na wydłużeniu określonych przepisem godzin

otwarcia lokali wyborczych, należy natomiast odróżnić przypadki oddawania głosów

po godzinie 20.00 przez wyborców przybyłych do lokali wyborczych tuż przed ich

zamknięciem. Jest rzeczą oczywistą, iż osoby takie - dla zrealizowania swojego

prawa wyborczego - muszą mieć możliwość oddania głosu nawet po zamknięciu lokalu obwodowej komisji wyborczej. W przeciwnym razie, dla zapewnienia oddania

wszystkich głosów do godziny 20.00, konieczne byłoby zamknięcie lokali wyborczych

przed tą godziną (co naruszałoby art. 49 ust. 1 ustawy) albo niewydawanie kart do

głosowania części wyborców przybyłych do lokali wyborczych na krótko przed ich

zamknięciem. Taka praktyka stanowiłaby naruszenie art. 4 ustawy, który stanowi, że

wybory są równe; wyborcy biorą udział w wyborach na równych zasadach. Wynikająca z tego przepisu zasada równości odnosi się do równego udziału każdego wyborcy

w wyborach według równej siły (jednakowej mocy) indywidualnych aktów wyborczych, których suma wpływa na ustalenie ostatecznego wyniku wyboru Prezydenta

RP, przeciwko któremu uprawniony wyborca może wnieść protest wyborczy. Zasada

równości wyborów to jedna z podstawowych zasad prawa wyborczego w państwie

demokratycznym. Równość wyborów może być interpretowana w aspekcie formalnym i materialnym. Materialna równość to jednakowa dla każdego wyborcy siła

głosu. Oznacza to, że głos każdego wyborcy powinien przynosić tożsamy skutek dla

wyników wyborów. Równość w znaczeniu formalnym oznacza, że każdy wyborca ma

jeden głos, a powinna realizować się przez zapewnienie wyborcy oddania głosu w

wyborach oraz umożliwienie wyborcom uczestnictwa w głosowaniu na takich samych

zasadach. Zasada ta zostałyby naruszona w przypadku niewydawania kart do głosowania osobom przybywającym do lokali wyborczych na krótko przed godziną 2000,

gdyż w ten sposób pozbawiono by tychże wyborców czynnego prawa wyborczego

gwarantowanego przez art. 62 ust. 1 Konstytucji RP (obywatel polski ma prawo

udziału w referendum oraz prawo wybierania Prezydenta Rzeczypospolitej, posłów,

senatorów i przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego, jeżeli najpóźniej w

dniu głosowania kończy 18 lat) mimo zgłoszenia się do lokalu wyborczego w ustawowej porze, czyli przed jego zamknięciem. Zarzut „niewydania zarządzenia o prze-

dłużeniu ciszy wyborczej”, odnoszący się faktycznie do naruszenia art. 49 ust. 1

ustawy, jest zatem niezasadny.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 74 ust. 1 oraz art. 75 ust. 1

i ust. 1a ustawy postanowił jak w sentencji.