III SPP 96/05 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 12 maja 2005 r.

III SPP 96/05

Dwunastomiesięczna bezczynność sądu drugiej instancji, polegająca na

niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, uzasadnia skargę na przewlekłość postępowania.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn,

Roman Kuczyński (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja

2005 r. sprawy ze skargi Adolfa P. na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu [...]

1. s t w i e r d z i ł przewlekłość postępowania apelacyjnego,

2. zalecił wyznaczenie rozprawy apelacyjnej w terminie dwóch miesięcy od doręczenia postanowienia,

3. przyznał Adolfowi P. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu kwotę 3.000 zł (trzy tysiące),

4. zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu kwotę 100

zł tytułem zwrotu opłaty stałej oraz kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego - obie kwoty na rzecz skarżącego.

Uzasadnienie

Adolf P. wniósł skargę na przewlekłość w postępowaniu sądowym, domagając

się stwierdzenia, iż w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. [...], w postępowaniu apelacyjnym przed Sądem Apelacyjnym we Wrocławiu doszło do przewlekłości postępowania. Jako okoliczności uzasadniające żądanie

skarżący podał, iż od ponad trzynastu miesięcy apelacja powoda nie została rozpatrzona, co w ocenie skarżącego spowodowało pozbawienie go prawa do zabezpieczenia społecznego.

Prezes Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, zawiadomił, że nie zgłasza udziału

w sprawie na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 19 kwietnia 2005 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga ubezpieczonego dotyczy przewlekłości w postępowaniu Sądu Apelacyjnego. Z treści art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wynika, iż skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego

skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się do sądu w toku postępowania w sprawie. Sądem właściwym do rozpoznania skargi jest sąd przełożony

nad sądem, przed którym toczy się postępowanie (art. 4 ust. 1 ustawy), przy czym

Sąd Najwyższy jest właściwy do rozpoznania skargi dotyczącej przewlekłości postępowania przed sądem apelacyjnym lub Sądem Najwyższym (art. 4 ust. 2 ustawy).

Przedmiotowa skarga w zakresie, w jakim zarzuca przewlekłość w postępowaniu Sądu Apelacyjnego w Wrocławiu jest zasadna. Zgodnie z jej art. 1 ust. 1 ustawa z

dnia 17 czerwca 2004 r. reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi

strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu. Stosownie do art. 2 ustawy,

strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej

zwłoki, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia

tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy

(ust. 1), przy czym dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (ust. 2). Oznacza to, iż celem skargi na przewlekłość w toku postępowania jest przeciwdziałanie

trwającej przewlekłości, zaś jej funkcją jest przede wszystkim wymuszenie nadania

sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego. Służy temu zarówno samo

stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2 ustawy), jak i

możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy).

Analiza akt wskazuje, iż apelacja skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego została wniesiona w dniu 20 lutego 2004 r. W tym czasie (do chwili złożenia skargi na

przewlekłość z dnia 30 marca 2005 r.) Sąd Apelacyjny nie wyznaczył terminu rozprawy oraz nie podjął żadnych czynności procesowych usprawiedliwiających zwłokę w

rozpatrzeniu sprawy. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez radcę prawnego Norberta K. z dnia 27 kwietnia 2004 r., jak i wnioski Zakładu Ubezpieczeń SpołecznychOddział w O. z dnia 27 maja 2004 r. i z dnia 5 listopada 2004 r. o wypożyczenie akt

rentowych, nie uzasadniają zaistniałej przewlekłości w rozpoznaniu sprawy, bowiem

organ rentowy za każdym razem zwracał wypożyczone akta w zakreślonym przez

Sąd 30-dniowym terminie. Natomiast wskazane wyżej wypowiedzenie pełnomocnictwa nie mogło wywrzeć skutku w postaci wydłużenia w takim stopniu postępowania sądowego. Nadto wnioskodawca w postępowaniu apelacyjnym nie składał wniosków o przeprowadzenie określonych czynności procesowych mogących uzasadniać

wydłużenie postępowania w sprawie.

Rzeczpospolita Polska ma wypływający z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz z

art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej

w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) obowiązek takiego organizowania systemu jurysdykcyjnego, aby właściwe sądy mogły podołać rozstrzyganiu spraw sądowych w rozsądnych terminach, zwłaszcza przy rozpoznawaniu spraw uznanych w wewnętrznym porządku prawnym za wymagające

szczególnych procedur zapewniających sprawność i szybkość postępowań sądowych, do których zaliczają się sprawy z zakresu prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych, gdyż polegają one często na osądzaniu kwestii o życiowym znaczeniu dla

zapewnienia bytu materialnego pracownikom lub ubezpieczonym. Tego typu uwarunkowania społeczne zmierzające do szybkiego orzekania w sprawach z zakresu

prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych wymusiły na ustawodawcy wprowadzenie

takich - między innymi - reguł proceduralnych, które wymagają niezwłocznego wstępnego badania sprawy przez przewodniczącego po jej wniesieniu (art. 467 k.p.c.), podejmowanie przez sąd czynności wyjaśniających (art. 468 k.p.c.), a przede wszystkim ustanawiają obowiązek wyznaczenia terminu pierwszej rozprawy tak, aby od

daty wniesienia pozwu lub odwołania do wyznaczenia rozprawy nie upłynęło więcej

niż dwa tygodnie, chyba że zachodzą nadzwyczajne, tj. niedające się usunąć przeszkody (art. 471 k.p.c.). Te procesowe dyrektywy mają odpowiednie zastosowanie do

postępowania przed sądem drugiej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.). Sądy orzekające w

sprawach z zakresu ubezpieczeń zobowiązane są do przestrzegania procesowych

zasad przewidzianych dla szybkiego i sprawnego ich osądzenia, zważywszy ponadto

że sprawy te już na etapie postępowania przed organami ubezpieczeń społecznych

uzyskują określony poziom weryfikowalności spornych okoliczności faktycznych lub

prawnych, które powinny być już dostatecznie wyjaśnione w procedurze odwoławczej

od decyzji organu ubezpieczeń społecznych przez sądy pierwszej instancji. Ponadto

są to na ogół sprawy rodzajowo podobne i w dużym stopniu powtarzalne, jeżeli chodzi o przedmiot i zakresy odwołania od decyzji organów ubezpieczeń społecznych,

co sprawia, że kwestie kontrowersyjne lub szczególnie prawniczo skomplikowane nie

ujawniają się nazbyt często, a zatem instancyjna kontrola orzeczeń sądów pierwszej

instancji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych na ogół nie tworzy zawiłych barier ograniczających możliwości ich szybkiego i sprawnego osądzania.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy nie może akceptować wyznaczania terminów pierwszych rozpraw apelacyjnych poza rozsądne miary, które podważają konstytucyjne, konwencyjne i proceduralne dyrektywy osądzania w rozsądnym

terminie spraw sądowych o istotnym znaczeniu z punktu widzenia ochrony życiowych

uprawnień ubezpieczonych. W ocenie składu orzekającego takie rozsądne miary zostały przekroczone w rozpoznawanej sprawie, w której od czasu złożenia apelacji do

wpływu skargi na przewlekłość postępowania apelacyjnego minęło około trzynaście

miesięcy, jeżeli ponadto Prezes Sądu Apelacyjnego odmówił udziału w sprawie na

podstawie art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843). Uzasadniało to stwierdzenie przewlekłości postępowania apelacyjnego oraz wydanie zalecenia wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej w ciągu dwóch miesięcy od doręczenia odpisu orzeczenia Sądu Najwyższego

(art. 12 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa

strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki) oraz przyznanie wnioskodawcy z tego tytułu od Skarbu Państwa kwotę 3.000

zł, która jest odpowiednią.