III SPP 8/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 8/14

POSTANOWIENIE

Dnia 18 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

SSA Agata Pyjas-Luty

w sprawie ze skarg D. P.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]

w sprawie III AUz […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 lutego 2014 r.,

1. odrzuca obie skargi

2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w […]

na rzecz radcy prawnego W. W. kwotę 120 zł, powiększoną

o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu.

UZASADNIENIE

D. P. wniósł dwie skargi na przewlekłość postępowania sądowego w sprawie

III AUa […], zawisłej przed Sądem Apelacyjnym w […]. Pierwszą sporządził

osobiście, druga natomiast została wniesiona przez pełnomocnika - radcę

prawnego.

W obu skargach wniesiono o stwierdzenie, że w sprawie tej nastąpiła

przewlekłość postępowania i o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz

skarżącego zadośćuczynienia w wysokości 10.000 zł.

W skardze sporządzonej przez pełnomocnika podkreślono, że pismem z

dnia 17 maja 2013 r. skarżący osobiście wniósł skargę na naruszenie prawa strony

do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki,

wnosząc o stwierdzenie przewlekłości postępowania zażaleniowego prowadzonego

przez Sąd Apelacyjny w […] oraz przyznanie kwoty 10.000 zł, a także ustanowienie

adwokata

z

urzędu

celem

reprezentowania

skarżącego

w

postępowaniu

przed Sądem Najwyższym. Skarga została zatem wniesiona do Sądu Apelacyjnego

przed zakończeniem postępowania zażaleniowego, czyli w toku postępowania

w sprawie.

Wskazano, że w niniejszej sprawie zostały naruszone przez Sąd Apelacyjny

dyspozycje wynikające z art. 6 § 1 k.p.c. z związku z art. 471 k.p.c., nakładające na

sąd rozstrzygający sprawę obowiązek takiego wyznaczania rozprawy, aby od daty

zakończenia czynności wyjaśniających, a jeżeli nie podjęto tych czynności - od daty

wniesienia pozwu lub odwołania, do rozprawy nie upłynęło więcej niż dwa tygodnie.

Tymczasem od dnia wniesienia przez skarżącego zażalenia na postanowienie

Sądu Okręgowego, tj. od dnia 11 marca 2013 r. (data wpływu do Sądu

Apelacyjnego 8 kwietnia 2013 r.) do dnia rozpoznania zażalenia skarżącego

postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 3 czerwca 2013 r., upłynęło ponad dwa

tygodnie. Zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie nie wystąpiły niedające się

usunąć przeszkody uzasadniające przedłużenie terminu do wyznaczenia rozprawy

powyżej dwóch tygodni.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.), ustawa ta reguluje

zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek

działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze. Stosownie do art. 2 powołanej ustawy, strona

może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki,

jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych

okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy

(ust. 1), przy czym dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez Sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do

istoty (ust. 2). Oznacza to, iż celem powyższej skargi jest przeciwdziałanie trwającej

przewlekłości, zaś jej funkcją przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie

odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego. Służy temu zarówno samo

stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2 ustawy), jak i

możliwość zalecenia podjęcia przez Sąd rozpoznający sprawę co do istoty

odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy). Jak

wyjaśnił w Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

16 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71), postępowanie ze

skargi na przewlekłość nie jest samodzielnym postępowaniem zmierzającym do

stwierdzenia przewlekłości i ewentualnie zasądzenia z tego tytułu odpowiedniego

odszkodowania (zadośćuczynienia). W uchwale tej Sąd Najwyższy przedstawił

pogląd,

że

celem

tego

postępowania

jest

przeciwdziałanie

przewlekłości

postępowania w trakcie jego trwania i ewentualne przyznanie „odpowiedniej sumy

pieniężnej” jako wstępnej (tymczasowej) rekompensaty. Podobnie wywiedziono w

postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05 (OSNP

2006 nr 5-6, poz. 102), dodając tam że omawiana skarga stanowi doraźną

interwencję

przeciwdziałającą

trwającej

przewlekłości

postępowania.

Sąd

Najwyższy podkreślał również, że publicznoprawnym celem ustawy jest stworzenie

realnego i skutecznego środka zapobiegającego przewlekłości postępowania, czyli

takiego środka, którego funkcją jest przede wszystkim wymuszanie nadania

sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu, a więc „stworzenie mechanizmu

prawnego wymuszającego rozpoznanie sprawy przez sąd" (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z 19 stycznia 2005 r., III SPP 113/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 134 i

uchwałę Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2005 r., III SPP 115/04, OSNP 2005 nr 9,

poz. 135). Wskazywany jednolicie w orzecznictwie cel powyższej ustawy nie może

więc zostać zrealizowany w sytuacji, kiedy postępowanie zostało prawomocnie

zakończone.

Wskazać też należy na treść art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 17

czerwca 2004 r., z którego wynika, że skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu,

którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się do Sądu w

toku postępowania w sprawie. Pojęcie „toku postępowania w sprawie” należy

interpretować zgodnie z art. 16 ustawy, według którego strona, która nie wniosła

skargi na przewlekłość postępowania zgodnie z art. 5 ust. 1, może dochodzić - na

podstawie art. 417 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16,

poz. 93, ze zm.) - naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości, po prawomocnym

zakończeniu postępowania co do istoty sprawy. Oznacza to, że skarga na

przewlekłość postępowania może być wniesiona w toku postępowania, a więc do

prawomocnego zakończenia postępowania co do istoty sprawy (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 7 grudnia 2004 r., III SPP 23/04, OSNP 2005 nr 9, poz.

137 oraz z dnia 27 lipca 2005 r., III SPP 127/05, PiZS 2005 nr 11, s. 25).

Przedstawione stanowisko zostało podtrzymane w uchwale składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2013 r., III SPZP 1/13 (Biul.SN 2013

nr 3, poz. 21), w której stwierdzono, że wykładnia funkcjonalna przepisów ustawy

prowadzi wniosku, iż przedmiotem badania sądu oceniającego naruszenie prawa

strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki powinien być tok całego

postępowania sądowego, od jego wszczęcia do prawomocnego zakończenia.

Wniesienie skargi powinno zatem nastąpić w toku postępowania, po zaistnieniu

stanu, który w ocenie skarżącego uzasadnia podniesione w niej zarzuty, nie później

jednak niż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Postępowanie w

sprawie trwa bowiem (jest w toku) dopóty, dopóki nie dojdzie do wydania w sprawie

prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie.

W związku z przedstawionym stanowiskiem wskazać należy, że skarżący

skutecznie wniósł skargę na przewlekłość postępowania dopiero w dniu 13 grudnia

2013 r. (sporządzoną i wniesioną przez pełnomocnika), a więc po prawomocnym

zakończeniu

postępowania

zażaleniowego

przed

Sądem

drugiej

instancji

(3 czerwca 2013 r.). Wynika to stąd, że do skargi na przewlekłość postępowania,

rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy, stosuje się przymus adwokacko-radcowski

(uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, mająca moc zasady prawnej, z dnia

17 listopada 2004 r., III SPP 42/04, OSNP 2005 nr 5, poz. 71).

Z przedstawionych wyżej przyczyn skargę wniesioną osobiście przez D. P.

należało odrzucić z powodu jej niedopuszczalności na podstawie (art. 871 § 1

zdanie 2 k.p.c. i art. 9 ust. 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r.). Natomiast skarga

wniesiona przez pełnomocnika skarżącego - również jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu na mocy art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c.

oraz art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. O kosztach nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięto

po myśl § 12 ust. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia

przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

aw