III SPP 8/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 8/10

POSTANOWIENIE

Dnia 22 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi K. P.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]

z udziałem Prezesa Sądu Apelacyjnego

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 kwietnia 2010 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem częściowym z dnia 19 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy w sprawie z

powództwa K. P. i J. W. przeciwko Akademii Górniczo – Hutniczej i Skarbowi

Państwa – Prezydentowi Miasta […] o wydanie nieruchomości: nakazał stronie

pozwanej Akademii Górniczo – Hutniczej wydanie powodom K. P. i J. W. działek o

nr

125/1

i

333/8,

objętych

kw

/.../–

powstałych

zgodnie

z

wykazem

synchronizacyjnym i opisem zmian sporządzonym przez geodetę T. C. do L. Ks.

Rob. /.../ (pkt I); oddalił powództwo w stosunku do strony pozwanej Skarbu Państwa

– Prezydenta Miasta (pkt II).

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2009 r. Sąd Apelacyjny: uchylił zaskarżony

wyrok w pkt I i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego

(pkt 1.); oddalił apelację powoda K. P. w części dotyczącej zaskarżenia pkt II, a w

pozostałej części apelację tę odrzucił (pkt 2.); zasądził od powoda K. P. na rzecz

pozwanego Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta kwotę 2 700 zł. tytułem kosztów

postępowania apelacyjnego (pkt 3.); umorzył postępowanie zażaleniowe (pkt 4.).

Powód K. P. (następca prawny zmarłego K. P.) w dniu 2 marca 2010 r.

wniósł do Sądu Najwyższego za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego skargę na

przewlekłość w postępowaniu sądowym domagając się po pierwsze stwierdzenia

przewlekłości postępowania w sprawie sygn. akt I ACa …/09; po drugie zasądzenia

na rzecz powoda sumy pieniężnej w wysokości prawem przewidzianej.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że Sąd Apelacyjny uchylając

wyrokiem z dnia 6 listopada 2009 r. wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19 lutego 2009

r. i przekazując sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania naruszył przepis

art. 386 § 4 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie, co uzasadnia stwierdzenie

przez Sąd Najwyższy przewlekłości postępowania oraz zasądzenie stosownej

sumy pieniężnej (art. 12 ust. 2 i ust. 4. ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze

na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki, Dz. U. Nr 179, poz. 1843).

Według skarżącego poza wypadkami określonymi w art. 386 § 2 i § 3 k.p.c.,

sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do

ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji

istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania

dowodowego w całości. Tymczasem – według skarżącego – żadna ze wskazanych

wyżej sytuacji nie miała miejsca – Sąd Apelacyjny nie podniósł w uzasadnieniu

swojego wyroku nieważności postępowania (art. 386 § 2 k.p.c), ani nierozpoznania

przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy, nie wskazał też na konieczność

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym, którego dotyczy niniejsza skarga

już się nie toczy, zakończyło się wydaniem wyroku z dnia 6 listopada 2009 r. Jest to

istotne, gdyż badanie

przewlekłości postępowania zasadniczo nie dotyczy

toczącego się postępowania. Celem skargi jest bowiem przeciwdziałanie

przewlekłości

w

czasie

trwania

postępowania

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III SPP 19/05, OSNP 2005 nr 17, poz. 277 i

z dnia 12 maja 2005 r., III SPP 76/05, OSNP 2005 nr 21, poz. 345 oraz orzeczenia

wskazane w ich uzasadnieniach). Kwestionowany w skardze etap postępowania

sądowego przed Sądem Apelacyjnym został odbyty z należytą sprawnością.

Sprawa wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w dniu 14 września 2009 r., rozprawa

apelacyjna odbyła się w dniu 6 listopada 2009 r. i w tym samym dniu Sąd

Apelacyjny wydał wyrok.

Zarzut skargi nie odnosi się sprawności postępowania ale do orzeczenia

Sądu i to takiego orzeczenia, które dotyczy istoty postępowania apelacyjnego.

Oparta na tym zarzucie skarga sprowadza się do zakwestionowania

prawidłowości wyroku Sądu drugiej instancji uchylającego wyrok Sądu pierwszej

instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy

podziela pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 13 lutego 2008 r., III SPZP 2/07 – OSNP 2009/5-6/85 zgodnie z którym:

„zasadność wyroku sądu drugiej instancji uchylającego zaskarżony wyrok i

przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania z powodu nieważności (art.

386 § 2 k.p.c.) lub z powodu nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty

sprawy, albo dlatego, że wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania

w całości (art. 386 § 4 k.p.c.) nie podlega ocenie na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy

z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz.

1843)”. W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w systemie

apelacji podstawową formą wyrokowania sądu drugiej instancji jest oddalenie

apelacji, jeżeli jest ona bezzasadna (art. 385 k.p.c.) lub zmiana zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy w razie uwzględnienia apelacji (art. 386 § 1

k.p.c.). Jednakże orzeczenia kasatoryjne są właściwymi rozstrzygnięciami w

przypadkach określonych w art. 386 § 2, § 3 i § 4 k.p.c.; jeżeli zachodzi potrzeba

wynikająca z tych przepisów, to wydanie orzeczenia kasatoryjnego jest w swej

istocie tak samo uprawnioną formą rozstrzygnięcia przez sąd drugiej instancji jak

orzeczenie o oddaleniu apelacji lub o zmianie wyroku Sądu pierwszej instancji.

Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

(art. 386 § 4 k.p.c.) może nastąpić „tylko w razie nierozpoznania przez sąd

pierwszej

instancji

istoty

sprawy

albo

gdy

wydanie

wyroku

wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości”. Są to sytuacje, które

powinny występować wyjątkowo, przy czym ocena co do zaistnienia tych

wyjątkowych warunków została powierzona wyłącznie sądowi drugiej instancji i to

dokładnie na tej samej zasadzie niezależności i niezawisłości sądu, jaka jest

przypisana do wyrokowania kończącego postępowanie w sprawie. Dopóki

rozpoznanie sprawy trwa, nie ma miejsca na interwencję w treść wyroku

właściwego sądu poza środkami właściwymi dla danego dwuinstancyjnego

postępowania.

Sąd

drugiej

instancji

w

razie

stwierdzenia

nieważności

postępowania uchyla zaskarżony wyrok (art. 386 § 2 k.p.c.). Sprawa zostaje

przekazana sądowi pierwszej instancji, który związany jest oceną prawną i

ustaleniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku

sądu drugiej instancji (art. 386 § 6 k.p.c.).

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

cytowanej uchwały III SPZP 2/07 podkreślił, że z tak ukształtowanym rozpoznaniem

sprawy, określoną właściwością sądów pierwszej i drugiej instancji niezrozumiałe i

dysfunkcyjne byłoby przyznanie innemu sądowi – sądowi rozpoznającemu skargę

na przewlekłość postępowania, uprawnienia weryfikacyjnego w stosunku do wyroku

sądu drugiej instancji. Nie osłabia tej dysfunkcji ograniczony charakter „weryfikacji”

niepowodującej uchylenia zakwestionowanego wyroku. Istota problemu wyraża się

w tym, że sąd rozpoznający skargę, nie mając kompetencji orzekania w sprawie

której skarga dotyczy, dokonywałby oceny przesłanek orzeczenia tak jak sąd

orzekający. Powyższe uwagi dotyczące zastosowania przez sąd drugiej instancji

art. 386 § 2 k.p.c. dotyczą również zastosowania art. 386 § 4 k.p.c. i ustalenia w

tym przypadku, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, albo że

wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

Wydany w trybie art. 386 § 4 k.p.c. wyrok sądu drugiej instancji rozstrzyga o

przedmiocie postępowania apelacyjnego. To co w tym wyroku najważniejsze

odnosi się do apelacji, którą sąd drugiej instancji uznaje za zasadną, czyniąc to

ustalenie przesłanką orzeczenia kasatoryjnego. Rozstrzygnięcie o zasadności

apelacji angażuje wszystkie atrybuty władzy niezależnego właściwego sądu. Ażeby

uwzględnić apelację, sąd drugiej instancji dokonuje - z uwzględnieniem zarzutów

apelacji - własnych ustaleń tak co do faktów, jak i co do prawa. Z kolei te ustalenia

sądu drugiej instancji, które odnoszą się wprost do przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania są tak ściśle związane z rozpoznaniem apelacji, z

dokonanymi ustaleniami co do prawa, że nie sposób je oddzielić w jakąś odrębną

grupę ocen co do istoty sprawy, i co do zakresu postępowania dowodowego.

Ustalenie istoty sprawy, o której mowa w art. 386 § 4 k.p.c., opiera się na ustaleniu

przedmiotu sprawy, spornego elementu dochodzonej w sprawie ochrony, wyboru

przepisów prawa materialnego, które są odpowiednie do tych przedmiotów i

określeniu interpretacyjnym ich zakresów. Wszystkie te ustalenia i oceny stanowią

nierozerwalną tkankę przesłanek wyroku kasatoryjnego, znajdują się w jego

uzasadnieniu i są wiążące na zasadach określonych w art. 386 § 6 k.p.c. Nikt

(także sąd badający skargę na przewlekłość postępowania) nie może ingerować w

treść wyroku wydanego w toku postępowania i stwarzającego wiążące przesłanki

(co do oceny prawa, i co do oceny wskazań dalszego postępowania) dla

rozstrzygnięcia sprawy. Wydanie orzeczenia kasatoryjnego jest objęte zakresem

niezawisłości sędziowskiej i jego kontrola może nastąpić tylko w granicach

przewidzianej przepisami kontroli instancyjnej. Jeżeli więc odpowiednie procedury

nie przewidują kontroli instancyjnej orzeczeń, to niemożliwe jest przeprowadzenie

oceny ich prawidłowości przy wykorzystaniu środków procesowych służących

innym celom, w tym skargi na przewlekłość, która ma przeciwdziałać (ograniczać,

likwidować) opieszałość sądu, przed którym sprawa zawisła, przez wymuszenie

należytej sprawności i nadania sprawie odpowiedniego biegu. Sąd Najwyższy w

uzasadnieniu powołanej uchwały III SPZP 2/07 podkreślił, że postępowanie ze

skargi na przewlekłość postępowania zostało uregulowane jako postępowanie

incydentalne w ramach postępowania, co do istoty sprawy. Jest to postępowanie

wpadkowe rządzące się regułami (przepisami) postępowania zażaleniowego.

Można w związku z tym zauważyć, że z pozycji zdarzeń procesowych na poziomie

zażalenia nie można wyprowadzać kompetencji (właściwości) do weryfikacji

(oceny) wyroku właściwego sądu drugiej instancji.

Z przedstawionych przyczyn skarga podlegała oddaleniu na podstawie art.

12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.