III SPP 67/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 67/14

POSTANOWIENIE

Dnia 7 maja 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie ze skargi J. G.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]

w sprawie III AUa […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 maja 2014 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

J. G. w skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wniosła o stwierdzenie

przewlekłości postępowania w sprawie zawisłej przed Sądem Apelacyjnym w […]

pod sygn. akt VII U […]; przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej

kwoty 2.000 złotych i zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w […]

kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w dniu 5 kwietnia 2013 r. skarżąca

złożyła do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W.,

za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odwołanie od decyzji organu

rentowego z 15 marca 2013 r. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 4 czerwca 2013 r.

oddalił odwołanie. Od powyższego orzeczenia skarżąca wniosła w dniu 9 lipca

2013 r. apelację do Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w […]. Do dnia złożenia przedmiotowej skargi apelująca nie została poinformowana

o

terminie

rozprawy

drugoinstancyjnej,

mimo

że

sprawa

nie

należy

do skomplikowanych bądź niosących za sobą znaczne trudności interpretacyjne.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego zgłosił swój udział w

toczącym się postępowaniu i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów i

argumentacji zawartej w skardze, Prezes Sądu Apelacyjnego przedstawił przebieg

czynności podejmowanych w niniejszej sprawie: wyrokiem z 4 czerwca 2013 r.

Sąd Okręgowy w W. VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił

odwołanie J. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w W.

z 15 marca 2013 r. oraz przekazał organowi rentowemu żądanie wypłaty odsetek

zawarte w odwołaniu ubezpieczonej. Od powyższego rozstrzygnięcia J. G. wniosła

w dniu 9 lipca 2013 r. apelację. Odpis apelacji został doręczony organowi

rentowemu 30 lipca 2013 r. Akta sprawy o sygn. VII U […] wraz z apelacją wpłynęły

do Sądu Apelacyjnego w […] 12 sierpnia 2013 r. Zarządzeniem Zastępcy

Przewodniczącej III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 13 sierpnia

2013 r. sprawa została wpisana do repertorium „Ua” i uzyskała sygnaturę akt

III AUa […].

Dokonując oceny czynności zmierzających do rozpoznania przedmiotowej

sprawy Prezes Sądu Apelacyjnego wskazał, że nie bez znaczenia jest okoliczność,

iż do Wydziału III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych tego Sądu wpłynęło do

repertorium „Ua” i „Pa” na przestrzeni 2012 r. - 4.059 spraw, w 2013 r. – 4.290

spraw, zaś od 1 stycznia 2014 r. do chwili obecnej - 881 spraw. Bardzo znaczący

wzrost wpływu spraw do rozpoznania przez Wydział III Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych został spowodowany nieprzewidywalnymi zmianami legislacyjnymi,

które miały miejsce w 2009 r. w związku z nowelizacją ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy Policji. Doprowadziły one do złożenia przez około

15.000 byłych emerytów „mundurowych” odwołań od decyzji organu emerytalnego

do Sądu Okręgowego w W. (jedynego właściwego w tych sprawach w skali kraju),

a co za tym idzie - złożenia przez kilka tysięcy tychże emerytów apelacji

od wyroków wydawanych w pierwszej instancji. Radykalnie zwiększony wpływ,

przy ilości kadry orzeczniczej Wydziału III (12 sędziów apelacyjnych i 3 sędziów

okręgowych delegowanych do orzekania w trakcie 2013 roku), powoduje

wydłużanie się toku prowadzonych postępowań apelacyjnych i zażaleniowych.

Średni czas oczekiwania od wpływu spraw do wydziału do pierwszego terminu

rozprawy wynosi około 12 miesięcy. Prezes Sądu Apelacyjnego nie posiada

aktualnie żadnych możliwości zwiększenia obsady orzeczniczej Wydziału III Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych, albowiem jest limitowany ilością przyznanych etatów

sędziowskich. W tej sytuacji nie było i nie jest możliwe wcześniejsze wyznaczanie

terminu rozpoznania niniejszej sprawy, gdyż wiązałoby się to z odsunięciem

na dalsze terminy innych spraw oczekujących na wyznaczenie pierwszej rozprawy

lub pozostających w toku. Wprawdzie specyfika spraw z zakresu ubezpieczeń

społecznych polega na tym, że chodzi w nich często o rozstrzygnięcie pozwalające

na zapewnienie stronie jakichkolwiek środków utrzymania, jednak z akt sprawy

wynika, że odwołująca się jest uprawniona do emerytury, przyznanej jej ponownie

przez organ rentowy od dnia 1 marca 2012 r., a w sprawie przedmiotem żądania

jest świadczenie za okres zamknięty od 1 października 2011 r. do 31 grudnia

2011 r. Nie jest to zatem sprawa wymagająca wyznaczenia jej poza kolejnością.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie

prawa

przygotowawczym

strony

do

prowadzonym

rozpoznania

lub

sprawy

nadzorowanym

w

przez

postępowaniu

prokuratora

i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2004 Nr 179, poz.

1843 ze zm.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu,

którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż to konieczne dla

wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne dla załatwienia sprawy

egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość

postępowania). Celem ustawy o skardze na przewlekłość postępowania jest

stworzenie w realiach polskiego wymiaru sprawiedliwości mechanizmu prawnego

wymuszającego sprawne rozpoznanie sprawy przez sąd. Obowiązkiem każdego

państwa – strony Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 i

285), jest wszakże zapewnienie takiej organizacji i takiego funkcjonowania systemu

organów wymiaru sprawiedliwości, które faktycznie umożliwia rzeczywiste i

skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 ust. 1 tego aktu prawa do

rozpoznania sprawy przez sąd w rozsądnym terminie. Powinność tę statuuje

również art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle orzecznictwa Trybunału Praw Człowieka można wyróżnić cztery

przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania: 1/ terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do

istoty, 2/ charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, 3/ znaczenie

dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień i 4/ zachowanie

się stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania (por.

M. A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo

do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam

orzecznictwo tego Trybunału). Kryteria te zostały transponowane do ustawy o

skardze na przewlekłość postępowania w jej art. 2 ust. 2.

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy, do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu

sprawy może dojść zarówno wskutek bezczynności (zaniechania), jak i wskutek

działania sądu. Odpowiada temu nakaz rozważenia przy rozpoznawaniu skargi nie

tylko terminowości podjętych przez sąd czynności, ale także ich prawidłowości. W

konsekwencji tego, o przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy,

gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są

one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy.

Reasumując: przewlekłość postępowania to nieuzasadnione żadną z okoliczności

wymienionych w art. 2 ust. 2 ustawy długotrwałe zaniechanie przez sąd czynności

lub podejmowanie czynności nieefektywnych bądź pozornych.

Celem skargi jest przeciwdziałanie trwającej przewlekłości, zaś jej funkcją przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu

procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2012 r.,

III SPP 21/12,

niepublikowane).

Służy

temu

zarówno

samo

stwierdzenie

wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2 ustawy), jak i możliwość

zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich

czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy). Jak wyjaśnił Sąd

Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 listopada 2004 r., III SPP

42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71), postępowanie ze skargi na przewlekłość nie jest

samodzielnym postępowaniem zmierzającym do stwierdzenia przewlekłości i

zasądzenia z tego tytułu odpowiedniego odszkodowania (zadośćuczynienia). W

uchwale tej Sąd Najwyższy podzielił równocześnie pogląd, że celem tego

postępowania jest przeciwdziałanie przewlekłości postępowania w trakcie jego

trwania i przyznanie „odpowiedniej sumy pieniężnej” jako wstępnej (tymczasowej)

rekompensaty. Podobnie wywiedziono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia

8 lipca 2005 r., III SPP 120/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 102), dodając tam, że

omawiana skarga stanowi doraźną interwencję przeciwdziałającą trwającej

przewlekłości

postępowania.

Sąd

Najwyższy

podkreślał

również,

że

publicznoprawnym celem ustawy jest stworzenie realnego i skutecznego środka

zapobiegającego przewlekłości postępowania, czyli takiego środka, którego funkcją

jest przede wszystkim wymuszanie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego

biegu, a więc „stworzenie mechanizmu prawnego wymuszającego rozpoznanie

sprawy przez sąd” (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2005 r.,

III SPP 113/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 134 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19

stycznia 2005 r., III SPP 115/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 135).

W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że ustawa o skardze

na przewlekłość postępowania nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na

rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka

wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że ponowna skarga na przewlekłość

postępowania w tej samej sprawie może być wniesiona po upływie 12 miesięcy.

Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe postępowanie, które trwa dłużej

niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie

oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu

tej ustawy. Również w judykaturze Sądu Najwyższego za przejaw naruszenia

prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki uważa się

wielomiesięczną (roczną) bezczynność sądu polegającą na niewyznaczaniu

rozprawy, także rozprawy apelacyjnej (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12

maja 2005r., III SPP 96/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 384; z dnia 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06, OSNP 2007 nr 7 – 8, poz. 120; z dnia 21 marca 2006 r., III SPP

13/06, OSNP 2007 nr 7 – 8, poz. 121; z dnia 14 marca 2007 r., III SPP 3/07, LEX nr

979621), jeśli nie zachodzą okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie.

Zasadniczo o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, gdy

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia,

uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także

charakter sprawy, zachowanie strony, a w szczególności strony, która zarzuca

przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu

rozpoznawania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy

zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz

uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw

w ustawowo określonych terminach. Szybkość orzekania nie może bowiem

stanowić przeszkody we właściwym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości.

Ocena, czy wystąpiła przewlekłość postępowania, jest dokonywana na podstawie

obiektywnych i ustawowych kryteriów w odniesieniu do realiów faktycznych i

prawnych danej sprawy.

Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić,

że postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w […], zapoczątkowane apelacją J. G.

od wyroku Sądu Okręgowego w W. z 4 czerwca 2013 r., nie cechuje się

nieuzasadnioną zwłoką w rozumieniu przepisów ustawy o skardze na przewlekłość.

Wprawdzie okres między wpływem akt sprawy do Sądu drugiej instancji

a złożeniem przedmiotowej skargi wynosi siedem miesięcy, jednak niewyznaczenie

w tym czasie terminu rozprawy apelacyjnej usprawiedliwione jest ilością spraw

rejestrowanych

w

Wydziale

III

Pracy

i

Ubezpieczeń

Społecznych

oraz koniecznością ich rozpoznania zgodnie z kolejnością wpływu. Prezes Sądu

Apelacyjnego wyjaśnił przy tym sytuację kadrową Wydziału III Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu oraz opisał czynności podejmowane przez kierownictwo Sądu

dla zapewnienia sprawnego i prawidłowego toku postępowania w sprawach.

Natomiast

skarżąca

przemawiających za

nie

wykazała

istnienia

jakichkolwiek

okoliczności

potrzebą załatwienia jej sprawy poza kolejnością wpływu,

zwłaszcza że w przeciwieństwie do większości spraw z zakresu ubezpieczeń

społecznych, które dotyczą przyznania prawa do emerytury lub renty (a więc

zapewnienia ubezpieczonym podstawowego źródła utrzymania), w niniejszym

przypadku przedmiotem sporu jest żądanie zapłaty świadczenia za zamknięty,

trzymiesięczny okres czasu dla osoby mającej już przyznane uprawnienia

emerytalne.

Nie podzielając zarzutów skargi, Sąd Najwyższy orzekł o jej oddaleniu.

aw