III SPP 56/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 56/14

POSTANOWIENIE

Dnia 24 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie ze skargi W. W.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]

w sprawie III AUa …/13,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 kwietnia 2014 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

Ubezpieczony W. W. wniósł skargę o stwierdzenie przewlekłości w

postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w […]

wywołanym wniesieniem przez

ubezpieczonego apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w […] z dnia 20 grudnia

2012 r.

oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rentowego -

Dyrektora Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i

Administracji z dnia 6 listopada 2009 r.

Ponadto autor skargi wniósł o zobowiązanie Sądu Apelacyjnego

do

rozpoznania apelacji w terminie jednego miesiąca licząc od dnia zwrotu akt;

przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 10.000 złotych;

zasądzenie od Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego

zwrotu kosztów

postępowania,

według

w

tym

kosztów

zastępstwa

procesowego

norm

przepisanych; przeprowadzenie dowodu z akt postępowania o sygn. III AUa …/13

Sądu Apelacyjnego

na okoliczność daty wniesienia apelacji od wyroku Sądu

Okręgowego w […] z dnia 20 grudnia 2012 r. oraz czynności podjętych przez sąd

odwoławczy do dnia wniesienia niniejszej skargi.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że postanowieniem z dnia 18 stycznia

2013 r. (sygn. akt: III S …/12) Sąd Apelacyjny w […] stwierdził, iż w postępowaniu

przed Sądem Okręgowym w […] (sygn. XIII U ../12), toczącym się w wyniku

złożenia odwołania przez ubezpieczonego od decyzji organu rentowego - Dyrektora

Zakładu Emerytalno - Rentowego MSW z dnia 6 listopada 2009 r.

obniżenia pobieranego przez skarżącego

dotyczącej

świadczenia emerytalnego, nastąpiła

przewlekłość postępowania.

W dniu 20 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w […] oddalił odwołanie od decyzji

organu rentowego. Wyrok został zaskarżony w całości apelacją z dnia 18 marca

2013 r.

Skarżący podkreślił, że pomimo upływu ponad roku od złożenia apelacji, Sąd

Apelacyjny nadal nie rozpoznał sprawy. Ponadto zauważył, iż od złożenia w dniu 1

grudnia 2009 r. odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalnego - Rentowego

MSW z dnia 6 listopada 2009 r., upłynęły już ponad cztery lata. Brak ostatecznego

rozstrzygnięcia sądowego w sprawie dotyczącej świadczenia emerytalnego przez

tak długi okres naraża go na bardzo poważne konsekwencje finansowe.

W opinii skarżącego, postępowanie w tej sprawie trwa zdecydowanie dłużej

niż jest to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych,

które są istotne dla jej rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do zarzutów i argumentacji zawartej w skardze, Prezes Sądu

Apelacyjnego

zgłosiła swój udział w toczącym się postępowaniu i wniosła o

oddalenie skargi.

Prezes Sądu Apelacyjnego wyjaśniła, że apelacja ubezpieczonego z 18

marca 2013 roku została doręczona Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych 3 kwietnia 2013 r. Akta sprawy o sygn. XIII U

…/12 wraz z apelacją zostały zaś przekazane przez Sąd Okręgowy 4 kwietnia 2013

r. i wpłynęły do Sądu Apelacyjnego 5 kwietnia 2013 r.

Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącej III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z 8 kwietnia 2013 r. sprawa została wpisana do repertorium „Ua” i

uzyskała sygnaturę akt III AUa …/13. Termin rozprawy apelacyjnej został

wyznaczony przez Przewodniczącą Wydziału III na dzień 13 maja 2014 r., o czym

powiadomiono strony, wysyłając im w dniu 7 lutego 2014 r. stosowne

zawiadomienia.

Z treści skargi wynika, że skarżący dopatruje się bezczynności Sądu

Apelacyjnego w tym, że do dnia wniesienia skargi sprawa jego nie została

rozpoznana. Nie negując tej okoliczności Prezes Sądu wskazała, że w chwili

wniesienia skargi, już od miesiąca termin rozpoznania sprawy w postępowaniu

drugoinstancyjnym był wyznaczony. Wobec tego dziwi twierdzenie skarżącego, że

wiedzę o nadanej w Sądzie Apelacyjnym sygnaturze akt sprawy powziął

telefonicznie, łącząc się z Biurem Obsługi Interesanta, a nie uzyskał tej wiedzy w

związku z wyznaczonym terminu rozprawy apelacyjnej.

Ponadto w skardze podniesiono, że sprawa toczy się od czterech lat. W

istocie w sprawie niniejszej zapadły dwa wyroki pierwszoinstancyjne, przy czym

wyrok Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 lutego

2011 r. został uchylony wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 8 lutego 2012 r., a

sprawę przekazano do ponownego rozpoznania w związku z koniecznością

przeprowadzenia

postępowania

dowodowego.

W

trybie

skargi

dotyczącej

naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki sąd

nie kontroluje jednak merytorycznych rozstrzygnięć sądu. Wskazać tylko należy, iż

postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 r. (III S …/12) Sąd Apelacyjny stwierdził,

że w postępowaniu przed Sądem Okręgowym doszło w sprawie o sygn. akt XIII U

…/12 (niniejszej) do przewlekłości postępowania zasądzając stosowną kwotę

pieniężną.

W opinii Prezes Sądu Apelacyjnego, nie bez znaczenia jest okoliczność, iż

do Wydziału III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Apelacyjnego , wpłynęło

do repertorium „Ua” i „Pa” w ciągu 2012 roku - 4.059 spraw, w 2013 roku – 4.290

sprawy, zaś od 1 stycznia 2014 r. do chwili obecnej - 881 spraw. Sprawy są

wyznaczane na terminy rozpraw według kolejności wpływu. Na poszczególne

terminy rozpraw jest kierowanych minimum 20 spraw, zaś w Wydziale III orzeka

obecnie faktycznie 12 sędziów apelacyjnych oraz 3 sędziów okręgowych (jeden z

nich jest delegowany od 1 stycznia 2013 r., a pozostałych dwoje od połowy 2013

r.). Tego rodzaju sytuacja praktycznie uniemożliwia podejmowanie stosownych

czynności w sprawie niezwłoczne po dniu wpływu do Sądu Apelacyjnego.

Prezes Sądu Apelacyjnego dodała również, że w orzecznictwie podkreśla

się, iż sąd ma obowiązek rozpoznania bez nieuzasadnionej zwłoki wszystkich

wniesionych spraw co oznacza, że nie można całkowicie abstrahować od

obciążenia sędziów pracą, a także to, iż ocena, czy doszło do nieuzasadnionej

zwłoki w rozpoznaniu sprawy nie może być oderwana od obowiązku sądu

rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki,

przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz

uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w

ustawowo określonych terminach.

Ponadto Prezes Sądu Apelacyjnego zauważyła, że nie posiada aktualnie

żadnych możliwości zwiększenia obsady orzeczniczej Wydziału III Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych, albowiem jest on limitowany ilością przyznanych etatów

sędziowskich. W tej sytuacji - nie przecząc, iż sprawa niniejsza będzie rozpoznana

dopiero 13 maja 2014 r., zaś wpłynęła do tut. Sądu w kwietniu 2013 r. – stwierdziła,

że nie było możliwe wcześniejsze wyznaczanie tego terminu, gdyż wiązałoby się to

z odsunięciem na dalsze terminy innych spraw oczekujących na wyznaczenie

pierwszej rozprawy lub pozostających w toku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie

prawa

przygotowawczym

strony

do

prowadzonym

rozpoznania

lub

sprawy

nadzorowanym

w

przez

postępowaniu

prokuratora

i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1483 ze

zm.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego

skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie trwa dłużej, niż to konieczne dla

wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne dla załatwienia sprawy

egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość

postępowania). Celem ustawy o skardze na przewlekłość postępowania jest

stworzenie w realiach polskiego wymiaru sprawiedliwości mechanizmu prawnego

wymuszającego sprawne rozpoznanie sprawy przez sąd. Obowiązkiem każdego

państwa - strony Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z

1993 r. Nr 61, poz. 284 i 285), jest wszakże zapewnienie takiej organizacji i takiego

funkcjonowania systemu organów wymiaru sprawiedliwości, który umożliwia

rzeczywiste i skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 ust. 1 tego aktu

prawa do rozpoznania sprawy przez sąd w rozsądnym terminie. Powinność tę

statuuje również art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wyjaśnił

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16

listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71), postępowanie ze skargi

na przewlekłość nie jest samodzielnym postępowaniem zmierzającym do

stwierdzenia przewlekłości i ewentualnie zasądzenia z tego tytułu odpowiedniego

odszkodowania (zadośćuczynienia). W uchwale tej Sąd Najwyższy podzielił

równocześnie

pogląd,

że

celem

tego postępowania

jest przeciwdziałanie

przewlekłości postępowania w trakcie jego trwania i ewentualne przyznanie

„odpowiedniej sumy pieniężnej” jako wstępnej (tymczasowej) rekompensaty.

Podobnie wywiedziono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r.,

III SPP 120/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 102), dodając tam, że omawiana skarga

stanowi

doraźną

interwencję

przeciwdziałającą

trwającej

przewlekłości

postępowania. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie podkreślał również, że

publicznoprawnym celem ustawy jest stworzenie realnego i skutecznego środka

zapobiegającego przewlekłości postępowania, czyli takiego środka, którego funkcją

jest przede wszystkim wymuszanie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego

biegu, a więc „stworzenie mechanizmu prawnego wymuszającego rozpoznanie

sprawy przez sąd” (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2005 r., III SPP

113/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 134 i uchwałę Sądu Najwyższego z 19 stycznia

2005 r., III SPP 115/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 135). Wskazywany jednolicie w

orzecznictwie cel powyższej ustawy nie może więc zostać zrealizowany na przykład

w sytuacji, kiedy postępowanie zostało prawomocnie zakończone. Wniesienie

skargi na przewlekłość postępowania ma zatem w istocie służyć dyscyplinowaniu

czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się jeszcze postępowania w

określonej sprawie.

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy

może dojść zarówno wskutek bezczynności (zaniechania), jak i wskutek działania

sądu. Odpowiada temu nakaz rozważenia przy rozpoznawaniu skargi nie tylko

terminowości podjętych przez sąd czynności, ale także ich prawidłowości. W

konsekwencji o przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd

nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one

nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy.

Reasumując, przewlekłość postępowania to nieuzasadnione żadną z okoliczności

wymienionych w art. 2 ust. 2 ustawy długotrwałe zaniechanie przez sąd czynności

lub podejmowanie czynności nieefektywnych bądź pozornych. Omawiana ustawa

nie wyznacza przy tym przeciętnego czasu oczekiwania na rozpatrzenie sprawy. W

judykaturze zasadniczo za przewlekłe uznaje się postępowanie trwające ponad 12

miesięcy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca

2006 r., I OPP 64/06, LEX nr 360307 i z dnia 24 lipca 2008 r., II OPP 20/08, LEX nr

493700 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., III SPP

96/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 384, z dnia 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP

2007 nr 7-8, poz. 121 i z dnia 8 maja 2013 r., III SPP 51/13, niepublikowane). Nie

jest to jednak sztywna cezura czasowa dla oceny zgodności postępowania z

konwencyjnymi, konstytucyjnymi i proceduralnymi dyrektywami osądzenia sprawy w

rozsądnym terminie.

Mając na uwadze powyższe regulacje i oceniając przy ich uwzględnieniu

zasadność skargi W. W., w pierwszej kolejność należy wskazać, że w istocie termin

oczekiwania przez niego od daty wpływu akt sprawy z apelacją do sądu drugiej

instancji (5 kwietnia 2013 r.) do daty wyznaczonej rozprawy apelacyjnej wyniósł

około 12 miesięcy, jednakże w momencie sporządzania skargi, to jest w dniu 5

marca 2014 r., termin rozprawy był już wyznaczony (zarządzeniem z dnia 6 lutego

2014 r.), a zawiadomienia o jej terminie wyekspediowane do stron (w dniu 7 lutego

2014 r.). Tymczasem skarżący przewlekłości postępowania upatrywał właśnie w

braku wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, wskazując równocześnie na

konieczność zdyscyplinowania sądu odwoławczego poprzez zalecenie podjęcia w

wyznaczonym terminie stosownych czynności, które spowodują rozpoznanie

sprawy. Tak upatrywany cel postępowania skargowego zdezaktualizował się jednak

jeszcze przed wniesieniem skargi, ponieważ został osiągnięty z chwilą wyznaczenia

terminu rozprawy apelacyjnej i wysłania zawiadomień o tym terminie do stron, co w

ocenie Sądu Najwyższego każe tak sformułowane zarzuty skargi uznać za

bezzasadne.

Ponadto, analizując terminowość czynności przed Sądem Apelacyjnym oraz

biorąc pod uwagę przeciętny czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy

apelacyjnej, który zgodnie z informacją Prezes Sądu Apelacyjnego wynosi około 12

miesięcy, a także uwzględniając wynikającą z tej informacji niemożność szybszego

rozpoznania spraw, które wpłynęły do wydziału tego Sądu w 2013 roku w ilości aż

4290, przy istniejącej obsadzie sędziowskiej wynoszącej łącznie 15 sędziów, należy

uznać, że czas oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy w sprawie będącej

przedmiotem skargi nie jest nadmiernie długi. Dodać też wypada, iż skarżący nie

sygnalizował

Sądowi

Apelacyjnemu

zaistnienia

szczególnie

uzasadnionego

wypadku, spowodowanego jego sytuacją bytową, materialną czy osobistą,

uzasadniającego celowość rozpoznania sprawy zainicjowanej wniesioną przez

niego apelacją poza kolejnością wpływu, co byłoby możliwe zgodnie z § 48 ust. 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. w sprawie

regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2014 r.,

poz. 259) – por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2013 r.,

III SPP 188/13 (niepublikowane).

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, że w

niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki i orzekł jak w sentencji, na

podstawie art. 12 ust. 2 ustawy.