III SPP 5/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 5/11

POSTANOWIENIE

Dnia 6 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi "A. T. C." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we W.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego

w sprawie … 528/09,

z udziałem Prezesa Sądu Apelacyjnego

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 maja 2011 r.,

odrzuca skargę.

UZASADNIENIE

Pozwana A. T. C. spółka z o.o. we W. pismem z dnia 18 lutego 2011 r.

wystąpiła za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego do Sądu Najwyższego ze skargą

o stwierdzenie przewlekłości postępowania sądowego w sprawie prowadzonej

przez Sąd Apelacyjny o zwrot opłaty od skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku

Sądu Apelacyjnego z dnia 20 marca 2007 r., … 131/07, domagając się:

1. stwierdzenia przewlekłości postępowania sądowego w sprawie prowadzonej

przez Sąd Apelacyjny o zwrot opłaty od skargi kasacyjnej wniesionej od

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 marca 2007 r., … 131/07,

2. zobowiązania Sądu Apelacyjnego do rozpoznania sprawy w terminie 1

miesiąca od dnia rozpoznania skargi,

3. zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz A. T. C. spółki z o.o. we W. kwoty

15.000 zł z tytułu naruszenia prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, a także

4. zasądzenia od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego na rzecz A. T. C.

spółki z o.o. we W. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa

adwokackiego w wysokości

3.600 zł.

Skarżąca przypomniała przebieg postępowania zainicjowanego pozwem

powoda J. T. wniesionym przeciwko niej oraz Towarzystwu Ubezpieczeń i

Reasekuracji W. S.A. o zasądzenie in solidum kwoty 500.000 zł tytułem

odszkodowania oraz kwoty 500.000 zł tytułem zadośćuczynienia za skutki

zdarzenia, któremu powód uległ w nocy z dnia 3 na dzień 4 lipca 2004 r. na terenie

klubu V. we W. oraz stwierdziła, że postępowanie to ostatecznie zakończyło się

wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 9 lipca 2009 r. oddalającym apelację powoda

wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia 4 marca 2009 r. oddającego

powództwo. Ponadto skarżąca podniosła, że na rozprawie w dniu 4 marca 2009 r.

wystąpiła o zwrot poniesionych kosztów opłaty od apelacji i skargi kasacyjnej na

podstawie art. 79 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych, a Sąd Okręgowy we W. postanowieniem z dnia 5

marca 2009 r. oddalił jej wniosek o zwrot opłaty od apelacji, natomiast w

przedmiocie wniosku o zwrot opłaty od skargi kasacyjnej uznał się niewłaściwym i

w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu jako właściwemu do jej

rozpoznania. Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 8 czerwca 2009 r. oddalił z

kolei zażalenie wniesione przez skarżącą na postanowienie Sądu Okręgowego we

W. z dnia 5 marca 2009 r. oddające jej wniosek o zwrot opłaty od apelacji,

natomiast do dnia wniesienia niniejszej skargi nie rozpoznał przekazanego mu do

rozpoznania wniosku o zwrot opłaty od skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącej

świadczy to o znaczącej przewlekłości postępowania i istotnym naruszeniu prawa

strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, tym bardziej że nie

dokonywała ona żadnych czynności, które mogłyby wpłynąć na wydłużenie czasu

orzekania w sprawie. Dlatego też „przedmiotowe postępowanie znacznie

przekracza granice długości procesowania konieczne dla wyjaśnienia tych

okoliczności faktycznych, które są istotne dla rozstrzygnięcia”, (...) zwłaszcza że

„rozpoznanie wniosku następuje na posiedzeniu niejawnym i nie wymaga

przeprowadzenia długotrwałego postępowania dowodowego”.

Zawarty w skardze wniosek o przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej

skarżąca motywowała wydłużeniem czasu postępowania w stosunku do stopnia

skomplikowania sprawy oraz faktem, iż jest to najprawdopodobniej wynikiem

opieszałości, nie zaś niezależnych okoliczności zewnętrznych. Ponadto dwuletnia

zwłoka w rozpoznaniu wniosku o zwrot opłaty przybiera szczególny wydźwięk,

pogłębiający stopień naruszenia gwarantowanego stronie prawa do terminowego

rozpoznania sprawy, a opłata sądowa w łącznej kwocie 101.800 zł poniesiona

przez pozwaną, bez względu na sytuację finansową strony, stanowi znaczący koszt

i wydatek, w związku z czym rozpoznanie sprawy o zwrot choćby części tej kwoty

jest ważną i istotną sprawą również z punktu widzenia odpowiedzialności członków

zarządu za wynik finansowy spółki prawa handlowego.

Reprezentujący Skarb Państwa Prezes Sądu Apelacyjnego wniósł o

odrzucenie skargi. Zarzucił, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki skargę wnosi się w toku

postępowania w sprawie. Tymczasem w sprawie … 528/09 w dniu 9 lipca 2009 r.

zapadł wyrok Sądu Apelacyjnego, wobec czego sprawa jest prawomocnie

zakończona.

Równocześnie Prezes Sądu Apelacyjnego przyznał, że przedmiotowy

wniosek o zwrot opłaty od skargi kasacyjnej, przekazany do rozpoznania w dniu 26

maja 2009 r. został przez nieuwagę pominięty. Dodał wszakże, iż zgodnie z treścią

art. 79 ust. 1 pkt 1 ppkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych sąd w sytuacji tam przewidzianej ma obowiązek zwrotu opłaty

od skargi kasacyjnej z urzędu. Skoro więc takiej czynności nie podjął, to przyjął, że

brak jest podstaw do zwrotu opłaty. Ani bowiem z treści samego orzeczenia, ani

nawet z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego nie wynikało, iż uchylenie

orzeczenia nastąpiło z powodu oczywistego naruszenia prawa i stwierdzenia tego

naruszenia przez Sąd.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.), ustawa ta reguluje

zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek

działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze. W myśl ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy

stosuje się odpowiednio, gdy na skutek działania lub bezczynności sądu albo

komornika sądowego doszło do naruszenia prawa strony do przeprowadzenia i

zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Stosownie do art. 2 powołanej

ustawy, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego

skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to

konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są

istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (ust. 1), przy czym dla stwierdzenia, czy w

sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić

terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez Sąd w celu wydania w

sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (ust. 2). Oznacza to, iż celem powyższej

skargi jest przeciwdziałanie trwającej przewlekłości, zaś jej funkcją przede

wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu

procesowego. Służy temu zarówno samo stwierdzenie wystąpienia przewlekłości

w postępowaniu (art. 12 ust. 2 ustawy), jak i możliwość zalecenia podjęcia przez

Sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym

terminie (art. 12 ust. 3 ustawy). Jak wyjaśnił w Sąd Najwyższy w uchwale składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP

2005 nr 5, poz. 71), postępowanie ze skargi na przewlekłość nie jest

samodzielnym postępowaniem zmierzającym do stwierdzenia przewlekłości i

ewentualnie

zasądzenia

z

tego

tytułu

odpowiedniego

odszkodowania

(zadośćuczynienia). W uchwale tej Sąd Najwyższy podzielił równocześnie pogląd,

że celem tego postępowania jest przeciwdziałanie przewlekłości postępowania w

trakcie jego trwania i ewentualne przyznanie „odpowiedniej sumy pieniężnej" jako

wstępnej (tymczasowej) rekompensaty. Podobnie wywiedziono w postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz.

102),

dodając

przeciwdziałającą

tam

że

omawiana

trwającej

skarga

przewlekłości

stanowi

doraźną

postępowania.

Sąd

interwencję

Najwyższy

podkreślał również, że publicznoprawnym celem ustawy jest stworzenie realnego i

skutecznego środka zapobiegającego przewlekłości postępowania, czyli takiego

środka, którego funkcją jest przede wszystkim wymuszanie nadania sprawie

odpowiedniego, sprawnego biegu, a więc „stworzenie mechanizmu prawnego

wymuszającego rozpoznanie sprawy przez sąd" (por. uchwałę Sądu Najwyższego

z 19 stycznia 2005 r., III SPP 113/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 134 i uchwałę Sądu

Najwyższego z 19 stycznia 2005 r., III SPP 115/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 135).

Wskazywany jednolicie w orzecznictwie cel powyższej ustawy nie może więc

zostać zrealizowany w sytuacji, kiedy postępowanie zostało prawomocnie

zakończone.

Wypada również dodać, iż z treści art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z

dnia 17 czerwca 2004 r. wynika, że skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu,

którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się do Sądu

w toku postępowania w sprawie, zaś zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy sądem

właściwym do rozpoznania skargi jest sąd przełożony nad sądem, przed którym

toczy się postępowanie. Niewątpliwie w powołanych przepisach chodzi o etap

postępowania przed tym sądem, przed którym to postępowanie nadal się toczy,

czyli nie zostało jeszcze zakończone (zamknięte) w wyniku wydania stosownych

orzeczeń. Wniesienie skargi na przewlekłość postępowania ma bowiem w istocie

służyć dyscyplinowaniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego

się jeszcze postępowania w określonej sprawie (por. również postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III SPP 19/05 - OSNP, nr 17, poz. 277).

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 lipca 2005

r., III SPP 127/05 (PiZS 2005 nr 11 s. 25), dodając że skarga na przewlekłość

postępowania może być wniesiona jedynie do jego prawomocnego zakończenia

oraz że skarga wniesiona po prawomocnym zakończeniu postępowania co do

istoty sprawy jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Także w postanowieniu

z dnia 19 stycznia 2006 r., III SPP 162/05 (LEX nr 439157), Sąd Najwyższy zajął

stanowisko, że skoro sprawa została prawomocnie zakończona, zaś skarga na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej

zwłoki

została

złożona

po

prawomocnym

zakończeniu

postępowania, przeto okoliczność ta powoduje niedopuszczalność skargi z uwagi

na wniesienie jej po upływie przepisanego terminu i stanowi przesłankę

odrzucenia skargi (art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie 1 k.p.c. i w

związku z art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 2 ustawy z 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa

strony

do

rozpoznania

sprawy

w

postępowaniu

sądowym

bez

nieuzasadnionej zwłoki). Pogląd ten podzielono w postanowieniu z dnia 16

czerwca 2005 r., SPK 12/05, (LEX nr 567515), w uzasadnieniu którego

wywiedziono, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 ustawy, skargę o stwierdzenie, że

w postępowaniu, którego skarga ta dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania,

wnosi się w toku postępowania w sprawie. W przypadku, gdy postępowanie

zostało prawomocnie zakończone przed wniesieniem skarg, oczywistym jest, że

nie mogą być one rozpoznane merytorycznie.

Podkreślenia wymaga też fakt, że unormowania ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu

przygotowawczym

prowadzonym

lub

nadzorowanym

przez

prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179,

poz. 1843 ze zm.) stanowią realizację przepisu art. 6 ust. 1 Europejskiej

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4

listopada 1950 r., podpisanej przez Polskę w dniu 26 listopada 1991 r. i

ratyfikowanej w dniu 19 listopada 1992 r. (Dz.U. Nr 85, poz. 427), przyznającego

każdemu prawo do rzetelnego i publicznego rozpoznania jego sprawy w

rozsądnym terminie przez niezawisły sąd ustanowiony ustawą, przy rozstrzyganiu

o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego

oskarżenia w wytaczanej przeciwko niemu sprawie karnej, a także art. 45 ust. 1

Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny,

bezstronny i niezawisły sąd. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka ugruntował się pogląd, iż przepis art. 6 Konwencji ma zastosowanie

tylko wtedy, gdy rezultat postępowania ma bezpośrednio rozstrzygające (directly

decisive) znaczenie dla praw i obowiązków skarżącego o charakterze cywilnym

(zob. m.in. wyrok ETPCz z dnia 16 lipca 1971 r. w sprawie Ringeisen przeciwko

Austrii). Postępowanie musi być bezpośrednio rozstrzygające, co oznacza, że nie

jest wystarczający luźny (tenuous connection) związek lub odległe i przypadkowe

(remote consequences) skutki (zob. wyrok ETPCz z dnia 23 czerwca 1981 r. w

sprawie Le Compte, Van Leuwen i De Meyere przeciwko Belgii). Wymaganie to

jest spełnione, gdy orzekanie o prawach i obowiązkach o charakterze

cywilnoprawnym jest pierwotnym i zasadniczym celem postępowania. W

orzecznictwie przyjęto też, jakie sprawy mają charakter rozstrzygający oraz jakie

takiego charakteru nie mają. Do tych drugich, tzn. do spraw, które nie mają

rozstrzygającego charakteru, a zatem art. 6 Konwencji nie jest w stosunku do nich

stosowany, należą zaś między innymi sprawy dotyczące przyznania kosztów (zob.

post. EKomPCz z dnia 5 maja 1988 r. w sprawie Asterlund przeciwko Szwecji).

Przenosząc przedstawione wyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy,

wypada zauważyć, iż inicjująca ją skarga pozwanej Spółki z całą pewnością nie

dotyczy przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym w sprawie …

528/09, w ramach którego doszło do rozstrzygnięcia w przedmiocie apelacji

wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia 4 marca

2009 r. Zresztą postępowanie to zostało już prawomocnie zakończone wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., gdy tymczasem skarga na przewlekłość

postępowania została wniesiona w dniu 7 marca 2011 r., a zatem po upływie

ponad półtora roku od prawomocnego zakończenia tego postępowania.

Przedmiotowa skarga dotyczy natomiast właśnie postępowania w sprawie

kosztów procesu, a konkretnie w sprawie zwrotu opłaty od skargi kasacyjnej. Z

przyczyn, o których wcześniej była mowa, nie jest to jednak postępowanie,

którego rezultat ma bezpośrednio rozstrzygające znaczenie dla praw i

obowiązków skarżącego o charakterze cywilnym, gdyż te zostały już prawomocnie

rozstrzygnięte w orzeczeniu wydanym co do istoty sprawy, lecz postępowanie o

charakterze

incydentalnym

(wpadkowym)

w

odniesieniu

do

tamtego

postępowania. Z tego powodu skarga pozwanej nie może być także uznana za

wniesioną „w toku postępowania”, jak tego wymaga omawiany wcześniej art. 5

ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Postępowanie, którego dotyczy skarga,

nie

zostało

również

wymienione

w

art.

ustawy

wśród

taksatywnie

wyszczególnionych rodzajów postępowań, w których dopuszczalne jest złożenie

tego środka prawnego. Należy więc uznać, że w postępowaniu o zwrot kosztów

sądowych skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki nie przysługuje. Dlatego też przedmiotowa skarga jako

niedopuszczalna podlega odrzuceniu z mocy art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 §

2 k.p.c. oraz art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie

prawa

przygotowawczym

strony

do

prowadzonym

rozpoznania

lub

sprawy

nadzorowanym

w

przez

postępowaniu

prokuratora

i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze

zm.).