III SPP 44/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 44/14

POSTANOWIENIE

Dnia 11 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gersdorf

SSN Maciej Pacuda

w sprawie ze skargi M. G.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […] w sprawie I ACz […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 kwietnia 2014 r.,

odrzuca skargę.

UZASADNIENIE

M. G. w skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wniósł o stwierdzenie

przewlekłości postępowania w sprawie zawisłej przed Sądem Apelacyjnym w […],

sygn. akt I ACz […]; zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w […] do rozpoznania

sprawy w terminie 1 miesiąca od rozpoznania niniejszej skargi; zasądzenie

od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 5.000 zł, a także o zasądzenie

od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w […] na rzecz skarżącego kosztów

postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wnioskiem z dnia 10 lipca 2013 r.

skarżący zwrócił się do Sądu Apelacyjnego w […] o dokonanie wykładni

postanowienia tego Sądu z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt I Acz […].

Tymczasem do dnia złożenia przedmiotowej skargi Sąd Apelacyjny nie dokonał

wykładni własnego orzeczenia wydanego we wspomnianej sprawie.

Przewodniczący

Wydziału

I

Cywilnego

Sądu

Apelacyjnego

w

[…]

przedstawiając akta sprawy Sądowi Najwyższemu wskazał w piśmie przewodnim,

że

wniosek

o

wykładnię

przedmiotowego

orzeczenia

został

rozpoznany

15 października 2013 r. i doręczony pełnomocnikowi wnioskodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie

prawa

przygotowawczym

strony

do

prowadzonym

rozpoznania

lub

sprawy

nadzorowanym

w

przez

postępowaniu

prokuratora

i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2004 r. Nr 179, poz.

1843 ze zm.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu,

którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż to konieczne dla

wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne dla załatwienia sprawy

egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość

postępowania). Celem ustawy o skardze na przewlekłość postępowania jest

stworzenie w realiach polskiego wymiaru sprawiedliwości mechanizmu prawnego

wymuszającego sprawne rozpoznanie sprawy przez sąd. Obowiązkiem każdego

państwa – strony Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 i

285), jest wszakże zapewnienie takiej organizacji i takiego funkcjonowania systemu

organów wymiaru sprawiedliwości, które faktycznie umożliwia rzeczywiste i

skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 ust. 1 tego aktu prawa do

rozpoznania sprawy przez sąd w rozsądnym terminie. Powinność tę statuuje

również art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle orzecznictwa Trybunału Praw Człowieka można wyróżnić cztery

przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania: 1/ terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do

istoty, 2/ charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, 3/ znaczenie

dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień i 4/ zachowanie

się stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania

(por. M. A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I –

Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane

tam orzecznictwo tego Trybunału). Kryteria te zostały transponowane do ustawy o

skardze na przewlekłość postępowania w jej art. 2 ust. 2.

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy, do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu

sprawy może dojść zarówno wskutek bezczynności (zaniechania), jak i wskutek

działania sądu. Odpowiada temu nakaz rozważenia przy rozpoznawaniu skargi nie

tylko terminowości podjętych przez sąd czynności, ale także ich prawidłowości. W

konsekwencji tegoż o przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy,

gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są

one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy.

Reasumując: przewlekłość postępowania to nieuzasadnione żadną z okoliczności

wymienionych w art. 2 ust. 2 ustawy długotrwałe zaniechanie przez sąd czynności

lub podejmowanie czynności nieefektywnych bądź pozornych.

Celem powyższej skargi jest przeciwdziałanie trwającej przewlekłości, zaś jej

funkcją

przede

wszystkim

wymuszenie

nadania

sprawie

odpowiedniego,

sprawnego biegu procesowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12

czerwca 2012 r., III SPP 21/12, niepublikowane). Służy temu zarówno samo

stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2 ustawy), jak i

możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty

odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy). Jak

wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 16 listopada

2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71), postępowanie ze skargi na

przewlekłość nie jest samodzielnym postępowaniem zmierzającym do stwierdzenia

przewlekłości

i

zasądzenia

z

tego

tytułu

odpowiedniego

odszkodowania

(zadośćuczynienia). W uchwale tej Sąd Najwyższy podzielił równocześnie pogląd,

że celem tego postępowania jest przeciwdziałanie przewlekłości postępowania w

trakcie jego trwania i przyznanie „odpowiedniej sumy pieniężnej” jako wstępnej

(tymczasowej) rekompensaty. Podobnie wywiedziono w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 102),

dodając tam, że omawiana skarga stanowi doraźną interwencję przeciwdziałającą

trwającej przewlekłości postępowania. Sąd Najwyższy podkreślał również, że

publicznoprawnym celem ustawy jest stworzenie realnego i skutecznego środka

zapobiegającego przewlekłości postępowania, czyli takiego środka, którego funkcją

jest przede wszystkim wymuszanie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego

biegu, a więc „stworzenie mechanizmu prawnego wymuszającego rozpoznanie

sprawy przez sąd” (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2005 r.,

III SPP 113/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 134 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19

stycznia 2005 r., III SPP 115/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 135). Wskazywany

jednolicie w orzecznictwie cel powyższej ustawy nie może więc zostać

zrealizowany w sytuacji, kiedy postępowanie zostało prawomocnie zakończone.

Przenosząc przedstawione powyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy

wypada zauważyć, że inicjująca ją skarga dotyczy postępowania przed Sądem

Apelacyjnym w […] o dokonanie wykładni postanowienia tego Sądu z dnia

13 października 2011 r. zapadłego w sprawie o sygn. akt I ACz […].

Postępowanie to jest już zakończone – wniosek o wykładnię orzeczenia został

rozpoznany postanowieniem Sądu drugiej instancji z dnia 15 października 2013 r.

(a więc przed datą złożenia niniejszej skargi) i doręczony pełnomocnikowi strony

w dniu 22 października 2013 r. (k. 1605 i 1628 akt głównych).

Z tego powodu skarga nie może być uznana za wniesioną „w toku

postępowania”, jak tego wymaga komentowany art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17

czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu

przygotowawczym

prowadzonym

lub

nadzorowanym

przez

prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, i - jako

niedopuszczalna - podlega odrzuceniu z mocy art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 §

2 k.p.c. oraz art. 8 ust. 2 powołanej ustawy.

aw