III SPP 3/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 3/07

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie ze skargi R. B.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]

w sprawie III AUa …/05,

z udziałem Prezesa Sądu Apelacyjnego w […]

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 marca 2007 r.,

1. stwierdził przewlekłość postępowania,

2. zalecił wyznaczenie rozprawy apelacyjnej w terminie

jednego miesiąca od dnia doręczenia postanowienia ,

3. przyznał R. B. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego

kwotę 1.000 zł ( jeden tysiąc zł )

4. zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego kwotę

100 zł tytułem zwrotu opłaty stałej oraz 120 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego ; obie kwoty na rzecz

skarżącego

Uzasadnienie

W dniu 1 lutego 2007 r. pełnomocnik skarżącego R. B. złożył skargę na

przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym w […] w sprawie sygn. akt

III AUa …/05. W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu 28 października 2005 r. skarżący

złożył apelację od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 27 września 2005 r.,

sygn. akt IV U …/04. Mimo upływu niemal 14 miesięcy do chwili obecnej Sąd

Apelacyjny nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej. Z informacji udzielonej

skarżącemu wynika, że zaistniała sytuacja związana jest to z dużą ilością spraw

oczekujących na rozstrzygnięcie i czas oczekiwania może potrwać jeszcze kilka

miesięcy. Skarżący podniósł, iż fakt zaniechania rozpoznania przez tak długi okres

apelacji poprzez choćby wyznaczenie terminu posiedzenia jednoznacznie wskazuje

na wystąpienie w sprawie przewlekłości postępowania w rozumieniu art. 2 ustawy z

dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179.

p.1843), zaś faktu tego nie usprawiedliwiają okoliczności obiektywne, zaistniałe w

sprawie. Państwo ma bowiem obowiązek takiego zorganizowania systemu

jurysdykcyjnego, aby właściwe sądy mogły podołać rozstrzyganiu spraw sądowych

w rozsądnych terminach. Jest to zwłaszcza konieczne w odniesieniu do spraw

wymagających szczególnych procedur zapewniających sprawność i szybkość

postępowań sądowych, do których zaliczają się .sprawy z zakresu prawa pracy i

ubezpieczeń społecznych, gdyż polegają one często na osądzeniu kwestii o

życiowym znaczeniu dla zapewnienia bytu materialnego pracownikom lub

ubezpieczonym.

Wskazując na powyższe wniósł o nakazanie Sądowi Apelacyjnemu

wyznaczenia rozprawy w terminie 1 miesiąca od doręczenia odpisu postanowienia

oraz o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 10.000 zł tytułem

odszkodowania, wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania według norm

przepisanych.

W odpowiedzi na złożoną skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w […] wniósł o

oddalenie skargi przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu. Wskazał, iż

sprawa wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w dniu 28 października 2005 r., zaś

wyznaczanie spraw następuje w kolejności ich wpływu. W październiku 2005 r. na

rozpoznanie oczekiwało 4278 spraw Aua, aktualnie oczekuje 3604 spraw AUa.

Rozprawa w niniejszej sprawie została wyznaczona na dzień 14 lutego 2007 r.

Wyjaśnił, iż tak długi czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy jest spowodowany

znaczną ilością spraw oczekujących, zaś sędziowie wydziału orzekają w około 30

sprawach miesięcznie z zakresu ubezpieczeń społecznych, rozpoznają sprawy

pracownicze oraz dyscyplinarne, ponadto rozpoznają sprawy zażaleniowe i nie jest

możliwe rozpoznawanie większej liczby spraw.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga ubezpieczonego R. B. jest zasadna ze względu na fakt wystąpienia

niemal czternastomiesięcznej przewlekłości postępowania w sprawie (na datę

wniesienia skargi), polegającej na niewyznaczeniu w rozsądnym czasie terminu

rozprawy apelacyjnej. Okoliczność tę potwierdził Prezes Sądu Apelacyjnego.

Wskazał, iż przyczyną takiego stanu rzeczy jest duży i stale rosnący wpływ spraw,

niemożliwy do opanowania przy istniejącej obsadzie sędziów orzekających w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Taka argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem stale

zwiększający się wpływ spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych spowoduje

systematyczne wydłużenia się czasu oczekiwania na wyznaczenie terminu

rozprawy apelacyjnej, co za tym idzie stan taki spotęguje tendencje do

powiększania się przewlekłości postępowania (aktualnie ok. 14 miesięcy).

Zaistniała sytuacja wymaga natychmiastowego podjęcia procedur zmierzających do

usprawnienia

i

przyspieszenia

wyznaczania

rozprawa

apelacyjnych.

W

postanowieniu z dnia 8 marca 2005 r. (sygn. akt III SPP 34/05) Sąd Najwyższy

podkreślił, iż Rzeczpospolita Polska ma, wypływający z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP

oraz z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284

ze zm.), obowiązek takiego organizowania systemu jurysdykcyjnego, aby właściwe

sądy mogły podołać rozstrzyganiu spraw sądowych w rozsądnych terminach. Jest

to zwłaszcza konieczne przy rozstrzyganiu spraw uznanych w wewnętrznym

porządku prawnym za wymagające szczególnych procedur zapewniających

sprawność i szybkość postępowań sądowych, do których zaliczają się sprawy z

zakresu prawa pracy oraz ubezpieczeń społecznych, gdyż polegają one często na

osądzaniu kwestii o życiowym znaczeniu dla zapewnienia bytu materialnego

pracownikom

lub

ubezpieczonym.

Tego

typu

uwarunkowania

społeczne

zmierzające do szybkiego orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy lub

ubezpieczeń społecznych wymusiły na ustawodawcy krajowym wprowadzenie

takich, między innymi, reguł proceduralnych, które wymagają niezwłocznego

wstępnego badania sprawy przez przewodniczącego po jej wniesieniu (art. 467

k.p.c.), podejmowania przez sąd czynności wyjaśniających (art. 468 k.p.c.), a

przede wszystkim ustanawiają obowiązek wyznaczenia terminu pierwszej rozprawy

tak, aby od daty wniesienia pozwu lub odwołania do wyznaczenia rozprawy nie

upłynęło więcej niż dwa tygodnie, chyba że zachodzą nadzwyczajne, tj. niedające

się usunąć przeszkody (art. 471 k.p.c.). Te procesowe dyrektywy mają odpowiednie

zastosowanie do postępowania przed sądem drugiej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.) i

nie mogą ich blokować trudności kadrowe sądów. Władze krajowe mają bowiem

obowiązek

zorganizowania

jurysdykcyjnej,

w

tym

warunków

zapewnienia

należytego

optymalnej

sprawowania

obsady

władzy

kadrowej

sądów

odwoławczych orzekających w sprawach pracowniczych i z zakresu ubezpieczeń

społecznych, aby nie dochodziło do przewlekłości postępowań w sprawach

sądowych uznanych za istotne z punktu widzenia szczególnej potrzeby społecznej

zagwarantowania wzmożonej sprawności i szybkości ich osądzania. Nie zwalnia to

również samych sądów orzekających w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych od przestrzegania procesowych zasad przewidzianych dla szybkiego i

sprawnego ich osądzania. W sprawach tych już na etapie postępowania przed

organami

ubezpieczeń

społecznych

dochodzi

do

weryfikowania

spornych

okoliczności faktycznych lub prawnych, zatem powinny być już – co do zasady dostatecznie wyjaśnione w procedurze odwoławczej od decyzji organu ubezpieczeń

społecznych przez sądy pierwszej instancji. Ponadto są to na ogół sprawy

rodzajowo podobne i w dużym stopniu powtarzalne, jeżeli chodzi o przedmiot i

zakresy odwołań od decyzji organów ubezpieczeń społecznych, co sprawia, że

kwestie kontrowersyjne lub szczególnie prawniczo skomplikowane nie ujawniają się

nazbyt często, a zatem instancyjna kontrola orzeczeń sądów pierwszej instancji w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych na ogół nie tworzy zawiłych barier

ograniczających możliwości ich szybkiego i sprawnego osądzania.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy nie może akceptować tendencji

do dalszego wydłużania okresów oczekiwania na pierwszą rozprawę apelacyjną

poza rozsądne miary. Podważa to konstytucyjne, konwencyjne i proceduralne w

wewnętrznym systemie prawnym, dyrektywy osądzania w rozsądnym terminie

spraw sądowych o istotnym znaczeniu z punktu widzenia ochrony życiowych

uprawnień ubezpieczonych. W ocenie Sądu Najwyższego, w niniejszej sprawie,

takie rozsądne miary zostały przekroczone, bowiem od czasu złożenia apelacji do

wpływu skargi na przewlekłość postępowania apelacyjnego minęło około czternastu

miesięcy.

Stan

taki

uzasadniał

stwierdzenie

przewlekłości

postępowania

apelacyjnego oraz wydanie zalecenia wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej w

ciągu miesiąca od doręczenia odpisu orzeczenia Sądu Najwyższego (art. 12 ust. 2 i

3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz.U.

Nr 179, poz. 1843).

Jednocześnie Sąd Najwyższy tylko w części uwzględnił wniosek skarżącego

o przyznanie mu sumy pieniężnej (art. 12 ust. 4 powołanej ustawy). Sąd wziął

bowiem pod rozwagę fakt, iż w toczącej się sprawie wartość przedmiotu sporu jest

stosunkowo niska. Ubezpieczony odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 13 września 2004 r. domagając się jej zmiany i zaliczenia mu

do podstawy wymiaru emerytury zarobków za lata 1990 – 1999 w pełnej wysokości.

Z akt sprawy nie wynika, aby poniósł on istotny uszczerbek ekonomiczny ze

względu na fakt nierozpoznania jego sprawy w postępowaniu sądowym bez

uzasadnionej zwłoki. Zdaniem Sądu Najwyższego kwota jednego tysiąca złotych

dla skarżącego jest kwotą odpowiednią w rozumieniu art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17

czerwca 2004 r.