III SPP 28/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 28/14

POSTANOWIENIE

Dnia 11 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSA Agata Pyjas-Luty (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi M. R.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]

w sprawie III AUa […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 marca 2014 r.,

I. oddala skargę,

II. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w […]

na rzecz adwokata A. M. - W. kwotę 120 (sto dwadzieścia)

złotych podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług

tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.

UZASADNIENIE

M. R. w skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wniosła o stwierdzenie, że

w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w […] w sprawie o sygn. akt

III AUa […]

Apelacyjnemu

nastąpiła

zalecenia

przewlekłość

postępowania,

wyznaczenie

podjęcia

wyznaczonym

terminie

w

Sądowi

odpowiednich

czynności, które spowodują rozpoznanie sprawy, zasądzenie od Skarbu Państwa

na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 8.000 złotych oraz zasądzenie

od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w dniu 29 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w P. wydał wyrok w sprawie z odwołania M. R. od decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w P. w dnia 14 sierpnia 2012 r.

Apelację od tego wyroku wywiódł organ rentowy w dniu 5 czerwca 2013 r.

i w dniu 8 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w P. przekazał apelację wraz z aktami

sprawy Sądowi Apelacyjnemu w […] celem rozpoznania. Z uwagi na upływ

6 miesięcy od dnia złożenia apelacji przez organ rentowy i braku jakiegokolwiek

biegu w sprawie pełnomocnik odwołującej w dniu 19 grudnia 2013

r.

skontaktował się telefonicznie z Sekretariatem III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Apelacyjnego w […] i uzyskał informację, że termin rozprawy

nie został jeszcze wyznaczony.

W ocenie skarżącej upływ ponad 7 miesięcy od dnia wniesienia apelacji

powoduje, że w sprawie zachodzi ewidentna przewlekłość postępowania. Doszło

bowiem do rażącego naruszenia prawa odwołującej do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, gdyż postępowanie trwa dłużej, niż jest to konieczne do

wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są niezbędne dla jej

rozstrzygnięcia. Przewlekłość ta nastąpiła od dnia przekazania apelacji z aktami

sprawy do sądu odwoławczego i trwa nadal, albowiem Sąd Apelacyjny nie zapewnił

właściwego toku postępowania, nie podejmował też żadnego wysiłku w celu

przyspieszenia tego postępowania. Skarżąca podniosła, że w żaden sposób nie

przyczyniła się do opóźnienia postępowania, a brak rozpoznania przez tak długi

czas naraża ją na bardzo poważne konsekwencje w szczególności finansowe, co

uzasadnia wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 8.000 zł.

Prezes Sądu Apelacyjnego w […] w odpowiedzi na skargę przedstawił

wyjaśnienie Przewodniczącej Wydziału III Sądu Apelacyjnego w […], które w pełni

podzielił. Z wyjaśnienia wynika, że akta sprawy od daty jej wpływu do tego Sądu

oczekiwały na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnymi numerami

wpływu spraw. W dniu 10 stycznia 2014 r. wydane zostało zarządzenie

o wyznaczeniu terminu rozprawy na dzień 5 marca 2014 r., które zostało wykonane

w dniu 23 stycznia 2014 r. Termin od wpływu sprawy do wyznaczenia terminu

rozprawy wyniósł 8 miesięcy i wynikał on z ilości spraw wpływających do Wydziału

w 2013 r. (2.622 sprawy w repertorium AUa) oraz z obsady sędziowskiej. W 2013 r.

w Wydziale orzekało łącznie z Przewodniczącą 7 sędziów, a od sierpnia do końca

2013 r. 8 sędziów. W tym czasie przeciętny miesięczny wpływ wynosił zatem

ponad 200 spraw, a średnio sędziowie w 2013 r. załatwili 1.374 sprawy, co daje

przeciętnie 171,7 spraw na jednego sędziego. W tych okolicznościach oczekiwanie

przez 8 miesięcy na termin rozprawy jest wynikiem dużej ilości spraw i 8–osobowej

obsady sędziowskiej a nie zaniedbaniami ze strony sędziów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie

prawa

przygotowawczym

strony

do

prowadzonym

rozpoznania

lub

sprawy

nadzorowanym

w

przez

postępowaniu

prokuratora

i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1483 ze

zm.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego

skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie trwa dłużej, niż to konieczne dla

wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne dla załatwienia sprawy

egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość

postępowania). Celem ustawy o skardze na przewlekłość postępowania jest

stworzenie w realiach polskiego wymiaru sprawiedliwości mechanizmu prawnego

wymuszającego sprawne rozpoznanie sprawy przez sąd. Obowiązkiem każdego

państwa - strony Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z

1993 r. Nr 61, poz. 284 i 285), jest wszakże zapewnienie takiej organizacji i takiego

funkcjonowania systemu organów wymiaru sprawiedliwości, które faktycznie

umożliwia rzeczywiste i skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 ust. 1

tego aktu prawa do rozpoznania sprawy przez sąd w rozsądnym terminie.

Powinność tę statuuje również art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 16 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71), postępowanie ze

skargi na przewlekłość nie jest samodzielnym postępowaniem zmierzającym do

stwierdzenia przewlekłości i ewentualnie zasądzenia z tego tytułu odpowiedniego

odszkodowania (zadośćuczynienia). W uchwale tej Sąd Najwyższy podzielił

równocześnie

pogląd,

że

celem

tego postępowania

jest przeciwdziałanie

przewlekłości postępowania w trakcie jego trwania i ewentualne przyznanie

„odpowiedniej sumy pieniężnej” jako wstępnej (tymczasowej) rekompensaty.

Podobnie wywiedziono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r.,

III SPP 120/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 102), dodając tam, że omawiana skarga

stanowi

doraźną

interwencję

przeciwdziałającą

trwającej

przewlekłości

postępowania. Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie podkreślał również, że

publicznoprawnym celem ustawy jest stworzenie realnego i skutecznego środka

zapobiegającego przewlekłości postępowania, czyli takiego środka, którego funkcją

jest przede wszystkim wymuszanie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego

biegu, a więc „stworzenie mechanizmu prawnego wymuszającego rozpoznanie

sprawy przez sąd” (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2005 r., III SPP

113/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 134 i uchwałę Sądu Najwyższego z 19 stycznia

2005 r., III SPP 115/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 135). Wskazywany jednolicie w

orzecznictwie cel powyższej ustawy nie może więc zostać zrealizowany na przykład

w sytuacji, kiedy postępowanie zostało prawomocnie zakończone. Wniesienie

skargi na przewlekłość postępowania ma zatem w istocie służyć dyscyplinowaniu

czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się jeszcze postępowania w

określonej sprawie.

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy

może dojść zarówno wskutek bezczynności (zaniechania), jak i wskutek działania

sądu. Odpowiada temu nakaz rozważenia przy rozpoznawaniu skargi nie tylko

terminowości podjętych przez sąd czynności, ale także ich prawidłowości. W

konsekwencji o przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd

nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one

nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy.

Reasumując, przewlekłość postępowania to nieuzasadnione żadną z okoliczności

wymienionych w art. 2 ust. 2 ustawy długotrwałe zaniechanie przez sąd czynności

lub podejmowanie czynności nieefektywnych bądź pozornych. Omawiana ustawa

nie wyznacza przy tym przeciętnego czasu oczekiwania na rozpatrzenie sprawy. W

judykaturze zasadniczo za przewlekłe uznaje się postępowanie trwające ponad 12

miesięcy (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca

2006 r., I OPP 64/06, LEX nr 360307 i z dnia 24 lipca 2008 r., II OPP 20/08, LEX nr

493700 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., III SPP

96/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 384, z dnia 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP

2007 nr 7-8, poz. 121 i z dnia 8 maja 2013 r., III SPP 51/13, niepublikowane). Nie

jest to jednak sztywna cezura czasowa dla oceny zgodności postępowania z

konwencyjnymi, konstytucyjnymi i proceduralnymi dyrektywami osądzenia sprawy w

rozsądnym terminie.

Mając na uwadze powyższe regulacje, oceniając zasadność skargi M. R.,

w pierwszej

kolejność

wskazać

należy,

że

skarżąca

zarzuciła

wyłącznie

bezczynność Sądu Apelacyjnego, dlatego Sąd Najwyższy nie analizował długości

całego

postępowania

sądowego,

wszczętego

odwołaniem

od

decyzji

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a jedynie kwestię sprawności postępowania

przed Sądem Apelacyjnym. W istocie termin oczekiwania od daty wpływu akt

sprawy z apelacją do sądu drugiej instancji do daty wyznaczonej rozprawy

apelacyjnej wyniósł 8 miesięcy, jednakże w dacie złożenia skargi w dniu 26 stycznia

2014 r. termin rozprawy był już wyznaczony, a zawiadomienia o jej terminie

ekspediowane do stron. Tymczasem skarżąca przewlekłości postępowania

upatrywała w braku wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, wskazując

równocześnie na konieczność

zdyscyplinowania sądu odwoławczego poprzez

zalecenie podjęcia w wyznaczonym terminie stosownych czynności, które

spowodują rozpoznanie sprawy. Tak upatrywany cel postępowania skargowego

zdezaktualizował się zatem jeszcze przed wniesieniem skargi, został bowiem

osiągnięty z chwilą wyznaczenia ternu rozprawy apelacyjnej i ekspediowaniem

zawiadomień o jej terminie, co w ocenie Sądu Najwyższego czyni tak sformułowane

zarzuty

skargi

bezzasadnymi.

Ponadto

analizując

terminowość

czynności

przed Sądem Apelacyjnym stwierdzić należy, że biorąc pod uwagę przeciętny czas

oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej oraz uwzględniając

wynikającą z informacji Prezesa Sądu Apelacyjnego możliwość rozpoznania spraw,

które wpłynęły do wydziału pracy i ubezpieczeń społecznych tego Sądu w 2013 r.

przy istniejącej obsadzie sędziowskiej, należy uznać, że czas oczekiwania

na wyznaczenie terminu rozprawy nie był nadmiernie długi, nadto skarżąca

nie sygnalizowała zaistnienia szczególnie uzasadnionego wypadku, uzasadnionego

jej sytuacją bytową, materialną czy osobistą, wskazującego na celowość

rozpoznania sprawy poza kolejnością w myśl § 48 ust. 3 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. w sprawie regulaminu

wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 259) –

por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2013 r., III SPP 188/13

(niepublikowane).

Na

marginesie

zauważyć

jedynie

należy,

że

wniesienie

w

tych

okolicznościach skargi powodującej konieczność przedstawienia akt sprawy wraz

ze skargą Sądowi Najwyższemu skutkowały zniesieniem terminu rozprawy

apelacyjnej wyznaczonej na dzień 5 marca 2014 r. i dalszym przesunięciem

rozpoznania sprawy z przyczyn niezależnych od Sądu Apelacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że w niniejszej sprawie

nie doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 12

ust. 2 ustawy, o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej w

postępowaniu przez Sądem Najwyższym orzekając na podstawie art. 108 § 1 k.p.c.

w związku z art. 8 ust. 2 ustawy.

aw