III SPP 22/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 22/10

POSTANOWIENIE

Dnia 22 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi Katarzyny Ś.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego […]

w sprawie I ACa 40/10,

z udziałem Prezesa Sądu Apelacyjnego

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 listopada 2010 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Skarżąca – K. Ś. wniosła o stwierdzenie, że w postępowaniu w sprawie I

ACa

40/10

Sądu

Apelacyjnego

nastąpiła

przewlekłość

postępowania.

W

szczególności wskazała na przewlekłość polegającą na: „zaniechaniu przez Sąd

Apelacyjny rozpoznania kolejnych wniosków skarżącej o sprostowanie sentencji

postanowień i zarządzeń wydawanych w sprawie I ACa 40/10, bezczynność Sądu

Apelacyjnego w przedmiocie nadania biegu i rozpoznaniu skargi o wznowienie

postępowania I C 857/07 i I ACa 685/08, wydawaniu w postępowaniu I ACa 40/10

orzeczeń i zarządzeń fikcyjnych (sententia non existens), orzekaniu w warunkach

nieważności postępowania, zaniechaniu sporządzenia i doręczenia skarżącej

obligatoryjnych uzasadnień postanowień i zarządzeń w sprawie I ACa 40/10,

zaniechaniu przez Sąd Apelacyjny rozpoznania wnioskowanych zagadnień

prejudycjalnych”.

Skarżąca wniosła o przyznanie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na

swoją rzecz sumy 20.000 zł, o zalecenie Sądowi Apelacyjnemu niezwłocznego

rozpoznania wszystkich wniosków o sprostowanie sentencji postanowień i

zarządzeń I ACa 40/10, a także o dopuszczenie dowodu z akt sprawy I C 857/07

Sądu Okręgowego oraz repertorium C 2007 tego Sądu na okoliczność fikcyjnego

charakteru postępowań I C 857/07, I ACa 685/08 i III CSK 35/09.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że na przełomie 2009/2010 r. imieniem

własnym wniosła do Sądu Apelacyjnego skargę „o wznowienie postępowań I ACa

685/08 Sądu Apelacyjnego i I C 857/07 Sądu Okręgowego”. Skarga objęła tylko

postępowanie do wartości przedmiotu sporu 100.000 zł i tylko przeciwko Skarbowi

Państwa - Staroście B. Jak wynikało z uzasadnienia, w pozostałym zakresie

podmiotowo-przedmiotowym skarżąca uznała wyroki I C 857/07 i I ACa 685/08 za

nieistniejące, a w rezultacie nie objęła ich zaskarżeniem.

Z uwagi na niewydanie w sprawie I C 857/07 postanowienia o dopozwaniu

Gminy

Miasta

B. oraz

niedopuszczalność

rozszerzeń

przedmiotowo

-

podmiotowych po zawiśnięciu sprawy o 100.000 zł przeciwko Skarbowi Państwa,

skarżąca jednoznacznie określiła, że przedmiotem skargi w sprawie I ACa 40/10

nie jest postępowanie Sądu Najwyższego w sprawie III CSK 35/09. Równie

jednoznacznie zażądała ustalenia prejudycjalnego, że wyrok Sądu Najwyższego w

sprawie III CSK 35/09 pozbawiony jest bytu prawnego w całości lub części.

Skarżąca podniosła, że „w trakcie następnych 10 miesięcy Sąd Apelacyjny

„zajął się" jedynie„wątkiem" badania dopuszczalności wznowienia I ACa 40/10 w

zakresie postępowania przed Sądem Najwyższym. Sąd odrzucił skargę I ACa

40/10 odnośnie wznowienia postępowania III CSK 35/09 jako wniesioną przez

osobę nieuprawnioną oraz bez uzasadnienia odmówił zwolnienia skarżącej od

kosztów sądowych, pomimo iż została ona zwolniona w całości w sprawach I C

857/07, I ACa 685/08 i III CSK 35/09”. Zauważyła, że nie wiadomo z jakich

względów i dlaczego Sąd Apelacyjny dopatrzył się objęcia skargą I ACa 40/10

postępowania III CSK 35/09. Stwierdziła, że „niemniej pozostaje poza sporem, iż

nie zwalniało to sądu od terminowego nadania biegu i rozpoznania skargi o

wznowienie postępowań I i II instancji w zakresie zadysponowanym przez

skarżącą”.

Zdaniem skarżącej, oczywistą przewlekłością Sądu Apelacyjnego jest

uchylenie się od rozpoznania składanych przez nią wniosków o sprostowanie

sentencji postanowień i zarządzeń w sprawie I ACa 40/10. Sąd rozpoznał jedynie

wnioski dotyczące sentencji postanowień z dnia 12 sierpnia 2010 r. “Jednak i to

postanowienie jest niedopuszczalne, albowiem sąd odmawiający sprostowania

orzekał w innym składzie, aniżeli ten który sporządził kwestionowaną sentencję.

Nadto w składzie z dnia 8 sierpnia znajdował się “iudex inhabilis - SSA P. R.”

Skarżąca stwierdziła nadto, że “świadome i celowe wydawanie przez Sąd

orzeczeń zmierzających do obejścia prawa lub pozbawienia strony przysługujących

jej uprawnień pozbawia takie orzeczenia bytu prawnego, a Sąd wydający takie

decyzje traci ustrojową legitymację i wydane w takich warunkach orzeczenia

stanowią sententia non existens”, co dodatkowo “kwalifikuje przewlekłość tego

postępowania”.

Wedle skargi, Sąd Apelacyjny w przedmiotowej sprawie “bardzo dosadnie

daje do zrozumienia skarżącej, iż w zawisłym postępowaniu jest pozbawiona

jakichkolwiek możliwości obrony swoich praw, czego dowodem jest jego

stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 maja 2010 r., iż

“niezależnie czy podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące nieważności

postępowania przez naruszenie art. 48 i 413 k.p.c są zasadne, nie jest możliwe

nadanie dalszego biegu sprawie, gdyż stronie nie przysługuje środek zaskarżenia”,

w konsekwencji czego Sąd Apelacyjny zdaje się wyrażać stanowisko, że w sytuacji

kiedy wydane orzeczenie jest niezaskarżalne, to Sąd może orzekać w składzie

sprzecznym z prawem, gdyż i tak skarżąca nie wzruszy wadliwego orzeczenia”.

Zdaniem skarżącej, odmowa zwolnienia od kosztów, pomimo niedawnego

zwolnienia jej w postępowaniu I Ca 685/08 czy kilkukrotne zasiadanie w składzie

orzekającym w sprawie I CA 40/09 “SSA P. R.”, podlegającego wyłączeniu z mocy

ustawy, nie da się pogodzić ani z elementarnymi standardami państwa prawnego,

ani z kodeksem etyki sędziowskiej.

Z

tych

względów

uzasadnione

jest

żądanie

maksymalnej

kwoty

zadośćuczynienia.

Prezes Sądu Apelacyjnego wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na jej

niedopuszczalność, ewentualnie o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Przede wszystkim podkreślić należy, że przedmiotowa skarga dotyczy

postępowania Sądu Apelacyjnego w przedmiocie wznowienia postępowania, w tym

także postępowania zażaleniowego związanego z tym etapem postępowania. Nie

można zatem uznać, że została wniesiona po zakończeniu postępowania

sądowego rozstrzygającego co do istoty sprawy. Stąd też nie zachodzi podstawa

do jej odrzucenia na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o

skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.).

Zgodnie z art. 1 ust. 1 powyższej ustawy, reguluje ona zasady i tryb

wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy

bez

nieuzasadnionej

zwłoki

zostało

naruszone

na

skutek

działania

lub

bezczynności sądu. Stosownie do art. 2 ustawy, strona może wnieść skargę o

stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej

prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w

sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i

prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (ust. 1), przy czym dla

stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w

szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez Sąd w

celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (ust. 2). Oznacza to, iż celem

skargi na przewlekłość w toku postępowania jest przeciwdziałanie trwającej

przewlekłości, zaś jej funkcją przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie

odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego. Służy temu zarówno samo

stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2 ustawy), jak i

możliwość zalecenia podjęcia przez Sąd rozpoznający sprawę, co do istoty

odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy).

W art. 12 ust. 3 ustawy znalazło się jednoznaczne potwierdzenie systemowej

(modelowej) konstrukcji właściwości sądu rozpoznającego skargę jako sądu

działającego w danej sprawie tylko incydentalnie i tylko po to, ażeby "wymusić"

podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Z tego punktu widzenia jest

niezwykle znamienne zawarte w tym przepisie zastrzeżenie, że zalecenia sądu

rozpoznającego skargę "nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej

sprawy". Oznacza to, że przy rozpoznaniu skargi na przewlekłość postępowania

niedopuszczalna jest merytoryczna ocena rozstrzygnięć sądu. Takie stanowisko

zostało potwierdzone przez Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach.

Należy

wskazać na rozbudowaną argumentację przedstawioną w uzasadnieniu uchwały

Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2008 r., III SPZP

2/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 85, uchwały Sądu Najwyższego w składzie siedmiu

sędziów z dnia 17 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71), a

także uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 18 stycznia 2005 r., III SPP 113/04,

(OSNP 2005 nr 9, poz. 134), z dnia 19 stycznia 2005 r., III SPP 115/04 (OSNP

2005 nr 9, poz. 135) i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r., III

SPP 120/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 102), z dnia 19 stycznia 2006 r., III SPP

162/05, z dnia 18 lutego 2005 r., III SPP 19/05 (OSNP 2005 nr 17, poz. 277).

Skarżąca zarzuca, ogólnie rzecz ujmując, że nietrafne rozstrzygnięcia Sądu

Apelacyjnego (określane też jako fikcyjne i zapadłe w warunkach nieważności

postępowania) spowodowały nienadanie biegu wniesionej przez nią skardze o

wznowienie postępowania. Innymi słowy, z przestawionej argumentacji wynika, że

orzeczenia Sądu Apelacyjnego, procesowo wadliwe i niezgodne ze stanowiskiem

prezentowanym przez nią we wnoszonych pismach procesowych (wnioskach i

zażaleniach), stanowią przejaw przewlekłości postępowania. Zatem skarga

zasadniczo opiera się na merytorycznym kwestionowaniu rozstrzygnięć tego Sądu,

a także wykazywaniu ich wad formalnych (naruszeń przepisów postępowania).

Taki charakter ma zarzut „bezczynności Sądu Apelacyjnego w przedmiocie

nadania biegu i rozpoznaniu skargi o wznowienie postępowania I C 857/07 i I ACa

685/08”. Nie sposób twierdzić o bezczynności w tej kwestii w sytuacji, gdy Sąd

Apelacyjny po niespełna miesiącu od wniesienia skargi o wznowienie postępowania

(10 stycznia 2010 r.) postanowił o jej odrzuceniu (10 luty 2010 r.). Przytaczana

przez skarżącą argumentacja kwestionuje poglądy i motywy przedstawione przez

Sąd w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 lutego 2010 r. Wywodzi się w niej o

błędnym stanowisku Sądu Apelacyjnego przyjmującym, że skarga o wznowienie

postępowania objęła postępowanie przed Sądem Najwyższym w sprawie III CSK

35/09, a tymczasem - według skarżącej - dotyczyła ona wyłącznie postępowania

przed Sądem Okręgowym w sprawie I C 857/07 i przez Sądem Apelacyjnym w

sprawie I ACa 685/08, czemu nie stało na przeszkodzie to, że skarga kasacyjna od

wyroku Sądu Apelacyjnego została oddalona wyrokiem Sądu Najwyższego w

sprawie III CSK 35/09. Z tej przyczyny skarżąca uznaje, że skardze o wznowienie

postępowania w sprawie I C 857/07 i I ACa 685/08 nie nadano biegu. W istocie

zatem skarżąca żąda merytorycznej i formalnej oceny prawidłowości postanowienia

Sądu Apelacyjnego odrzucającego skargę o wznowienie postępowania, a także

żąda tego samego w odniesieniu do pozostałych wydanych w postępowaniu

zażaleniom postanowień i zarządzeń. Tymczasem zgodnie z przedstawionym

wyżej stanowiskiem, badaniu w trybie skargi na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie

podlegają rozstrzygnięcia, które w sprawie zapadają, ale wyłącznie przyczyny

nieuzasadnionej zwłoki w rozstrzyganiu o istocie sprawy, o ile ona występuje. Tym

samym niedopuszczalna jest merytoryczna ocena rozstrzygnięć sądu. W

konsekwencji Sąd Najwyższy nie bada w tym postępowaniu czy wydane orzeczenia

zapadły „w warunkach nieważności postępowania”, czy były wadliwe z punktu

widzenia prawa procesowego (z uwagi na błędną wykładnię przepisów dotyczących

wznowienia postępowania), czy stanowiły one „orzeczenia i zarządzenia fikcyjne

(sententia non existens)”, czy oddalenie wniosków o sporządzenie uzasadnienia

orzeczeń (takie postanowienie zapadło w dniu 8 września 2010 r.) ma oparcie w

przepisach prawa.

Tę ostatnią kwestię - „zaniechanie sporządzenia i doręczenia skarżącej

obligatoryjnych uzasadnień postanowień i zarządzeń” należy ocenić podobnie jak

„zaniechanie przez Sąd Apelacyjny rozpoznania kolejnych wniosków skarżącej o

sprostowanie sentencji postanowień i zarządzeń wydawanych w sprawie I ACa

40/10”. Sąd ten nie rozpoznał dwóch wniosków w tym przedmiocie (zawartych w

zażaleniach z dnia 30 kwietnia 2010 r. raz z dnia 4 czerwca 2010 r.). Nie miało to

jednak wpływu na tok postępowania - rozumiany jako kolejne niezbędne czynności

procesowe sądu wynikające z wnoszonych środków zaskarżenia, zmierzające do

ich załatwienia i zakończenia sprawy (nie tamowały go). Jak wynika z przepisów

ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, skarga ta przysługuje na

przewlekłość postępowania w ujęciu globalnym. Chociaż więc sprawność

postępowania jest oceniana poprzez terminowość podejmowanych przez sąd

poszczególnych czynności, to o przewlekłości postępowania można mówić

wówczas, gdy podejmowane ze zwłoką czynności wydłużają czas rozstrzygnięcia

sprawy co do istoty. Inaczej rzecz ujmując, o przewlekłości postępowania decyduje

czas trwania całości postępowania, a nie terminowość podejmowania przez sąd

poszczególnych czynności, w szczególności jeżeli nie wpływają one na wydłużenie

postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r., II SPP

14/09, LEX nr 551875). Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko

poprzez czynności sądu, lecz także przez aktywność procesową strony.

Niezakończenie postępowania w niniejszej sprawie (w przedmiocie wznowienia

postępowania) nie jest przecież spowodowane zaniechaniem rozpoznania

wniosków o sprostowanie orzeczeń czy „zaniechaniem sporządzenia i doręczenia

skarżącej obligatoryjnych uzasadnień postanowień i zarządzeń w sprawie”, lecz

wynika z konieczności rozstrzygania o wnoszonych kolejno przez skarżącą

zażaleniach i o związanych z nimi kwestiach ubocznych (zwolnienie od kosztów

sądowych).

Co się zaś tyczy „zaniechania przez Sąd Apelacyjny rozpoznania

wnioskowanych zagadnień prejudycjalnych”, to formułowany przez skarżącą we

wnoszonych przez nią kolejnych zażaleniach wniosek o „ustalenie, że wyrok Sądu

Najwyższego w sprawie III CSK 35/09 pozbawiony jest bytu prawnego w całości lub

części”, nie mógł być przedmiotem wypowiedzi Sądu Apelacyjnego, skoro

zażalenia te zostały odrzucone z przyczyn formalnych i nie doszło do rozważań nad

ich merytoryczną treścią.

Podkreślić należy, że wszystkie czynności Sądu Apelacyjnego związane

wniesioną skargą o wznowienie postępowania, a następnie z tokiem postępowania

zażaleniowego podejmowane były terminowo. Postępowanie I ACa 40/10, którego

przedmiotowa skarga dotyczy, zainicjowane zostało wniesieniem w dniu 10

stycznia 2010 r. skargi o wznowienie postępowania. Po wydaniu postanowienia z

dnia 12 lutego 2010 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania skarżąca

wnosiła kolejne zażalenia (na postanowienie o odrzuceniu skargi z dnia 10 lutego

2010 r. oraz na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych z dnia

4 marca 2010 r. - oba rozstrzygnięte postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2010 r., na

postanowienie z dnia 7 kwietnia 2007 r. - rozstrzygnięte postanowieniem z dnia 11

maja 2010 r., na zarządzenie z dnia 30 czerwca 2010 r. (wzywające do

uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie z dnia 11 maja 2010

r.), na postanowienie z dnia 12 sierpnia 2010 r. – oba rozstrzygnięte

postanowieniem z dnia 8 września 2010 r. Do rozpoznania pozostało zażalenie na

postanowienie z dnia 11 maja 2010 r. Mogło być ono rozpoznane dopiero po

wydaniu postanowienia z dnia 8 września 2010 r., jednakże na skutek wniesienia

skargi na przewlekłość postępowania

akta sprawy zostały przekazane Sądowi

Najwyższemu. To, że powyższe rozstrzygnięcia nie były zgodne z oczekiwaniami

strony, bo nie doprowadziły do zwolnienia od kosztów sądowych, wzruszenia

kolejnych postanowień o odrzuceniu zażalenia, wzruszenia postanowienia o

odrzuceniu

skargi

o

wznowienia

postępowania

i

do

merytorycznego

jej

rozpoznania, nie oznacza, że w sprawie doszło do przewlekłości postępowania.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1

ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki orzekł jak w sentencji.