III SPP 21/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 21/12

POSTANOWIENIE

Dnia 12 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie ze skargi J. J.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego /…/

w sprawie I ACz …,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 czerwca 2012 r.,

1) odrzuca skargę;

2) przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego radcy

prawnemu M. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych

powiększoną o obowiązującą stawkę podatku od towarów i

usług

tytułem

kosztów

nieopłaconej

pomocy

prawnej

w

postępowaniu przed Sądem Najwyższym.

UZASADNIENIE

Powód J. J. reprezentowany przez swojego pełnomocnika pismem z dnia 17

kwietnia 2012 r. wystąpił za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego /…/

do Sądu

Najwyższego o stwierdzenie, że w sprawie z powództwa J. J. przeciwko B. M.,

prowadzonej przez Sąd Apelacyjny w /…/, nastąpiło naruszenie strony do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, „zwłaszcza w okresie od 21

września 2011 r. do 26 stycznia 2012 r.” , domagając się:

1. stwierdzenia przewlekłości postępowania sądowego w wymienionej sprawie,

2. przyznania pełnomocnikowi skarżącego od Skarbu Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu oraz zwrotu poniesionych wydatków,

albowiem nie zostały one opłacone w całości ani w części,

Równocześnie, w przypadku uwzględnienia skargi, skarżący wniósł o

przyznanie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 20.000 zł.

Jako podstawę prawną skargi wskazał art. 2 ust. 1, art. 3 pkt 5, art. 4 ust. 2

oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa

strony

do

rozpoznania

sprawy

w

przygotowawczym

prowadzonym

lub

nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.)

Uzasadniając skargę, jej autor zarzucił, że złożył w dniu 21 września 2011 r.

pismo zatytułowane jako wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i

ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem „wyroku” Sądu Apelacyjnego wydanego w sprawie I ACz ///

o wznowienie postępowania od tegoż „wyroku”. Sąd Apelacyjny w dniu 8 grudnia

2011

r.

wydał

postanowienie

o

odrzuceniu

wspomnianego

wniosku,

a

postanowienie to zostało wysłane przez sekretariat Sądu Apelacyjnego dopiero w

dniu 13 stycznia 2012 r., zaś skarżącemu doręczono je w dniu 25 stycznia 2012 r.

Tym samym, w ocenie skarżącego, doszło w okresie od dnia 21 września 2011 r.

do dnia 25 stycznia 2012 r. do nieuzasadnionej zwłoki sądu, objawiającej się

opieszałym rozpoznaniem wniosku skarżącego. Oznacza to, że sąd dopuścił się

naruszenia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy. Z kolei zaniechania w

organizacji pracy sądu skutkowały, zdaniem skarżącego, narażeniem go na straty

oraz pogwałceniem jego prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. W

odczuciu skarżącego przedłużające się oczekiwanie na rozstrzygnięcie sprawy w

warunkach izolacji w Areszcie Śledczym w W/ spowodowało dla niego także

negatywne konsekwencje zdrowotne. Stąd wniosek o zasądzenie kwoty 20.000 zł,

w przypadku stwierdzenia przez Sąd Najwyższy przewlekłości postępowania w

sprawie.

Reprezentujący Skarb Państwa Prezes Sądu Apelacyjnego wniósł o

oddalenie skargi. Podniósł przy tym, iż skarżący, zarzucając przewlekłość w

rozpoznawaniu

przez

Sąd

Apelacyjny

przedmiotowego

wniosku,

pominął

okoliczność, że akta sprawy zostały w dniu 21 września 2011 r. zwrócone Sądowi

Okręgowemu w /…/, po uprzednim rozpoznaniu szeregu innych wniosków

skarżącego. Ponownie zostały zaś przedstawione Sądowi Apelacyjnemu w dniu 24

listopada 2011 r. i w dniu 8 grudnia 2011 r., a więc bez zbędnej zwłoki, został

rozpoznany wniosek skarżącego. Wysłanie postanowienia w dniu 13 stycznia 2012

r. nie może natomiast świadczyć o przewlekłości postępowania w sprawie, gdyż

okres pomiędzy jego wydaniem a wysyłką nie przekracza rozsądnych granic. W

kontekście oceny całego okresu podejmowania czynności przez Sąd Apelacyjny

należy mieć nadto na uwadze ilość składanych przez skarżącego wniosków, jak

również to, że sprawa o sygnaturze I ACz …, w której skarżący domaga się

stwierdzenia przewlekłości postępowania, została zakończona prawomocnym

zarządzeniem Przewodniczącego I Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w /…/ z

dnia 29 kwietnia 2010 r. o zwrocie pozwu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie

prawa

strony

do

rozpoznania

sprawy

w

przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.), ustawa ta reguluje

zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek

działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze. W myśl ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy

stosuje się odpowiednio, gdy na skutek działania lub bezczynności sądu albo

komornika sądowego doszło do naruszenia prawa strony do przeprowadzenia i

zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Stosownie do art. 2 powołanej

ustawy, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego

skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne

dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy (ust. 1), przy czym dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło

do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i

prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie

rozstrzygnięcia co do istoty (ust. 2). Oznacza to, iż celem powyższej skargi jest

przeciwdziałanie trwającej przewlekłości, zaś jej funkcją przede wszystkim

wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego.

Służy temu zarówno samo stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu

(art. 12 ust. 2 ustawy), jak i możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający

sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust.

3 ustawy). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia

16 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005, nr 5, poz. 71), postępowanie ze

skargi na przewlekłość nie jest samodzielnym postępowaniem zmierzającym do

stwierdzenia przewlekłości i ewentualnie zasądzenia z tego tytułu odpowiedniego

odszkodowania (zadośćuczynienia). W uchwale tej Sąd Najwyższy podzielił

równocześnie

pogląd,

że

celem

tego postępowania

jest przeciwdziałanie

przewlekłości postępowania w trakcie jego trwania i ewentualne przyznanie

„odpowiedniej sumy pieniężnej" jako wstępnej (tymczasowej) rekompensaty.

Podobnie wywiedziono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r.,

III SPP 120/05 (OSNP 2006, nr 5-6, poz. 102), dodając tam że omawiana skarga

stanowi

doraźną

interwencję

przeciwdziałającą

trwającej

przewlekłości

postępowania. Sąd Najwyższy podkreślał również, że publicznoprawnym celem

ustawy

jest

stworzenie

realnego

i

skutecznego

środka

zapobiegającego

przewlekłości postępowania, czyli takiego środka, którego funkcją jest przede

wszystkim wymuszanie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu, a więc

„stworzenie mechanizmu prawnego wymuszającego rozpoznanie sprawy przez

sąd" (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2005 r., III SPP 113/04,

OSNP 2005, nr 9, poz. 134 i uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2005

r., III SPP 115/04, OSNP 2005, nr 9, poz. 135). Wskazywany jednolicie w

orzecznictwie cel powyższej ustawy nie może więc zostać zrealizowany w sytuacji,

kiedy postępowanie zostało prawomocnie zakończone.

Wypada również dodać, iż z treści art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z

dnia 17 czerwca 2004 r. wynika, że skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu,

którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się do sądu w

toku postępowania w sprawie, zaś zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy sądem właściwym

do rozpoznania skargi jest sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się

postępowanie. Niewątpliwie w powołanych przepisach chodzi o etap postępowania

przed tym sądem, przed którym to postępowanie nadal się toczy, czyli nie zostało

jeszcze zakończone (zamknięte) w wyniku wydania stosownych orzeczeń.

Wniesienie skargi na przewlekłość postępowania ma bowiem w istocie służyć

dyscyplinowaniu czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się

jeszcze postępowania w określonej sprawie (por. również postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III SPP 19/05 - OSNP, nr 17, poz. 277).

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 lipca 2005 r.,

III SPP 127/05 (PiZS 2005, nr 11 s. 25), dodając że skarga na przewlekłość

postępowania może być wniesiona jedynie do jego prawomocnego zakończenia

oraz że skarga wniesiona po prawomocnym zakończeniu postępowania co do istoty

sprawy jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Także w postanowieniu z dnia

19 stycznia 2006 r., III SPP 162/05 (LEX nr 439157), Sąd Najwyższy zajął

stanowisko, że skoro sprawa została prawomocnie zakończona, zaś skarga na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej

zwłoki

została

złożona

po

prawomocnym

zakończeniu

postępowania, przeto okoliczność ta powoduje niedopuszczalność skargi z uwagi

na wniesienie jej po upływie przepisanego terminu i stanowi przesłankę odrzucenia

skargi (art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie 1 k.p.c. i w związku z art. 5

ust. 1 i art. 8 ust. 2 ustawy z 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki).

Pogląd ten podzielono w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2005 r., SPK 12/05,

(LEX nr 567515), w uzasadnieniu którego wywiedziono, że zgodnie z treścią art. 5

ust. 1 ustawy, skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga ta

dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w

sprawie. W przypadku, gdy postępowanie zostało prawomocnie zakończone przed

wniesieniem skargi, to oczywistym jest, że nie może być ona rozpoznana

merytorycznie.

Podkreślenia wymaga też fakt, że unormowania ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu

przygotowawczym

prowadzonym

lub

nadzorowanym

przez

prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki stanowią

realizację przepisu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r., podpisanej przez Polskę w

dniu 26 listopada 1991 r. i ratyfikowanej w dniu 19 listopada 1992 r. (Dz.U. Nr 85,

poz. 427), przyznającego każdemu prawo do rzetelnego i publicznego rozpoznania

jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły sąd ustanowiony ustawą, przy

rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o

zasadności każdego oskarżenia w wytaczanej przeciwko niemu sprawie karnej, a

także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do

sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez

właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka ugruntował się przy tym pogląd, iż przepis art. 6

Konwencji ma zastosowanie tylko wtedy, gdy rezultat postępowania ma

bezpośrednio rozstrzygające (directly decisive) znaczenie dla praw i obowiązków

skarżącego o charakterze cywilnym (zob. m.in. wyrok ETPCz z dnia 16 lipca 1971

r. w sprawie Ringeisen przeciwko Austrii). Postępowanie musi być bezpośrednio

rozstrzygające, co oznacza, że nie jest wystarczający luźny (tenuous connection)

związek lub odległe i przypadkowe (remote consequences) skutki (zob. wyrok

ETPCz z dnia 23 czerwca 1981 r. w sprawie Le Compte, Van Leuwen i De Meyere

przeciwko Belgii). Wymaganie to jest spełnione, gdy orzekanie o prawach i

obowiązkach o charakterze cywilnoprawnym jest pierwotnym i zasadniczym celem

postępowania. W orzecznictwie przyjęto też, jakie sprawy mają charakter

rozstrzygający oraz jakie takiego charakteru nie mają. Do tych drugich, tzn. do

spraw, które nie mają rozstrzygającego charakteru, a zatem art. 6 Konwencji nie

jest w stosunku do nich stosowany, należą zaś między innymi sprawy dotyczące

przyznania kosztów (zob. post. EKomPCz z dnia 5 maja 1988 r. w sprawie

Asterlund przeciwko Szwecji).

Przenosząc przedstawione wyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy,

wypada zauważyć, iż inicjująca ją skarga powoda z całą pewnością nie dotyczy

przewlekłości postępowania przed Sądem Apelacyjnym w /…/ w sprawie I ACz ..,

gdyż postępowanie to zostało już prawomocnie zakończone. Przedmiotowa skarga

dotyczy natomiast postępowania w sprawie wniosku skarżącego o zwolnienie go

od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wcześniej

wydanego przez Sąd Apelacyjny w wymienionej sprawie. Abstrahując zatem od

tego, iż z przyczyn, o których wcześniej była mowa, nie jest to postępowanie,

którego rezultat miałby bezpośrednio rozstrzygające znaczenie dla praw i

obowiązków skarżącego o charakterze cywilnym, gdyż te zostały już prawomocnie

rozstrzygnięte we wcześniejszym orzeczeniu, lecz postępowanie o charakterze

incydentalnym (wpadkowym) w odniesieniu do tamtego postępowania, należy

zauważyć, że i to postępowanie zostało już zakończone niezaskarżalnym

postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 8 grudnia 2011 r., zanim jeszcze

wniesiono ocenianą obecnie skargę. Z tego powodu skarga powoda nie może być

więc uznana za wniesioną „w toku postępowania”, jak tego wymaga omawiany

wcześniej art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Dlatego też należy uznać,

że przedmiotowa skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu z mocy art. 370

k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. oraz art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu

przygotowawczym

prowadzonym

lub

nadzorowanym

przez

prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179,

poz. 1843 ze zm.).

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na wskazanych

wcześniej przepisach, a w odniesieniu do kosztów nieopłaconej pomocy prawnej na

podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. o skardze oraz § 15 i § 12 ust. 2 w związku z § 6 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Sąd Najwyższy

orzekł, jak w sentencji.