III SPP 21/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 21/11

POSTANOWIENIE

Dnia 9 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie ze skargi K. Ś.

na przewlekłość postępowania Sądu Najwyższego w sprawie III CSK 35/09,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 września 2011 r.,

1. odrzuca skargę,

2. zasądza zwrot od Skarbu Państwa - Sądu Najwyższego na

rzecz skarżącej opłaty od skargi w kwocie 100 zł.

Uzasadnienie

W skardze z 6 lipca 2011 r., skierowanej do Sądu Najwyższego, „na

przewlekłość procesu o zapłatę kwoty 77.000 zł przed Sądem Okręgowym w T.,

Sądem Apelacyjnym oraz Sądem Najwyższym, powódka K. Ś. wniosła o:

1) stwierdzenie, „że w postępowaniu bez nadania odrębnej sygnatury

wywołanym wniesieniem w dniu 21 stycznia 2008 r. do Sądu Okręgowego w

T. pozwu o zapłatę 77.000 zł za użytkowanie działki (…) przeciwko Gminie

Miasta B. i Skarbowi Państwa Staroście Powiatu B. solidarnie – zawartym w

uzupełnieniu pozwu o sygn. I C …/07 Sądu Okręgowego w T. z w/w daty –

nastąpiła przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym lub Sądem

Najwyższym, a także przed Sądem Okręgowym w T. – szczególnie

przewlekłość

w

przedmiocie

skutecznego

prawnie

rozpoznania

przedmiotowego żądania pozwu”;

1a) ewentualnie „stwierdzenie, że w (być może połączonym nieformalnie do

wspólnego rozpoznania z żądaniem zapłaty kwoty 77.000 zł) procesie I C

…/07 Sądu Okręgowego w T., a także jego wyższych stadiach (I ACa …/08

przed Sądem Apelacyjnym i III CSK 35/09 przed Sądem Najwyższym)

nastąpiła przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym lub Sądem

Najwyższym, a także przed

Sądem Okręgowym w T. – zwłaszcza

przewlekłość

w

postępowania

przedmiocie

skutecznego

prawnie

rozpoznania przedmiotowego żądania pozwu”;

2) „przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej sumy 20.000 zł (…)”;

3) „zasądzenie od Skarbu Państwa – w/w sądów kosztów tego postępowania”;

4) „ustalenie prejudycjalne, że wyroki I C …/07 Sądu Okręgowego w T., I ACa

../08 Sądu Apelacyjnego, III CSK 35/09 Sądu Najwyższego stanowią

sententiae non existens w zakresie w jakim rozstrzygają lub też mogą

rozstrzygać o żądaniu zasądzenia zapłaty sumy 77.000 zł od Gminy Miasta

B. jako pozwanego (pozornego) lub też od Gminy Miasta B. i Skarbu

Państwa Starosty Powiatu B. jako pozwanych solidarnie (pozornych)”.

Skarżąca zarzuciła w szczególności przewlekłość co do:

a) „nadania przez Sąd Okręgowy sprawie sygnatury oraz ujawnienia jej w

repertorium spraw cywilnych wniesionych w 2008 r. oraz zalecenia tych

działań przez Sąd Apelacyjny przy rozpoznaniu apelacji I ACa …/08 lub

przez Sąd Najwyższy w Warszawie przy rozpoznaniu skargi III CSK

35/09 a w rezultacie wydanie przez Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy

wyroków prawnie nie istniejących”;

b) „wezwania skarżącej do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych

pozwu o zapłatę kwoty 77.000 zł przez Sąd Okręgowy sprawie sygnatury

oraz ujawnienia jej w repertorium spraw cywilnych wniesionych do Sądu

Okręgowego w 2008 r. oraz przewlekłość zalecenia tych działań przez

Sąd Apelacyjny przy rozpoznaniu apelacji I ACa …/08 lub przez Sąd

Najwyższy w Warszawie, przy rozpoznaniu skargi III CSK 35/09, a w

rezultacie wydanie przez Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy wyroków

prawnie nie istniejących”;

c) „rozpoznania

ewentualnego

wniosku

o

zwolnienie

z

kosztów

postępowania o zapłatę kwoty 77.000 zł przez Sąd Okręgowy sprawie

sygnatury oraz ujawnienia jej w repertorium spraw cywilnych wniesionych

w 2008 r. oraz zalecenia tych działań przez Sąd Apelacyjny przy

rozpoznaniu apelacji I ACa …/08 lub przez Sąd Najwyższy przy

rozpoznaniu skargi III CSK 35/09”;

d) „rozpoznania wniosku o połączenie spraw i ewentualnie następnie

wydania zarządzenia i połączeniu spraw zgodnie z wnioskiem zawartym

w uzupełnieniu pozwu I C …/07, zalecenia tych działań przez Sąd

Apelacyjny przy rozpoznaniu apelacji I ACa …/08 lub przez Sąd

Najwyższy przy rozpoznaniu skargi III CSK 35/09”;

e) „nadto ewentualnie wydania później postanowienia sądu o dopozwaniu

Urzędu Gminy Miasta B. solidarnie ze Skarbem Państwa do sprawy I C

…/07, zalecenia tych działań przez Sąd Apelacyjny przy rozpoznaniu

apelacji I ACa …/08 lub przez Sąd Najwyższy przy rozpoznaniu skargi III

CSK 35/09”;

f) „podjęcia stosownych działań z urzędu w przedmiocie żądania (o) zapłatę

kwoty 77.000 zł przez Sąd Apelacyjny w związku z rozpoznaniem sprawy

I ACa …/08 oraz przez Sąd Najwyższy w związku ze skargą kasacyjną III

CSK 35/09, a zwłaszcza przewlekłości ustalenia z urzędu nieistnienia

prawnego wyroków przeciwko Gminie Miasta B. oraz ewentualnej

nieważności postępowania I C …/07 i I ACa …/08 w związku z

niedopuszczalnymi przekształceniami podmiotowymi i przedmiotowymi

pierwotnego powództwa przez Sąd Najwyższy w sprawie III CSK 35/09”;

g) „przedstawienia zasadniczych akt sprawy I C …/07 i ich sprawozdania w

postępowaniach I ACa …/08 i III CSK 35/09 w zakresie jakim dotyczyły

Gminy Miasta B.”;

h) „sprostowania z urzędu wyroków I C …/07, I ACa …/08 (przez sąd

apelacyjny) i III CSK 35/08 (przez Sąd Najwyższy) poprzez usunięcie z

ich sentencji przynajmniej strony pozwanej”.

„Mając na uwadze przepisy prawa oraz Kodeksu Etyki Sędziowskiej –

skarżąca – wnosi do składu orzekającego o rozważenie zawiadomienia organów

dyscyplinarnych - w związku z podejrzeniem zmowy funkcjonariuszy mającej na

celu wyłudzenie kosztów sądowych od skarżącej na rzecz pozornych pozwanych

fikcyjnymi wyrokami I C …/07, I ACa …/08 i III CSK 35/09 (zasada iura novit curia)”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Skarga na zarzucaną przewlekłość procesu podlega rozpoznaniu w trybie

ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez

prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jednolity:

Dz.U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1843 ze zm.; dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 4 ust.

1b i ust. 2 tej ustawy rozpoznanie to obejmuje jedynie zarzut przewlekłości

postępowania przed Sądem Najwyższym.

2. Skarga

jest niedopuszczalna,

albowiem nie można

jej wnieść

po

prawomocnym wyroku kończącym rozpoznanie sprawy. Składa się ją do sądu,

przed którym toczy się postępowanie w sprawie. Granicę czasową dla skargi

stanowi zatem prawomocne zakończenie sprawy, gdyż wniesienie jej po tym

terminie powoduje, że nie ma przedmiotu szczególnego postępowania ze skargi

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2009 r., III SPP 3/09, OSNP

2010 nr 17-18, poz. 225 i powołane w nim dalsze orzecznictwo). Sąd Najwyższy

wyrokiem z 7 października 2009 r. (sygn. III CSK 35/09, LEX nr 572042) rozpoznał

skargę kasacyjną skarżącej w sprawie z jej powództwa przeciwko Skarbowi

Państwa – Staroście B. i Gminie Miasta B. o zapłatę i ustalenie. Skarga kasacyjna

została wniesiona od wyroku Sądu Apelacyjnego z 12 września 2008 r. (I ACa

…/08) i została oddalona. Skoro Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną, to nie

ma przedmiotu sprawy uzasadniającego wniesienie skargi na przewlekłość

postępowania w trybie ustawy. Przewlekłość postępowania może być eliminowana

tylko w toku rozpoznawania sprawy (art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy). Tylko wtedy

możliwe

jest

wydanie

zalecenia

dla

sądu

rozpoznającego

sprawę,

nie

jakiegokolwiek, lecz przez ustawę określonego jako: zalecenie podjęcia „przez sąd

rozpoznający sprawę co do istoty, odpowiednich czynności w wyznaczonym

terminie" (art. 12 ust. 2 i ust. 3 ustawy).

3. Nawet gdyby skarga na przewlekłość postępowania była dopuszczalna, to

sąd rozpoznający taką skargę nie mógłby narzucić sądowi rozpoznającemu sprawę

sposobu jej rozstrzygania. Wszak zalecenia sądu rozpoznającego skargę na

przewlekłość postępowania nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i

prawnej sprawy (art. 12 ust 3 zdanie drugie ustawy). Chodzi tu wszak o równie

ważny warunek prawa do sądu, czyli o niezawiłość sądu w rozpatrzeniu sprawy

(art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Niemożliwym byłoby więc wskazywanie sądowi

rozpoznającemu sprawę, że powinien rozstrzygnąć sprawę w określony sposób, bo

przykładowo w ocenie sądu rozpoznającego skargę na przewlekłość zachodzi

nieważność postępowania lub sytuacja nieistnienia orzeczenia (wyroku). Każdy sąd

ma obowiązek brać to pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 k.p.c., 398 13 § 1 k.p.c.),

niezależnie od tego, czy strona stawia zarzuty w tym zakresie. Sytuacja nieistnienia

orzeczenia, prócz faktycznego nieistnienia orzeczenia, może wywoływać różnorakie

kontrowersje prawne, w zależności od przyczyny, z którą łączy się twierdzenie o

nieistnieniu wyroku w znaczeniu prawnym. Procedura cywilna nie przewiduje tu

odrębnej regulacji, zapewne przyjmując, że obecne rozwiązania są wystarczające

do sanacji postępowania na wypadek wyroku nieistniejącego. Przy takim milczeniu

ustawy procesowej w tym względzie nie można jednak zakładać, że ustawodawca

kwestię badania tej szczególnej sytuacji procesowej zawarł w ustawie o skardze na

przewlekłość postępowania. Zakres tej ustawy jest bowiem ściśle określony. Sąd

rozpoznający skargę na przewlekłość postępowania nie zastępuje merytorycznie

sądu rozpoznającego sprawę ani nie jest sądem rozpoznającym sprawę tak jak sąd

odwoławczy. Nie prowadzi więc postępowania w sprawie, w którym to z uwagi na

ciężar kwestii nieistniejącego wyroku konieczne byłoby rozstrzyganie o istotnym

przedmiocie sprawy. Tymczasem funkcja sądu rozpoznającego skargę na

przewlekłość postępowania nie wykracza poza możliwość wydania sądowi

rozpoznającemu sprawę co do istoty tylko zaleceń podjęcia odpowiednich

czynności w terminie zmierzających do rozpoznania sprawy (art. 12 ust. 2 ustawy).

Takie stanowisko potwierdza orzecznictwo, gdyż powiedziano już, że badaniu w

trybie skargi na przewlekłość nie podlegają rozstrzygnięcia, które zapadają w

sprawie, w tym czy były wadliwe prawnie, czy stanowiły „orzeczenia i zarządzenia

fikcyjne (sententia non existens)” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22

listopada 2010 r., III SPP 22/10, LEX nr 694241); w odrębnym postępowaniu ze

skargi na przewlekłość postępowania wykluczone jest dokonywanie merytorycznej

oceny lub weryfikowanie kontrowersji prawnych lub prawniczych zawartych w

kontestowanym orzeczeniu wydanym w postępowaniu, któremu zarzucono

przewlekłość (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 lutego 2011 r., III SPP

34/10, LEX nr 786814, a także z 8 lipca 2005 r., III SPP 119/05, OSNP 2009 nr 910, poz. 166).

4. Sąd Najwyższy w sprawie III CSK 35/09 nie rozpoznawał sprawy skarżącej

tak jak sąd powszechny, lecz tylko jej skargę kasacyjną i wyrokiem z 7 października

2009 r. zakończył postępowanie kasacyjne. Skarżąca nie zarzuca, iżby Sąd

Najwyższy nie rozpoznał jej skargi kasacyjnej, która podlega rozpoznaniu tylko w

granicach podstaw kasacyjnych (art. 39813 § 1 k.p.c. w związku z art. 3984 § 1 pkt 2

k.p.c.). Nie ma też żadnych podstaw do badania tego postępowania kasacyjnego

lub kończącego je wyroku, w szczególności czy zachodzi sytuacja wyroku

nieistniejącego. Analiza tego wyroku wskazuje, że została rozpoznana skarga

kasacyjna powódki, która nie stawiała zarzutów co do nieprawidłowości w

prowadzeniu i rozstrzyganiu sprawy wobec obu pozwanych, również na

wcześniejszych etapach postępowania

Z tych przyczyn skarga wniesiona po prawomocnym zakończeniu sprawy, z

braku przedmiotu rozpoznania, podlegała odrzuceniu i dlatego orzeczono jak w

sentencji.

O zwrocie opłaty od skargi orzeczono zgodnie z dyspozycją art. 17 ust. 3

ustawy.