III SPP 2/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 2/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Wróbel (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

w sprawie ze skargi H. N.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego […]

w sprawie 260/10,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 kwietnia 2011 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Herbert N. skierował 23 lutego 2011 r. do Sądu Najwyższego skargę na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, wnosząc o:

„nakazanie Sądowi Apelacyjnemu Wydział Cywilny ACa 260 /10 wyznaczenie

rozprawy, zniesienia postępowania i przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego

Wydziału Karnego (...); zasądzenia na rzecz skarżącego 20.000 zł”.

W opinii skarżącego w sprawie nic się nie dzieje od 8 października 2010 r.

Skarżący podniósł, że sprawa ta została wniesiona do Sądu Rejonowego Wydziału

Karnego, a trafiła do Sądu Rejonowego do Wydziału Cywilnego bez wiedzy i zgody

powoda, co jest niezgodne z prawem, a Wydział Cywilny jest niewłaściwy od

samego początku.

Zdaniem wnoszącego skargę wyjaśnienie okoliczności faktycznych i

prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, trwa dłużej niż to konieczne

do załatwienia obecnej sprawy cywilnej. Rozprawa apelacyjna odbyła się 8

października 2010 r., jednakże Sąd nie zakończył sprawy sądowej do chwili

obecnej.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego wyjaśnił, co następuje:

Dnia 20 maja 2010 r. przedstawiono Sądowi Apelacyjnemu akta Sądu

Okręgowego sygn. akt C 107/09 wraz z apelacją powoda H. N. od wyroku tego

Sądu z dnia 16 marca 2010 r. Zarządzeniem z 4 sierpnia 2010 r. wyznaczono

termin rozprawy na 8 października 2010 r. Powód H. N. na rozprawie apelacyjnej w

dniu 8 października 2010 r. złożył m. in. wniosek o zwrócenie się do Trybunału

Konstytucyjnego

z

pytaniem

prawnym

oraz

wniosek

o

wyłączenie

„przewodniczącego niniejszego składu od rozpoznania niniejszej sprawy". Wobec

złożenia wniosku o wyłączenie sędziego rozprawa uległa odroczeniu celem

rozpoznania tego wniosku. Postanowieniem z dnia 11 października 2010 r. Sąd

Apelacyjny na posiedzeniu niejawnym oddalił wniosek powoda o wyłączenie

sędziego Sądu Apelacyjnego po uprzednim złożeniu wymaganego prawem

oświadczenia przez tegoż sędziego. Odpis tego postanowienia doręczono stronom

wyznaczając jednocześnie zarządzeniem z dnia 12 października 2010 r. termin

rozprawy apelacyjnej na dzień 30 listopada 2010 r. W międzyczasie nadano bieg

wniesionej przez powoda w dniu 8 października 2010 r. skardze na przewlekłość

postępowania, która została zwrócona zarządzeniem Sądu Najwyższego z 2

listopada 2010 r. III SPP 23/10. Rozprawa apelacyjna w dniu 30 listopada 2010 r.

odbyła się pod niestawiennictwo stron procesu, w tym powoda, które prawidłowo

były zawiadomione o terminie rozprawy. W dniu rozprawy Sąd Apelacyjny wydał

wyrok, którym uchylono zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego i sprawę przekazano

temu

Sądowi

do

ponownego

rozpoznania

i

rozstrzygnięcia

o

kosztach

postępowania apelacyjnego. Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego wynika, że

podstawą uwzględnienia apelacji powoda H. N. było nierozpoznanie istoty sprawy

przez Sąd Okręgowy. Akta sprawy, po uprzednim sporządzeniu uzasadnienia

wyroku oraz doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem pozwanej, zwrócono w

dniu 26 stycznia 2011 r. do Sądu Okręgowego.

W opinii Prezesa Sądu Apelacyjnego wskazane okoliczności powodują, że

nie

sposób

uznać merytorycznej

zasadności skargi, która

zarzuca

brak

podejmowania czynności w Sądzie Apelacyjnym od dnia 8 października 2010 r. do

chwili wniesienia przez powoda kolejnej skargi na przewlekłość postępowania 23

lutego 2011 r., gdyż podejmowane w sprawie czynności procesowe i tok

postępowania nie wykazują opóźnień i zbędnej zwłoki. Brak rozstrzygnięcia na

rozprawie apelacyjnej w dniu 8 października 2010 r. był wynikiem jedynie

złożonego przez powoda wniosku o wyłączenie sędziego i konieczności jego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. W przedmiotowej sprawie 30 listopada 2010 r.

zapadł wyrok sądu drugiej instancji uchylający wyrok Sądu Okręgowego i

przekazujący temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. Należy stwierdzić,

że co do zasady rozpoznanie skargi na przewlekłość postępowania zakończonego

wyrokiem w danej instancji jest bezprzedmiotowe. Jak już bowiem wyjaśnił Sąd

Najwyższy, postępowanie ze skargi na przewlekłość nie jest samodzielnym

postępowaniem, zmierzającym do stwierdzenia przewlekłości i ewentualnie

zasądzenia z tego tytułu odpowiedniego odszkodowania (zadośćuczynienia). Jego

celem jest przeciwdziałanie przewlekłości postępowania w trakcie jego trwania i

ewentualne

przyznanie

„odpowiedniej

sumy

pieniężnej"

jako

wstępnej

(tymczasowej) rekompensaty (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z 17 listopada 2004 r., III SPP 42/04, OSNP 2005 nr 5, poz. 71; postanowienie SN

z dnia 12 maja 2005 r., III SPP 76/05, OSNP 2005 nr 21, poz. 345; postanowienie

SN z dnia 19 stycznia 2006 r., III SPP 165/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 376). Sąd

Najwyższy podkreślił również, że publicznoprawnym celem ustawy jest stworzenie

realnego i skutecznego środka zapobiegającego przewlekłości postępowania, czyli

takiego środka, którego funkcją jest przede wszystkim wymuszanie nadania

sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu, (a więc „stworzenie mechanizmu

prawnego wymuszającego rozpoznanie sprawy przez sąd”) (uchwała Sądu

Najwyższego z 19 stycznia 2005 r., III SPP 113/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 134 i

uchwała Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2005 r., III SPP 115/04, OSNP 2005 nr 9,

poz. 135).

W postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2006 r., III SPP

167/05, (OSNP 2006 nr 23-24, poz. 375), przyjęto, że prawidłowość wyroku sądu

drugiej instancji uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego

sprawę do ponownego rozpoznania nie podlega ocenie przy rozstrzygnięciu o

zasadności skargi na przewlekłość postępowania. W uzasadnieniu postanowienia

podkreślono, że w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie

prawa

przygotowawczym

strony

do

prowadzonym

rozpoznania

lub

sprawy

nadzorowanym

w

przez

postępowaniu

prokuratora

i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. 2004 Nr 179, poz. 1843

ze zm.), (stanowiącym, że „dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do

istoty”) użyto sformułowania „rozstrzygnięcie co do istoty”, a nie „rozstrzygnięcie co

do istoty sprawy”. „Istotą” rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji jest orzeczenie o

zasadności apelacji, a przez to o prawidłowości wyroku sądu pierwszej instancji.

„Rozstrzygnięciem co do istoty” w postępowaniu apelacyjnym jest więc nie tylko

oddalenie apelacji (art. 385 k.p.c.) oraz zmiana zaskarżonego wyroku i orzeczenie

co do istoty sprawy (art. 386 § 1 k.p.c.), ale także uchylenie zaskarżonego wyroku

(art. 386 § 2-4 k.p.c.). Jeżeli więc nawet uznać możliwość oceny przy rozpoznaniu

skargi na przewlekłość postępowania prawidłowości czynności sądu dokonanych w

formie orzeczeń, to może to dotyczyć tylko „czynności podjętych przez sąd w celu

wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty”. Nie może więc to dotyczyć oceny

prawidłowości samych rozstrzygnięć co do istoty, a więc w tym przypadku wyroku

Sądu

drugiej

instancji

uchylającego

wyrok

Sądu

pierwszej

instancji

i

przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 178 ust. 1

Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają

tylko Konstytucji oraz ustawom. Wydanie orzeczenia co do istoty jest niewątpliwie

objęte zakresem niezawisłości sędziowskiej i jego kontrola może nastąpić tylko w

granicach przewidzianej przepisami kontroli instancyjnej. Jeżeli więc odpowiednie

procedury nie przewidują kontroli instancyjnej orzeczeń (bezpośrednio lub

pośrednio - por. art. 380 k.p.c.), to niemożliwe jest przeprowadzenie oceny ich

prawidłowości przy wykorzystaniu środków procesowych służących innym celom

Przedstawiona argumentacja odnosi się również do zarzutów skarżącego

odnośnie

do

skierowania

sprawy

do

niewłaściwego

wydziału

sądu.

Niedopuszczalne jest żądanie skarżącego ażeby w trybie niniejszej skargi

dotyczącej - jak to wyżej wskazano - ochrony prawa strony do rozpoznania sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki, Sąd Najwyższy dokonał merytorycznej oceny

rozstrzygnięć Sądu Apelacyjnego. Przepisy ustawy z 17 czerwca 2004 r. nie

stwarzają nowego środka zaskarżenia orzeczeń sądowych. Ustawa ta określając

formy kontroli sprawności postępowania sądowego, nie zmieniła obowiązującego

porządku prawnego w zakresie postępowania cywilnego (w zakresie środków

zaskarżenia i środków merytorycznej weryfikacji orzeczeń sądowych).

Należy co prawda dodać, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieje

również pogląd, że uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania, mimo, że nie wystąpiło nierozpoznanie istoty sprawy

lub konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 §

4 k.p.c.), może uzasadniać skargę na przewlekłość postępowania (postanowienie

SN z dnia 27 października 2005 r., III SPP 142/05, OSNP 2006 nr 9-10, poz. 167,

postanowienie SN z dnia 29 listopada 2004 r., III SPP 48/04, OSNP 2005 nr 5. poz.

75). W powołanych orzeczeniach Sąd Najwyższy wychodzi z założenia, że

rozstrzygnięcie o uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego

rozpoznania następuje w razie stwierdzenia takich wad orzeczenia w postępowaniu

sądu pierwszej instancji, których sąd drugiej instancji nie może sam usunąć,

wydając wyrok reformatoryjny. Oznacza to, że w pierwszej kolejności sąd drugiej

instancji powinien dokonać zmiany orzeczenia sądu pierwszej instancji (orzec

reformatoryjnie), a dopiero w dalszej kolejności - w razie wystąpienia przesłanek

powołanych w art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c. - uchylić wyrok i przekazać sprawę sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (orzec kasatoryjnie). Prowadzenie

przez sąd drugiej instancji uzupełniającego postępowania dowodowego i orzekanie

reformatoryjne powinno stanowić regułę, albowiem przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania znacznie przedłuża czas postępowania dowodowego.

Jednak niezależnie od tego, czy skład Sądu Najwyższego rozpoznający

niniejszą sprawę, przychyla się do tego stanowiska, pozostaje ono bez znaczenia

dla uznania skargi powoda za bezzasadną. W ocenie Sądu Najwyższego, opisane

wyżej czynności podjęte przez Sąd Apelacyjny były terminowe i prawidłowe, w

związku z czym rozpoznanie sprawy przez ten Sąd nastąpiło bez nieuzasadnionej

zwłoki. Dnia 20 maja 2010 r. przedstawiono Sądowi Apelacyjnemu akta Sądu

Okręgowego. Zarządzeniem z 4 sierpnia 2010 r. wyznaczono termin rozprawy na 8

października 2010 r. Postanowieniem z 11 października 2010 r. Sąd Apelacyjny

oddalił wniosek powoda o wyłączenie sędziego Sądu Apelacyjnego. Odpis tego

postanowienia doręczono stronom wyznaczając jednocześnie zarządzeniem z dnia

12 października 2010 r. termin rozprawy apelacyjnej na dzień 30 listopada 2010 r..

W dniu rozprawy, to jest 30 listopada 2010 r., Sąd Apelacyjny wydał wyrok. Należy

zresztą zauważyć, że brak rozstrzygnięcia na rozprawie apelacyjnej w dniu 8

października 2010 r. był wynikiem złożonego przez powoda wniosku o wyłączenie

sędziego i konieczności jego rozpoznania.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł

jak w sentencji.