III SPP 19/14 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 19/14

POSTANOWIENIE

Dnia 11 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSA Agata Pyjas-Luty

w sprawie ze skargi […] "G." Sp. z o.o. Spółki Komandytowo-Akcyjnej w G.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]

w sprawie I ACa […],

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 marca 2014 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

[…] „G.” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowoakcyjna z siedzibą w G. w skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy

w

postępowaniu

sądowym

bez

nieuzasadnionej

zwłoki

wniosła

o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie o sygn. akt I ACa […]

toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w […], oraz o przyznanie od Skarbu

Państwa na rzecz skarżącej kwoty 20.000 zł i zasądzenie kosztów procesu,

w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W

uzasadnieniu

skargi

podniesiono,

że

w

przedmiotowej

sprawie

nieuzasadniona zwłoka nastąpiła w następujących okresach: 1/ od przekazania akt

sprawy z Sądu Okręgowego w G. do Sądu Apelacyjnego w […] (co miało miejsce

w dniu 8 maja 2012 r.) do wyznaczenia pierwszego terminu rozprawy przez Sąd

Apelacyjny w […] (w dniu 13 września 2012 r. wyznaczony został termin na dzień

16 października 2012 r.); 2/ od rozprawy, która odbyła się w dniu 27 listopada

2012 r., do dnia wniesienia niniejszej skargi, w którym to okresie Sąd Apelacyjny

w […] nie zdołał w sposób skuteczny wezwać biegłego M.J. na rozprawę,

co implikowało niemożliwość dalszego prowadzenia sprawy, jak również odroczył

rozprawę wyznaczoną na dzień 18 września 2013 r. z uwagi na chorobę sędziego

sprawozdawcy, bez wyznaczenia zastępstwa.

Skarżący wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie toczy się od dnia

13 sierpnia 2007 r., kiedy to wpłynął pozew do Sądu Okręgowego w G..

Jego przedmiotem jest spór dotyczący zwrotu ceny sprzedaży pompy do cementu.

Po ponad trzech latach prowadzenia postępowania, w dniu 25 października 2010 r.,

powód złożył skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy

w postępowaniu toczącym się przed Sądem Okręgowym w G. bez nieuzasadnionej

zwłoki, na skutek czego Sąd Apelacyjny w […], popierając częściowo argumentację

skarżącego, stwierdził przewlekłość postępowania w tej sprawie oraz przyznał

skarżącemu od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w G. kwotę 8.000 zł.

W dniu 7 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy w G. wydał w sprawie wyrok

uwzględniający powództwo w całości. Powyższy wyrok został zaskarżony przez

pozwanego. Złożona przez niego w dniu 22 grudnia 2011 r. apelacja została jednak

powodowi doręczona dopiero w dniu 18 kwietnia 2012 r. Akta sprawy sądowej

ostatecznie przekazano z Sądu Okręgowego w G. do Sądu Apelacyjnego w […]

w dniu 8 maja 2012 roku. Pierwszy termin rozprawy apelacyjnej wyznaczono

na dzień 16 października 2012 r. Podczas pierwszej rozprawy Sąd postanowił

dopuścić dowód z uzupełniających ustnych opinii biegłych. Zarządzeniem z dnia

26 października 2012 r. Sąd wyznaczył kolejny termin rozprawy na 27 listopada

2012 r., na który wezwani zostali obaj biegli. Na terminie stawił się i został

przesłuchany jeden z biegłych, drugi z biegłych nie stawił się. Sąd Apelacyjny

postanowił odroczyć rozprawę i w dniu 3 stycznia 2013 r. skierował do biegłego,

który nie stawił się uprzednio na rozprawę, zobowiązanie wskazania, czy

do wydania opinii w przedmiocie wad pompy koniecznym jest przygotowanie

pompy do uruchomienia, czy też możliwe jest wydanie opinii na podstawie oględzin

pompy bez jej uruchomienia, a także jaki jest orientacyjny koszt uruchomienia

pompy. Zobowiązanie Sądu nie zostało przez biegłego podjęte. W dniu 11 lutego

2013 r. ponownie skierowano do biegłego zobowiązanie, które również powróciło

dwukrotnie awizowane z adnotacją „nie podjęto w terminie”. Kolejne zobowiązanie

Sąd skierował do biegłego dopiero w dniu 13 marca 2013 r., wysyłając przesyłkę

na inny adres. Pismo zostało przez biegłego podjęte w dniu 19 marca 2013 r.

Biegły odpowiedział w dniu 20 maja 2013 r. Zarządzeniem z dnia 18 czerwca

2013 r. Sąd wyznaczył termin kolejnej rozprawy na dzień 26 lipca 2013 r.,

ponownie wzywając biegłego. Biegły nie stawił się na rozprawę i nie przedstawi

żadnego usprawiedliwienia. Sąd Apelacyjny wyznaczył kolejny termin na dzień

18 września 2013 r., w dalszym ciągu nie podejmując żadnych działań

dyscyplinujących biegłego, ograniczając się jedynie do jego ponownego wezwania.

Wezwanie to Sąd skierował na niewłaściwy adres - adres, pod którym przez kilka

miesięcy biegły nie podejmował korespondencji, mimo że Sądowi znany był adres,

pod którym korespondencja była odbierana. Reasumując skarżący wskazał, że

do dnia

wniesienia

przedmiotowej

skargi

Sąd

Apelacyjny

nie

potrafił

wyegzekwować od biegłego stawiennictwa na rozprawie i w zasadzie nie podjął

żadnych czynności stanowiących reakcję na bezczynność biegłego (nie zastosował

żadnych środków przewidzianych prawem, mających na celu przymuszenie

biegłego do stawiennictwa na rozprawie). Natomiast rozprawa wyznaczona

przed Sądem Apelacyjnym w […] na 18 września 2013 r. nie odbyła się ze względu

na chorobę sędziego, o której pełnomocnik powoda został powiadomiony

telefonicznie przez sekretariat Wydziału Cywilnego w dniu 17 września 2013 r.

Zdaniem skarżącego, w toku postępowania doszło do prowadzenia postępowania

w sposób opieszały i jednocześnie do braku podjęcia skutecznych działań

mających na celu wyegzekwowanie od powołanych w sprawie biegłych sądowych

wykonania nałożonych na nich obowiązków. W konsekwencji tego, postępowanie

w powyższej

sprawie

trwa

zdecydowanie

dłużej

niż

jest

to

konieczne

dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla jej

rozstrzygnięcia, przy czym podkreślenia wymaga, że skarżący sygnalizował to

wielokrotnie składając wnioski o przyspieszenie postępowania.

Prezes Sądu Apelacyjnego w […] wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się

do wskazanych dwóch okresów, w których - w ocenie skarżącego - nastąpiła

nieuzasadniona zwłoka w rozpoznaniu sprawy, tj. od dnia przekazania akt sprawy

z Sądu Okręgowego w G. do Sądu Apelacyjnego w […] do wyznaczenia pierwszej

rozprawy oraz od daty rozprawy, która odbyła się w dniu 27 listopada 2012 r.,

do dnia wniesienia skargi, podał, że akta sprawy wraz z apelacją pozwanej spółki

i czterema zażaleniami stron na trzy różne postanowienia Sądu pierwszej instancji

wpłynęły do Sądu Apelacyjnego 8 maja 2012 r. i jeszcze w maju Sąd Apelacyjny

wydał postanowienia rozstrzygając zażalenia stron. Odnośnie natomiast drugiego

ze wskazanych okresów, Prezes Sądu Apelacyjnego opisał szczegółowo kolejne

czynności podejmowane przez Sąd celem ustalenia numeru telefonu i adresu

biegłego, a także zrelacjonował rozmowy prowadzone z biegłym. Co się natomiast

tyczy choroby sędziego sprawozdawcy, z powodu której odwołano termin rozprawy

wyznaczony na dzień 18 września 2013 r., to niespodziewana choć krótkotrwała

niedyspozycja sędziego prowadzącego sprawę nie uzasadniała decyzji o zmianie

sędziego sprawozdawcy, a okres dwóch dni poprzedzający termin rozprawy

uniemożliwiłby innemu sędziemu rzetelne, merytoryczne przygotowanie się

do posiedzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.), ustawa ta reguluje

zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek

działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego

postępowanie przygotowawcze. W myśl ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy

stosuje się odpowiednio, gdy na skutek działania lub bezczynności sądu albo

komornika sądowego doszło do naruszenia prawa strony do przeprowadzenia i

zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Celem skargi jest przeciwdziałanie

trwającej przewlekłości, zaś jej funkcją - przede wszystkim wymuszenie nadania

sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego. Służy temu zarówno

samo stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2

ustawy), jak i możliwość zalecenia podjęcia przez Sąd rozpoznający sprawę co do

istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy), a

także ewentualne przyznanie „odpowiedniej sumy pieniężnej” jako wstępnej

(tymczasowej) rekompensaty (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 16 listopada 2004 r., III SPP 42/04, OSNP 2005 nr 5, poz. 71 i uchwała z 19

stycznia 2005 r., III SPP 113/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 135 oraz postanowienie z

dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 102).

Akcentując cel ustawy o skardze na przewlekłość postępowania wypada

zauważyć, że w polskim systemie prawnym obowiązek zorganizowania systemu

jurysdykcyjnego tak, aby właściwe sądy mogły podołać rozstrzyganiu spraw

sądowych w rozsądnych terminach wynika przede wszystkim z art. 45 ust. 1

Konstytucji RP, według którego każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego

rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny,

bezstronny i niezawisły sąd. Obowiązek ten wynika także z art. 6 ust. 1 zdanie

pierwsze Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284

ze zm., dalej Konwencja), zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i

publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i

bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i

obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w

wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Konwencja obowiązuje w polskim

systemie prawnym jako część krajowego porządku prawnego i jest stosowana

bezpośrednio, mając pierwszeństwo przed ustawą (art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji

RP). Dlatego też, oprócz ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, należy

uwzględniać art. 6 Konwencji, wraz z jego interpretacją dokonywaną przez

Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej ETPC lub Trybunał).

W

świetle

orzecznictwa

ETPC

można

wyróżnić

cztery

przesłanki

stwierdzenia przewlekłości postępowania: 1/ terminowość i prawidłowość czynności

podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty, 2/

charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, 3/ znaczenie dla strony,

która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień i 4/ zachowanie się stron, a

w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania (por. M. A.

Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do

rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam

orzecznictwo tego Trybunału). Kryteria te zostały transponowane do ustawy o

skardze na przewlekłość postępowania w jej art. 2 ust. 2.

Stosownie do art. 2 powołanej ustawy, strona może wnieść skargę o

stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej

prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w

sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i

prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (ust. 1), przy czym dla

stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w

szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez Sąd w

celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (ust. 2).

W judykaturze podkreśla się, że wskazanie przez stronę okoliczności

uzasadniających skargę na przewlekłość postępowania nie może polegać na

zakwestionowaniu ogólnego czasu trwania postępowania, lecz powinno wskazywać

określone czynności procesowe, których sąd nie podjął lub podjął z nieuzasadnioną

zwłoka, bądź też dokonał wadliwie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27

marca 2012 r., III SPP 8/12, LEX nr 1171299 i z dnia 2 marca 2012 r., KSP 1/12,

LEX nr 1165252).

W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że ustawa o skardze

na przewlekłość postępowania nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na

rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka

wynika jednak z art. 14 ustawy, który stanowi, że ponowna skarga na przewlekłość

postępowania w tej samej sprawie może być wniesiona po upływie 12 miesięcy.

Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe postępowanie, które trwa dłużej

niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie

oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu

tej ustawy. Również w judykaturze Sądu Najwyższego za przejaw naruszenia

prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki uważa się

wielomiesięczną (roczną) bezczynność sądu polegającą na niewyznaczaniu

rozprawy, także rozprawy apelacyjnej (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12

maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 384; z dnia 16 marca 2006 r.,

III SPP 10/06, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 120; z dnia 21 marca 2006 r., III SPP 13/06,

OSNP 2007 nr 7-8, poz. 121; z dnia 14 marca 2007 r., III SPP 3/07, LEX nr

979621), jeśli nie zachodzą okoliczności usprawiedliwiające opóźnienie. Nie

dochodzi do przewlekłości postępowania apelacyjnego m. in. wtedy, gdy rozprawa

nie

zostaje

wyznaczona

niezwłocznie

lub

zostaje

odroczona

w

celu

przeprowadzenia dodatkowych dowodów, a ich zgromadzenie nie może nastąpić

niezwłocznie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r.,

III SPP 77/05, OSNP 2005 nr 21, poz. 346).

Zasadniczo o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, gdy

postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia,

uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także

charakter sprawy, zachowanie strony, a w szczególności strony, która zarzuca

przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu

rozpoznawania wszystkich wniesionych spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy

zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz

uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw

w ustawowo określonych terminach. Szybkość orzekania nie może bowiem

stanowić przeszkody we właściwym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości.

Ocena, czy wystąpiła przewlekłość postępowania, jest dokonywana na podstawie

obiektywnych i ustawowych kryteriów, w odniesieniu do realiów faktycznych i

prawnych danej sprawy.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że

postępowanie toczące się przed Sądem Apelacyjnym w […] pod sygn. akt

I ACa […], nie cechuje się nieuzasadnioną zwłoką w rozumieniu przepisów ustawy

o skardze na przewlekłość. W okresie pięciu i pół miesiąca, które minęły

od wpłynięcia akt do wyznaczonego terminu pierwszej rozprawy, Sąd Apelacyjny

rozpoznał cztery zażalenia stron i w następstwie tego wydał trzy postanowienia

w kwestiach formalnych. Co się tyczy drugiego ze wskazanych okresów,

tj. od rozprawy, która odbyła się w dniu 27 listopada 2012 r., do dnia wniesienia

przedmiotowej skargi w październiku 2013 r., w którym to okresie Sąd Apelacyjny

w […] nie zdołał w sposób skuteczny wezwać biegłego M. J. na rozprawę,

jak również odroczył rozprawę wyznaczoną na dzień 18 września 2013 r. z uwagi

na chorobę sędziego prowadzącego sprawę, bez wyznaczenia zastępstwa,

wypada podzielić argumentację Prezesa Sądu Apelacyjnego w […] o niecelowości

zmiany sędziego sprawozdawcy z powodu jego nagłej choroby na dwa dni

przed terminem rozprawy. Jest to rzeczywiście krótki okres dla zapewnienia nowo

wyznaczonemu sędziemu referentowi możliwości rzetelnego przygotowania się

do sprawy. Odnośnie natomiast do działania mającego na celu wezwanie biegłego

M. J. na rozprawę, trzeba podkreślić, że Sąd Apelacyjny podejmował w tym

zakresie szereg czynności: 1/ zarządzeniem z dnia 20 grudnia 2012 r. sędzia

sprawozdawca podjął decyzję o zwróceniu się do biegłego, który nie stawił się

na rozprawę w dniu 27 listopada 2012 r., o wskazanie, czy dla wydania opinii

konieczne jest przygotowanie poddanej wcześniej oględzinom przez biegłego

maszyny do uruchomienia, czy też będzie mógł wydać opinię bez uruchomienia

maszyny; 2/ wobec zwrotu pisma sądowego adresowanego do biegłego, decyzją

przewodniczącego wydziału z dnia 5 lutego 2013 r. nakazano sekretariatowi

wydziału nie tylko ponowne wysłanie korespondencji do biegłego, ale także

podjęcie próby ustalenia w rozmowie telefonicznej z biegłym odpowiedzi na pytania

zawarte w zarządzeniu sędziego sprawozdawcy z dnia 20 grudnia 2012 r.;

3/ po ustaleniu numeru telefonu i adresu biegłego, przeprowadzono z nim rozmowę

telefoniczną w dniu 13 marca 2013 r., w trakcie której biegły udzielił odpowiedzi

na niektóre

pytania

zawarte

w

we

wspomnianym

zarządzeniu

sędziego;

4/ wyznaczono termin rozprawy na 26 lipca 2013 r., na który biegły prawidłowo

zawiadomiony

nie

stawił

na 18 września

2013

r.

się;

5/

Analizując

wyznaczono

przebieg

kolejny

termin

postępowania

przed

rozprawy

Sądem

Apelacyjnym w […] należy więc dojść do wniosku, że chociaż od dnia wpłynięcia

akt sprawy do tego Sądu do dnia wniesienia niniejszej skargi upłynęło 17 miesięcy,

to jednak postępowanie to nie jest dotknięte bezczynnością.

Nie podzielając zarzutów skargi, Sąd Najwyższy orzekł zatem o jej

oddaleniu.

aw