III SPP 19/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 19/10

POSTANOWIENIE

Dnia 21 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie ze skargi Z. S.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego […]

w sprawie […],

z udziałem Prezesa Sądu Apelacyjnego

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 września 2010 r.,

odrzuca skargę.

Uzasadnienie

Skarżąca – Z. S. - reprezentowana przez pełnomocnika będącego

adwokatem – w dniu 5 lipca 2010 r. wniosła skargę na przewlekłość postępowania

sądowego w sprawie o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy zakończonej

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 7 lutego 2007 r.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że w zaskarżonej sprawie nastąpiła

przewlekłość postępowania i nieuzasadniona zwłoka oraz o przyznanie od Skarbu

Państwa na rzecz skarżącej kwoty 20.000 zł. i zasądzenie od Skarbu Państwa

kosztów tego postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w dniu 9 sierpnia 2005 r. w

ustawowym terminie wniosła apelację do Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 czerwca 2005 r. Ze względu na upływ 17

miesięcy od dnia wniesienia apelacji i niewyznaczenie przez Sąd terminu rozprawy

apelacyjnej, skarżąca w dniu 8 stycznia 2007 r. wniosła do Sądu Najwyższego za

pośrednictwem Sądu Apelacyjnego skargę na przewlekłość w postępowaniu

sądowym domagając się, po pierwsze, stwierdzenia przewlekłości postępowania w

powyższej sprawie, po drugie, zalecenia podjęcia przez Sąd Apelacyjny

odpowiednich czynności poprzez wyznaczenie w możliwie najbliższym terminie

rozprawy apelacyjnej, i po trzecie, zasądzenia na jej rzecz od Skarbu Państwa

odpowiedniej sumy pieniężnej.

Po wniesieniu skargi na przewlekłość postępowania sądowego, Sąd

Apelacyjny zawiadomieniem z dnia 12 stycznia 2007 r. poinformował skarżącą o

wyznaczeniu rozprawy apelacyjnej na dzień 7 lutego 2007 r.

Na skutek otrzymanego zawiadomienia, skarżąca w dniu 19 stycznia 2007 r.

zwróciła się do Sądu Najwyższego ze skargą na Sąd Apelacyjny na wyznaczenie

rozprawy apelacyjnej i nieprzekazanie skargi na przewlekłość postępowania

sądowego do Sądu Najwyższego.

Skarżąca stwierdziła, że za niedopuszczalną należy uznać praktykę

wyznaczania

terminu

rozprawy

apelacyjnej

już

po

wniesieniu

skargi

na

przewlekłość (na skutek jej wniesienia) i wstrzymania przekazania skargi do Sądu

Najwyższego do czasu prawomocnego rozpoznania apelacji.

Dodatkowo skarżąca podniosła, że w dniu 12 marca 2007 r. złożyła do Sądu

Apelacyjnego wniosek o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego do złożenia

skargi na przewlekłość postępowania sądowego, który to wniosek Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 27 marca 2007 r. oddalił „wobec braku potrzeby udziału w

sprawie adwokata lub radcy prawnego, których udział miałby dotyczyć wniesienia

skargi na przewlekłość postępowania już zakończonego.”

Prezes Sądu Apelacyjnego wniósł o odrzucenie powyższej skargi jako

niedopuszczalnej, ponieważ wniesiona ona została po prawomocnym zakończeniu

postępowania (po wydaniu wyroku przez Sąd drugiej instancji).

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez

nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.), ustawa ta reguluje

zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek

działania lub bezczynności sądu. Stosownie do art. 2 ustawy, strona może wnieść

skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło

naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli

postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych

okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy

(ust. 1), przy czym dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości

postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez Sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia, co do

istoty (ust. 2). Oznacza to, iż celem powyższej skargi jest przeciwdziałanie

trwającej przewlekłości, zaś jej funkcją przede wszystkim wymuszenie nadania

sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego. Służy temu zarówno

samo stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2

ustawy), jak i możliwość zalecenia podjęcia przez Sąd rozpoznający sprawę, co do

istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy).

Jak wyjaśnił w Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 16 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71),

postępowanie ze skargi na przewlekłość nie jest samodzielnym postępowaniem

zmierzającym do stwierdzenia przewlekłości i ewentualnie zasądzenia z tego

tytułu odpowiedniego odszkodowania (zadośćuczynienia), podzielając pogląd, że

celem tego postępowania jest przeciwdziałanie przewlekłości postępowania w

trakcie jego trwania i ewentualne przyznanie "odpowiedniej sumy pieniężnej" jako

wstępnej (tymczasowej) rekompensaty. Podobnie wywiedziono w postanowieniu

Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r., III SPP 120/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz.

102),

dodając,

że

omawiana

skarga

stanowi

doraźną

interwencję

przeciwdziałającą

trwającej

przewlekłości

postępowania.

Sąd

Najwyższy

podkreślał również, że publicznoprawnym celem ustawy jest stworzenie realnego i

skutecznego środka zapobiegającego przewlekłości postępowania, czyli takiego

środka, którego funkcją jest przede wszystkim wymuszanie nadania sprawie

odpowiedniego, sprawnego biegu, a więc "stworzenie mechanizmu prawnego

wymuszającego rozpoznanie sprawy przez sąd" (uchwała Sądu Najwyższego z 19

stycznia 2005 r., III SPP 113/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 134 i uchwała Sądu

Najwyższego z 19 stycznia 2005 r., III SPP 115/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 135).

Wskazywany jednolicie w orzecznictwie cel powyższej ustawy nie może zostać

zrealizowany w sytuacji, kiedy postępowanie zostało prawomocnie zakończone.

Z treści art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

wynika, że skargę o stwierdzenie, iż w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się do Sądu w toku postępowania w

sprawie, zaś zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy sądem właściwym do rozpoznania

skargi jest sąd przełożony nad sądem, przed którym toczy się postępowanie.

Niewątpliwie w powołanych przepisach chodzi o etap postępowania przed tym

sądem, przed którym to postępowanie nadal się toczy, czyli nie zostało jeszcze

zakończone (zamknięte) w wyniku wydania stosownych orzeczeń. Wniesienie

skargi na przewlekłość postępowania ma, bowiem w istocie służyć dyscyplinowaniu

czynności podejmowanych na danym etapie toczącego się jeszcze postępowania w

określonej sprawie (por. również postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18

lutego 2005 r., III SPP 19/05 - OSNP, nr 17, poz. 277).

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 lipca

2005 r., III SPPP 127/05 (PiZS 2005 nr 11 s. 25), stwierdzając, że skarga na

przewlekłość postępowania może być wniesiona jedynie do jego prawomocnego

zakończenia

oraz

że

skarga

wniesiona

po

prawomocnym

zakończeniu

postępowania co do istoty sprawy jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.

Także w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2006 r., III SPP 162/05 (LEX nr 439157),

Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że skoro sprawa została prawomocnie

zakończona, zaś skarga na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu

sądowym

bez

nieuzasadnionej

zwłoki

została

złożona

po

prawomocnym zakończeniu postępowania, przeto okoliczność ta powoduje

niedopuszczalność skargi z uwagi na wniesienie jej po upływie przepisanego

terminu i stanowi przesłankę odrzucenia skargi (art. 370 k.p.c. w związku z art. 397

§ 2 zdanie 1 k.p.c. i w związku z art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 2 ustawy z 2004 r. o

skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki). Pogląd ten podzielono w postanowieniu z

dnia 16 czerwca 2005 r., SPK 12/05, (LEX nr 567515), w uzasadnieniu którego

wywiedziono, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 ustawy, skargę o stwierdzenie, że w

postępowaniu, którego dotyczy nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w

toku postępowania w sprawie. W

przypadku, gdy postępowanie zostało

prawomocnie zakończone przed wniesieniem skarg, to oczywistym jest, że nie

mogą być one rozpoznane merytorycznie. Chyba, że w okresie 6 miesięcy od dnia

wejścia w życie ustawy (co nastąpiło dnia 17 września 2004 r.), osoba, która przed

tym dniem złożyła skargę do Trybunału Praw Człowieka, zarzucając naruszenie

prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie - wniosła skargę o

stwierdzenie przewlekłości postępowania na podstawie ustawy, zaś skarga do

Trybunału została wniesiona w toku postępowania, którego aktualna skarga

dotyczy (art. 18 ust. 1 ustawy).

Niniejsza skarga na przewlekłość postępowania wniesiona została po

prawomocnym zakończeniu sprawy, tj. po wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lutego 2007 r. (po przeszło 3 latach od

wydania tego wyroku). Stąd też z przyczyn wskazanych wyżej Sąd Najwyższy na

mocy art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie 1 k.p.c. i w związku z art. 5 ust.

1 i art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania

sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki orzekł jak w

sentencji.