III SPP 14/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SPP 14/11

POSTANOWIENIE

Dnia 16 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie ze skargi C. S.

na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […]

w sprawie I ACz …/10,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 czerwca 2011 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

C. S. w skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki wniosła o stwierdzenie, że w

postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w sprawie o sygn. akt I Acz …/10

nastąpiła

przewlekłość

postępowania,

zalecenia

Sądowi

Apelacyjnemu

niezwłocznego rozpoznania zażalenia Skarbu Państwa na postanowienie Sadu

Okręgowego oraz przyznania skarżącej od Skarbu Państwa kwoty 20.000 złotych.

W uzasadnieniu skargi podała, że pozwem z dnia 20 lutego 2008 r. skarżąca

domagała się ustalenie przez Sąd Okręgowy, iż orzeczenie Komisji Regulacyjnej do

Spraw

Polskiego

Autokefalicznego

Kościoła

Prawosławnego

w

sprawie

przywrócenia Archidiecezji […] tego Kościoła udziału wynoszącego 0,62086 części

w prawie własności nieruchomości gruntowej położonej przy ulicy P. 5 oraz

zadysponowanie na rzecz Archidiecezji niewyodrębnionymi siedemnastoma

lokalami mieszkalnymi, pomieszczeniami przynależnymi i dwoma

użytkowymi jest nieważne z mocy przepisu art. 58 k.c.

lokalami

W sprawie powstało

zagadnienie prawne, czy droga sądowa jest dopuszczalna. Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 8 marca 2010 r. stwierdził dopuszczalność drogi sądowej i

odmówił odrzucenia pozwu. Postanowienie to zostało zaskarżone zażaleniem

pozwanego Skarbu Państwa. Akta sprawy wraz z zażaleniem przesłano do Sądu

Apelacyjnego […] w dniu 22 czerwca 2010 r. Do tej pory (a więc od dziesięciu

miesięcy) zażalenie pozostaje nierozpoznane, mimo że w sprawie nie zachodzi

konieczność ustalania faktów, a jedynie dokonania wykładni prawa. Zdaniem

skarżącej doszło do rażącego naruszenia jej prawa do rozpoznania przez sprawy

bez nieuzasadnionej zwłoki. Skarżąca jest osobą w zaawansowanym wieku i czas

trwania postępowania sądowego ma dla niej znaczenie. Wnioskowana kwota do

zasądzenia od Skarbu Państwa podyktowana jest zaś wysoką wartością

przedmiotu sporu

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na

naruszenie

prawa

przygotowawczym

strony

do

prowadzonym

rozpoznania

lub

sprawy

nadzorowanym

w

przez

postępowaniu

prokuratora

i

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1483 ze

zm.) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego

skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie trwa dłużej, niż to konieczne dla

wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne dla załatwienia sprawy

egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość

postępowania). Celem ustawy o skardze na przewlekłość postępowania jest

stworzenie w realiach polskiego wymiaru sprawiedliwości mechanizmu prawnego

wymuszającego sprawne rozpoznanie sprawy przez sąd. Obowiązkiem każdego

państwa – strony Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 i

285), jest wszakże zapewnienie takiej organizacji i takiego funkcjonowania systemu

organów wymiaru sprawiedliwości, które faktycznie umożliwia rzeczywiste i

skuteczne korzystanie z gwarantowanego w art. 6 ust. 1 tego aktu prawa do

rozpoznania sprawy przez sąd w rozsądnym terminie. Powinność tę statuuje

również art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle orzecznictwa Trybunału Praw Człowieka można wyróżnić cztery

przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania: 1/ terminowość i prawidłowość

czynności podjętych przez sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do

istoty, 2/ charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, 3/ znaczenie

dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień i 4/ zachowanie

się stron, a w szczególności strony, która zarzuca przewlekłość postępowania (por.

M. A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo

do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam

orzecznictwo tego Trybunału). Kryteria te zostały transponowane do ustawy o

skardze na przewlekłość postępowania w jej art. 2 ust. 2.

Ustawa

nie

określa

jakiegoś

przeciętnego

czasu

oczekiwania

na

rozpatrzenie sprawy. Analizie z punktu widzenia przewlekłości podlega cały okres

tegoż postępowania przed danym sądem(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

22 kwietnia 2010 r., III SPP 6/10, LEX nr 602069). W judykaturze zasadniczo za

przewlekłe uznaje się postępowanie trwające ponad 12 miesięcy (postanowienia

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06, LEX nr

360307 i z dnia 24 lipca 2008 r., II OPP 20/08, LEX nr 493700 oraz postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005 nr 23, poz.

384). Nie jest to jednak sztywna cezura czasowa dla oceny zgodności

postępowania z konwencyjnymi, konstytucyjnymi i proceduralnymi dyrektywami

osądzenia sprawy w rozsądnym terminie.

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu

sprawy może dojść zarówno wskutek bezczynności (zaniechania), jak i wskutek

działania sądu. Odpowiada temu nakaz rozważenia przy rozpoznawaniu skargi nie

tylko terminowości podjętych przez sąd czynności, ale także ich prawidłowości. W

konsekwencji tegoż o przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy,

gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są

one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy.

Reasumując: przewlekłość postępowania to nieuzasadnione żadną z okoliczności

wymienionych w art. 2 ust. 2 ustawy długotrwałe zaniechanie przez sąd czynności

lub podejmowanie czynności nieefektywnych bądź pozornych.

Wracając do realiów niniejszej sprawy wypada przypomnieć, że od

przekazania przez Sądowi Apelacyjnemu akt wraz z zażaleniem Skarbu Państwa

na postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 8 marca 2010 r. o odmowie odrzucenia

pozwu C. S. (tj. od dnia 22 czerwca 2010 r.) do wniesienia skargi na przewlekłość

postępowania (tj. do dnia 21 kwietnia 2011 r.) upłynęło dziesięć miesięcy. Zażalenie

na wspomniane orzeczenie zostało ostatecznie rozpoznane przez Sąd drugiej

instancji, który postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2011 r. zmienił zaskarżone

postanowienie i odrzucił pozew. Oczywiście okoliczność ta nie skutkuje

bezprzedmiotowością skargi, gdyż zgodnie z poglądem wyrażonym w uchwale

Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2008 r., III SPZP 1/07 (OSNP 2008, nr 13 –

14, poz. 205) z punktu widzenia normy art. 5 ustawy decydującym dla

dopuszczalności skargi jest data jej wniesienia. Jeśli zatem skarga została

wniesiona w toku postępowania przed sądem, powinna zostać rozpoznana

merytorycznie także po zakończeniu tegoż postępowania, a oceny jej zasadności

dokonuje się według stanu z daty złożenia skargi.

Analizując terminowość czynności przed Sądem Apelacyjnym należy

stwierdzić, że czas oczekiwania na rozpoznanie zażalenia na postanowienie Sądu

pierwszej instancji nie był nadmiernie długi, a wynikał z charakteru sprawy.

Wprawdzie rozstrzygnięcie kwestii prawnej, jaką jest dopuszczalność drogi sądowej

dla dochodzenia roszczeń pozwu, nie wymagało prowadzenia postępowania

dowodowego, jednak sam problem okazał się skomplikowany. Z zarządzenia

sędziego referenta wydanego tuż po zadekretowaniu sprawy, jak i późniejszych

zarządzeń wynika, iż przyczyną niewyznaczania terminu posiedzenia sądowego

było oczekiwanie na podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały odnośnie do

zagadnienia prawnego dotyczącego roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej

wadliwą decyzją administracyjną. Postępowanie przed Sądem Najwyższym,

toczące się pierwotnie w składzie siedmiu sędziów, a następnie w pełnym składzie

Izby Cywilnej,

zostało zakończone uchwałą z dnia 31 marca 2011 r., III CZP

112/10.

Uznając, że w niniejszym przypadku nie doszło do naruszenia prawa strony

do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, Sąd

Najwyższy z mocy art. 12 ust. 2 ustawy orzekł jak w sentencji.