III SPP 107/05 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 3 czerwca 2005 r.

III SPP 107/05

1. Niesporządzenie przez sędziego uzasadnienia w terminie określonym

w Kodeksie postępowania cywilnego może powodować przewlekłość postępowania (art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa

strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki, Dz.U. Nr 179, poz. 1843).

2. W sprawach cywilnych korzystanie z prawa do rozpatrzenia sprawy w

rozsądnym terminie jest uzależnione od staranności strony i podejmowania

przez nią działań w celu przyspieszenia postępowania.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Beata Gudowska, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca

2005 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia Klubu „B." w K. na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w Krakowie [...] z udziałem Prezesa Sądu Apelacyjnego w

Krakowie,

1. o d d a l i ł skargę.

2. zasądził od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Krakowie kwotę 120 zł

(sto dwadzieścia) na rzecz adwokata Janusza S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Uzasadnienie

Pismem z dnia 21 kwietnia 2005 r. Stowarzyszenie Klub „B.” w K. wniosło za

pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Krakowie do Sądu Najwyższego o stwierdzenie naruszenia przez Sąd Apelacyjny w Krakowie prawa strony do rozpoznania

sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie [...], zasądzenie na jego rzecz kwoty 1.000 zł na podstawie art. 6 ust. 3 w związku z art. 14

ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr

170, poz. 1843) a także o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu nieopłaconych kosztów zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu.

Sąd Okręgowy w Krakowie w wyniku uwzględnienia powództwa Gminy Miejskiej K. przeciwko skarżącemu Stowarzyszeniu o eksmisję (powodowi wzajemnemu

w sprawie o zapłatę) wyrokiem częściowym z dnia 12 sierpnia 2004 r. [...] nakazał

mu, aby opuścił i opróżnił z rzeczy lokal użytkowy położony w K. w R.P. i wydał go

stronie powodowej. Od powyższego wyroku apelację wniosło skarżące Stowarzyszenie. Zarządzeniem z dnia 27 października 2004 r. Sąd Okręgowy w Krakowie wezwał je do uzupełnienia „braków fiskalnych” poprzez uiszczenie opłaty w kwocie 300

zł. Od tego zarządzenia Stowarzyszenie Klub „B.” wniosło zażalenie, gdyż, jak podniosło, w wezwaniu Sądu brak było określenia, jakiego pisma dotyczy wezwanie do

usunięcia braków formalnych pisma procesowego oraz z jakiego tytułu Sąd wzywa

do uiszczenia opłaty, a także czego opłata dotyczy. Sąd Apelacyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 13 stycznia 2005 r. [...] oddalił zażalenie, podnosząc w uzasadnieniu, iż wprawdzie wezwanie, jakie otrzymała strona pozwana nie wskazywało

wprost, iż chodzi o uiszczenie opłaty „od apelacji”, jednakże w dalszej części tego

pisma wskazano, iż opłatę powyższą należy uiścić w terminie tygodniowym od daty

doręczenia wezwania po rygorem odrzucenia apelacji, z czego jednoznacznie wynikało, że opłata dotyczy wniesionej apelacji. Jak jednak wskazało skarżące Stowarzyszenie powyższe uzasadnienie Sąd Apelacyjny sporządził z kilkutygodniowym opóźnieniem; w dniu 16 lutego 2005 r. podczas badania akt sprawy ustaliło ono bowiem,

iż postanowienie z dnia 13 stycznia 2005 r. nie zawierało uzasadnienia, podczas, gdy

art. 237 § 3 k.p.c. ustanawia tygodniowy termin na sporządzenie uzasadnienia postanowienia, liczony od dnia jego wydania na posiedzeniu niejawnym. W związku z

powyższym Stowarzyszenie Klub „B.” w tym samym dniu wniosło za pośrednictwem

Sądu Apelacyjnego w Krakowie do Sądu Najwyższego skargę na bezczynność Sądu

w kwestii sporządzenia i przesłania stronom uzasadnienia, a zarazem złożyło wniosek o ustanowienie dla niego adwokata z urzędu „w związku z możliwością istnienia

przymusu adwokacko-radcowskiego w sprawie złożonej skargi”. Sąd Apelacyjny bez

uprzedniego rozpoznania wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu przesłał

skargę do Sądu Najwyższego, który jednak zarządzeniem z dnia 9 marca 2005 r.

zwrócił mu ją celem rozpoznania wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu

wskazując zarazem, iż strona skarżąca w postanowieniu z dnia 29 czerwca 2004 r.

została zwolniona od kosztów sądowych w całości. Okoliczności zaniechania przez

Sąd Apelacyjny ustanowienia pełnomocnika z urzędu przed przesłaniem skargi do

Sądu Najwyższego dotyczy drugi zarzut skargi z dnia 21 kwietnia 2005 r. Zdaniem

skarżącego obok nieterminowego sporządzenia uzasadnienia w sprawie zażaleniowej było to kolejne zaniechanie Sądu Apelacyjnego w Krakowie, które przyczyniło się

do nieuzasadnionej przewlekłości postępowania w sprawie.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie wniósł o oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niesporządzenie przez sędziego uzasadnienia orzeczenia w terminie określonym w Kodeksie postępowania cywilnego może spowodować, iż postępowanie w

sprawie będzie trwało dłużej niż jest to konieczne dla jej rozstrzygnięcia, a tym samym, że nastąpi naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie

prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki, Dz.U. Nr 179, poz. 1843). W szczególności może to mieć miejsce w takim

przypadku, jak w przedmiotowej sprawie, gdzie niesporządzono w terminie uzasadnienia postanowienia w przedmiocie zażalenia na zarządzenie wzywające do uiszczenia opłaty od apelacji, gdyż spowodowało to wstrzymanie przesłania Sądowi

pierwszej instancji akt sprawy celem dalszego procedowania.

Sąd Najwyższy zważył także, iż skuteczny zarzut skargi na przewlekłość postępowania może również opierać się na zarzucie zaniechania przez sąd, którego

przewlekłości postępowania skarga dotyczy, podjęcia czynności, do których wykonania jest on zobowiązany jako sąd, za pośrednictwem którego strona wnosi skargę do

sądu właściwego do jej rozpoznania (art. 4 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17

czerwca 2004 r.). Dotyczy to w szczególności pobrania opłaty od skargi, zastosowania sankcji w postaci odrzucenia skargi w razie nieuiszczenia opłaty (art. 16 i 17

ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - jednolity tekst Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm. w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z

dnia 17 czerwca 2004 r.), jak również rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych i wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu (art. 114 § 1 in fine oraz art.

115 k.p.c.). Okoliczność, iż art. 7 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. nakazuje temu

sądowi przedstawić skargę niezwłocznie sądowi właściwemu wraz z aktami sprawy,

w której toczy się postępowanie nie zwalnia sądu z tych obowiązków. Określenie

„niezwłocznie” użyte w tym przepisie oznacza bowiem, przesłanie skargi bez zwłoki,

ale po dopełnieniu wskazanych wyżej czynności. Należy bowiem podkreślić, iż postępowanie w sprawie ze skargi o stwierdzenie przewlekłości postępowania bynajmniej nie jest postępowaniem samoistnym, lecz ma charakter incydentalny względem

postępowania w sprawie, którego skarga dotyczy (tak również postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r., III SPP 23/05, jeszcze nieopublikowane).

Jak zatem wskazano wyżej, zarówno niesporządzenie przez sędziego uzasadnienia orzeczenia w terminie określonym w Kodeksie postępowania cywilnego,

jak i zaniechanie przez sąd, którego przewlekłości postępowania skarga dotyczy,

czynności, do których wykonania jest on zobowiązany jako sąd, za pośrednictwem

którego strona wnosi skargę do sądu właściwego do jej rozpoznania może spowodować, iż postępowanie w sprawie będzie trwało dłużej niż jest to konieczne dla jej

rozstrzygnięcia. Ocena terminowości i prawidłowości czynności podjętych przez sąd

w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty jest jednak tylko jednym z

kryteriów, które należy wziąć pod uwagę stwierdzając, czy w sprawie doszło do

przewlekłości postępowania. Poza tą kwestią należy uwzględnić pozostałe cztery

wypracowane w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka i transponowane do ustawy przesłanki oceny przewlekłości postępowania: charakter sprawy,

stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę,

rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności

strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 17

czerwca 2004 r.). Sąd Najwyższy uznał, iż w przedmiotowej sprawie w sposób

szczególny należało przeanalizować ostatnie ze wskazanych kryteriów, gdyż - jak

wskazał ETPC między innymi w wyroku z dnia 8 grudnia 1983 r., Pretto i inni przeciwko Włochom, skarga nr 7984/77 (LEX nr 80845) - w sprawach cywilnych korzystanie z prawa do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie jest uzależnione w

oczywisty sposób od staranności strony i podejmowania przez nią działań w celu

przyspieszenia postępowania. Sąd Najwyższy zważył, iż z całości okoliczności

sprawy wynika, iż to działania samego skarżącego motywowane były chęcią opóźnienia ostatecznego zakończenia sprawy i ewentualnego odsunięcia w czasie uprawomocnienia się zapadłego na jego niekorzyść wyroku eksmisyjnego. Na taki cel

Stowarzyszenia Klub „B.” w szczególności wskazuje zaskarżenie zarządzenia w

przedmiocie wpisu od apelacji z powołaniem się na okoliczność, iż z pisma Sądu nie

wynika, czego opłata ta ma dotyczyć, w sytuacji gdy ustalono, iż wezwanie zawierało

pouczenie o rygorze „odrzucenia apelacji”. Jednoznacznie wynika stąd, iż opłata ta

dotyczyła apelacji wniesionej przez pozwane Stowarzyszenie. Co ważniejsze jednak

zaskarżając wskazane zarządzenie i przedstawiając motywy tego zaskarżenia strona

całkowicie przemilczała fakt, iż postanowieniem z dnia 29 czerwca 2004 r. została

przez Sąd Okręgowy w Krakowie zwolniona od kosztów sądowych w całości [...].

Wobec powyższego, pomimo stwierdzenia uchybień w zakresie terminowości i

prawidłowości podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w Krakowie czynności, Sąd

Najwyższy uznał, iż nie ma wystarczających podstaw do uwzględnienia skargi i z

tych przyczyn na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. orzekł jak

w sentencji.

Rozstrzygnięcie w zakresie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oparte zostało na § 19 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.).