III SO 30/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SO 30/05

POSTANOWIENIE

Dnia 13 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie ze skargi Z. O.

na przewlekłość postępowania Sądu Okręgowego w W. w sprawie

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 kwietnia 2006 r.,

zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt I S …/05,

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 29 września 2005 r. Sąd Apelacyjny w W. oddalił

skargę Z. O. na przewlekłość postępowania Sądu Okręgowego w W. w sprawie o

sygn. akt XVI GC …/02.

Powyższe postanowienie wnioskodawca zaskarżył zażaleniem do Sądu

Najwyższego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z przepisu art. 8 ust. 2 ustawy dnia 17 czerwca 2004 r. niedwuznacznie

wynika, że skarga na przewlekłość postępowania jest szczególnym rodzajem

środka odwoławczego, a ściślej mówiąc, zażalenia. Postępowanie ze skargi na

przewlekłość nie jest więc samodzielnym postępowaniem zmierzającym do

stwierdzenia przewlekłości i ewentualnie zasądzenia z tego tytułu odpowiedniego

odszkodowania

(zadośćuczynienia).

Jego

celem

jest

przeciwdziałanie

przewlekłości postępowania w trakcie jego trwania i ewentualne przyznanie

„odpowiedniej sumy pieniężnej” jako wstępnej (tymczasowej) rekompensaty. W

istocie rozpoznanie skargi nie ma samodzielnego przedmiotu, lecz jest jedynie

elementem postępowania co do istoty sprawy. Postępowania ze skargi na

przewlekłość nie można traktować jako samodzielnej, oddzielnej sprawy choćby ze

względu na niepełną (ułomną) możliwość udziału w niej Skarbu Państwa (prezesa

właściwego

sądu).

Postanowienia

rozstrzygające

skargę

na

przewlekłość

postępowania mają wprawdzie pewną szczególną cechę, polegającą na wiążącym

charakterze w innym postępowaniu w przypadku stwierdzenia przewlekłości, ale z

pewnością nie korzystają z powagi rzeczy osądzonej. Postanowienia odrzucające

skargę nie mają nawet cechy polegającej na uniemożliwieniu jej złożenia przed

upływem 12 miesięcy (art. 14 ustawy). Wprowadzenie takiego środka prawnego

(incydentalnego, wpadkowego) było wolą ustawodawcy. W uzasadnieniu projektu

ustawy wyraźnie stwierdzono, że „nie jest to postępowanie autonomiczne na wzór

ustawy włoskiej; za przyjęciem takiego modelu postępowania przemawiają dwa

podstawowe argumenty; po pierwsze, postępowanie autonomiczne musi zakładać

dwuinstancyjność (zasada konstytucyjna), co stwarza realne niebezpieczeństwo

nadmiernego jego wydłużenia; niweczy to istotę i sens wprowadzenia odrębnej

skargi na przewlekłość; po drugie, doświadczenia wynikające ze stosowania

ustawy włoskiej wskazują, że przyjęty tam model dwuinstancyjnego postępowania,

a nadto możliwość zaskarżenia orzeczenia kasacją spowodowały, że sądy,

rozpoznając liczne skargi na przewlekłość, doprowadzają w efekcie do dalszego

przedłużania postępowania co do istoty sprawy; dlatego, przyjmując model

postępowania incydentalnego, w art. 8 ustawy zawarto normę odsyłającą do

przepisów o postępowaniu zażaleniowym, które są zamieszczone odpowiednio w

Kodeksie postępowania karnego, Kodeksie postępowania cywilnego oraz w

ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi”. Oznacza to, że

skarga na przewlekłość postępowania to środek odwoławczy nieróżniący się w

istotnych elementach od zażalenia.

I właśnie dlatego zasadnicze znaczenie do rozstrzygnięcia kwestii zaskarżalności

orzeczeń wydawanych w tym postępowaniu ma art. 8 ust. 2 ustawy, odsyłający w

sprawach w niej nieuregulowanych do stosowanych odpowiednio przepisów o

postępowaniu zażaleniowym, nadaje skardze status zażalenia, zatem zapadłe po

jej rozpoznaniu postanowienia nakazuje traktować analogicznie do postanowienia

wydanego w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej

instancji przez sąd drugiej instancji (choć sąd nadrzędny rozpoznaje sprawę jako

pierwszy i jedyny). Na uwadze należy mieć także umiejscowienie sądu

apelacyjnego w hierarchii sądownictwa powszechnego, gdzie zawsze występuje

jako sąd drugiej instancji. W konsekwencji od jego orzeczeń nie będzie przysługiwał

zwykły środek zaskarżenia (art. 367 k.p.c. i art. 394 k.p.c.). W tej sytuacji należy

przyjąć, że także od postanowień w przedmiocie skargi na przewlekłość wydanych

przez sąd apelacyjny nie będzie służył środek zaskarżenia zażaleniem do Sądu

Najwyższego. Skoro do Sądu Najwyższego w świetle art. 394 1 § 1 k.p.c. zażalenie

przysługuje na postanowienia sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną

oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Zważywszy,

że

przepisy

postępowania

cywilnego

wprost

nie

wskazują

dopuszczalności rozpatrywania przed Sądem Najwyższym innych zażaleń od

postanowień sądów drugiej instancji wskazanych powyżej, należy uznać, że w

postępowaniu zainicjowanym skargą na przewlekłość taki środek zaskarżenia jest

niedopuszczalny. Ponieważ jest to postępowanie incydentalne, to nie stosuje się do

niego przepisów Konstytucji przyznających stronie prawo do zaskarżania orzeczeń

wydanych w pierwszej instancji (art. 78) oraz przewidujących dwuinstancyjność

postępowania

(art.

176).

Jednoinstancyjność

postępowania ze skargi na

ma

na

celu

przyspieszenie

przewlekłość postępowania. Służy temu też

wprowadzenie 2 miesięcznego terminu, o charakterze instrukcyjnym, do wydania

orzeczenia. Dlatego dążenie do osiągnięcia tego celu spowodowało przyznanie

kompetencji do rozpoznawania skarg na przewlekłość sądom drugoinstancyjnym,

czym w konsekwencji zamknęły drogę do ich wzruszania w postępowaniu

sądowym. Ponadto Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 23 marca

2006 r., III SPZP 3/05 przesądził tę sprawę stwierdzając, iż w sprawie o

przewlekłości postępowania cywilnego zażalenie nie przysługuje oraz nadając tej

uchwale moc zasady prawnej.

Biorąc powyższe pod uwagę należało przedmiotowe zażalenie odrzucić na

podstawie art. 39821 k.p.c. w związku z at. 373 k.p.c.