III SO 21/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SO 21/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z zażalenia R. M.

na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2011 r.,

w sprawie III SW 125/11,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 lutego 2012 r.,

odrzuca zażalenie.

UZASADNIENIE

Powołując się na art. 78 Konstytucji RP R. M. wniósł zażalenie na

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt III SW

125/11, mocą którego pozostawiono bez dalszego biegu wniesiony przez niego

protest przeciwko ważności wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej,

domagając się ponownego rozpatrzenie złożonych protestów.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że siedem pism, które Sąd

Najwyższy potraktował jako jeden protest wyborczy, było w istocie siedmioma

protestami. Żalący się nie podzielił stanowiska Sądu Najwyższego, zgodnie z

którym w proteście nie zostały sformułowane zarzuty popełnienia przestępstw

przeciwko wyborom i wskazał, iż art. 192 Kodeksu wyborczego jest tożsamy z

art. 96 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, więc wykazane w protestach

naruszenie Konstytucji jest równoznaczne z naruszeniem Kodeksu wyborczego, a

więc przestępstwem przeciwko wyborom określonym w art. 82 Kodeksu

wyborczego. Skoro badanie podniesionych zarzutów należało do wyłącznej

kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, to Sąd Najwyższy rozpatrując protesty

powinien był zwrócić się, przed wydaniem zaskarżonego postanowienia, do

Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w trybie art. 193 Konstytucji RP.

W nieskorzystaniu przez Sąd Najwyższy z możliwości zwrócenia się z pytaniem

prawnym do Trybunału Konstytucyjnego żalący się upatruje naruszenia art. 32

Konstytucji. Ponadto w ocenie żalącego się, stwierdzenie przez Sąd Najwyższy, iż

sformułowane w proteście wyborczym zarzuty nie spełniają wymagań określonych

w art. 241 § 3 Kodeksu wyborczego, nie jest nieuzasadnione.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne.

Zgodnie z art. 242 § 1 oraz art. 242 § 1 w związku z art. 258 ustawy z dnia

5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112) protest przeciwko

ważności wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Sąd Najwyższy

rozpoznaje w składzie trzyosobowym w postępowaniu nieprocesowym i wydaje, w

formie postanowienia, opinię w sprawie protestu lub – w sytuacjach opisanych

hipotezą normy art. 243 § 1 i 2 Kodeksu wyborczego – pozostawia protest bez

dalszego biegu. Zarówno przepis art. 242 § 1 jak i przepis art. 243 § 1 i 3 Kodeksu

wyborczego nie zawierają klauzuli o nieprzysługiwaniu środków prawnych od

orzeczeń Sądu Najwyższego zapadłych w tym trybie. Z faktu tego nie można

jednak wyprowadzić wniosku o dopuszczalności zaskarżenia w drodze zażalenia

postanowienia Sądu Najwyższego wydanego na skutek wniesienia protestu

wyborczego.

Podobne

stanowisko

prezentowane

było

w

judykaturze

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2002 r., III AO 3/02, OSNP

– wkł. nr 13, poz. 4; z dnia 6 stycznia 2006 r., III SO 40/05, niepublikowane i z dnia

5 marca 2008 r., III SO 10/07, niepublikowane) w odniesieniu do również

pobawionych wspomnianej klauzuli przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z

dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 190, poz.

1360 ze zm.).

Podstawy prawnej wniesienia środka zaskarżenia od tego rodzaju orzeczeń

nie stanowią przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, do których odsyła – w

zakresie nieprocesowego trybu rozpoznawania protestów wyborczych – art. 242 § 1

Kodeksu wyborczego. Kodeks postępowania cywilnego ustanawia bowiem jednolity

system zaskarżania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych, opierający się na

zasadzie dwuinstancyjności. Przeciwko prawomocnym orzeczeniom sądów drugiej

instancji może być nadto skierowana do Sądu Najwyższego skarga kasacyjna

(art. 3981 § 1 k.p.c.), albo zażalenie (art. 3941 § 1 i § 2 k.p.c.), które to środki

zaskarżenia mają nadzwyczajny charakter. Dopuszczalność poszczególnych

środków odwoławczych lub innych środków zaskarżenia jest zatem wyczerpująco

uregulowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Ich wniesienie jest

możliwe tylko wówczas, gdy akt ten dopuszcza oznaczony środek odwoławczy lub

inny

środek

zaskarżenia.

Kwestię

dopuszczalności

wnoszenia

do

Sądu

Najwyższego zażaleń normuje art. 3941 k.p.c. Instytucja zażalenia do Sądu

Najwyższego podlega odrębnej od art. 394 k.p.c. regulacji, ograniczającej ją do

wypadków wymienionych w tymże przepisie. Powołany przepis wykładany jest więc

w judykaturze w sposób restrykcyjny. Podkreśla się, że przepisy Kodeksu

postępowania cywilnego nie przewidują możliwości wniesienia jakiegokolwiek

środka odwoławczego od orzeczenia Sądu Najwyższego (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 12 października 2007 r., IV CZ 28/07, OSNC 2008 nr 2, poz.

29; z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZ 61/07, Biul. SN 2008 nr 4, poz. 12; z dnia 15

lipca 2008 r., III UZ 3/08, LEX nr 497695; z dnia 7 października 2009 r., III UZ 3/09,

LEX nr 560877; z dnia 20 stycznia 2010 r., II PZ 29/09, LEX nr 577837 i z dnia 21

września 2010 r., III PO 4/11, LEX nr 667492).

Nie

można

też

upatrywać

podstawy

prawnej

wniesionego

środka

zaskarżenia w art. 518 k.p.c. Przepis ten stanowi, że od postanowień sądu

pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje apelacja, zaś na

inne postanowienia sądu pierwszej instancji, w wypadkach wskazanych w ustawie,

przysługuje zażalenie. Wymienione w cytowanym przepisie środki zaskarżenia

dotyczą zatem postanowień sądu pierwszej instancji. Tymczasem w świetle art. 183

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustrojowe usytuowanie Sądu Najwyższego

jako naczelnego organu władzy sądowniczej sprzeciwia się traktowaniu tegoż Sądu

jako sądu pierwszej lub drugiej instancji. Będąc najwyższym organem władzy

sądowniczej,

Sąd

Najwyższy

zawsze

orzeka

poza

tokiem

instancji

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2009 r., III SO 2/09, OSNP

2011 nr 15 – 16, poz. 223 i z dnia 8 września 2010 r., III SO 2/10, niepublikowane).

Nie są wreszcie oparciem dla przedmiotowego zażalenia przepisy art. 176

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 13 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada

1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem

nr 2 (Dz. U z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), wyznaczające – jako minimalny

standard – dwuinstancyjność postępowania sądowego. Trybunał Konstytucyjny

wielokrotnie podkreślał, że zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego

dotyczy jedynie spraw przekazanych na mocy ustaw do właściwości sądów, czyli

spraw rozpoznawanych „od początku do końca" przez sądy. W postępowaniu o

mieszanym charakterze (do jakich można zaliczyć postępowanie w sprawie

protestu wyborczego) jednoinstancyjna kontrola sądowa (w tym przypadku Sądu

Najwyższego) odpowiada standardom konstytucyjnym. Zawarte w art. 176 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pojęcie „instancji” należy odnosić do

przedmiotu całego postępowania, a nie do przedmiotu konkretnego rozstrzygnięcia,

także incydentalnego. Co więcej – zasada dwuinstancyjności wyrażona w art. 176

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pozostaje w ścisłym związku z art. 78

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który to przepis musi zostać uwzględniony

przy ustalaniu znaczenia pierwszego z wymienionych unormowań. Art. 78

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi zaś, że każda ze stron ma prawo do

zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, ale jednocześnie

zastrzega, iż ustawodawca może określić wyjątki od tej zasady oraz trybu

zaskarżania (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia 1998 r., K

41/97, OTK 1998 nr 7, poz. 117, Przegląd Sejmowy 1999 nr 1, s. 184, z glosą B.

Wierzbowskiego; Przegląd Sejmowy 2000 nr 1, s. 205, z glosą A. Wróbla; z dnia 13

lipca 2004 r., P 20/03, OTK-A 2004 nr 7, poz. 64; z dnia 12 września 2006 r., SK

21/05, OTK-A 2006 nr 8, poz. 103z dnia 20 września 2006 r., SK 63/05, OTK-A

2006 nr 8, poz. 108 i z dnia 31 marca 2009 r., SK 19/08, Dz. U. Nr 58, poz. 486;

OTK-A 2009 nr 3, poz. 29 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia

2006 r., III PO 1/06, OSNP 2007 nr 9-10, poz. 147 i uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, OSNP 2006 nr

21-22, poz. 341; Przegląd Sądowy 2008 nr 9, s. 129, z glosą G. Rząsy i B.

Błońskiej;).

Reasumując; wynikająca z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego obowiązuje tylko w

sprawach rozpoznawanych od początku do końca przez sądy. Określone w art. 78

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo do zaskarżania obejmuje natomiast

rozstrzygnięcia wydawane w pierwszej instancji we wszystkich postępowaniach

prowadzonych przez organy władzy publicznej, ale nawet w tym zakresie ustawa

może przewidywać wyjątki w postaci niezaskarżalności rozstrzygnięć organów

pierwszej instancji.

Powyższe

rozważania

prowadzą

do

wniosku

o

niedopuszczalności

przedmiotowego zażalenia, co skutkuje jego odrzuceniem z mocy art. 13 § 2 k.p.c.

w związku z art. 370 k.p.c. w związku z art. 398²¹ k.p.c.