III SO 18/05 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 9 grudnia 2005 r.

III SO 18/05

Postanowienie odrzucające zażalenie na postanowienie oddalające

skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu

sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 3941 § 2 k.p.c., a więc nie przysługuje

od niego zażalenie do Sądu Najwyższego.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2005 r. sprawy

ze skargi Jolanty Z. na przewlekłość postępowania Sądu Okręgowego w Warszawie

[...], na skutek zażalenia skarżącej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2005 r. [...]

o d r z u c i ł zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 maja 2005 r. [...] w

pkt. 1 wyłączył do odrębnego rozpoznania skargę w części dotyczącej przewlekłości

postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie i przekazał ją Sądowi Najwyższemu (w pkt 2) w pozostałej części oddalił skargę.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Jolanta Z., domagając się jego

uchylenia w całości „i zasądzenia jak w skardze z dnia 18 marca 2005 r.”. W zażaleniu skarżąca podniosła, że przedmiotowe postanowienie zostało jej doręczone bez

pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia, a następnie wskutek złożenia

wniosku o pouczenie, skarżącej doręczono błędne pouczenie o niedopuszczalności

zaskarżenia postanowienia z dnia 20 maja 2005 r.

Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2005 r. [...]

odrzucił powyższe zażalenie, jako wniesione po upływie przepisanego terminu.

Na powyższe postanowienie Jolanta Z. wniosła zażalenie do Sądu Najwyższego, w którym domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do

rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr

179, poz. 1843) nie zawiera przepisu regulującego kwestię zaskarżalności postanowienia w przedmiocie skargi na przewlekłość w postępowania. Mimo zawartej w art.1

ust.1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. deklaracji, że ustawa „reguluje zasady i tryb

wnoszenia oraz rozpoznawania skargi” - co mogłoby wskazywać, że jest to uregulowanie całościowe, uwzględniające specyficzny charakter skargi jako środka prawnego niemieszczącego się w klasycznym podziale środków zaskarżenia w postępowaniu cywilnym - to jednak art. 8 ust. 2 ustawy stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek skargi sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu,

którego skarga dotyczy. Oznacza to nie tylko możliwość stosowania obowiązujących

w procedurach cywilnej, karnej oraz administracyjnej przepisów dotyczących zażalenia, ale przede wszystkim wskazuje, że skarga jest quasi - zażaleniem, a sąd okręgowy lub apelacyjny, który ją rozpoznaje orzeka jako sąd drugiej instancji. Niezbędne

jest zatem sięgnięcie w tym zakresie do przepisów o postępowaniu zażaleniowym w

sprawach cywilnych.

Stosownie do art. 3941 § 1 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje

na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o

stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Ponadto w sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem

postanowień, o których mowa w art. 3981 k.p.c., a także postanowień wydanych w

wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Oznacza

to, że zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienia innego rodzaju i wydane

przez sąd inny, niż sąd drugiej instancji, stronie nie przysługują.

Celem postępowania wywołanego skargą na przewlekłość postępowania jest

wywołanie szybkiej reakcji sądu właściwego do jej rozpoznania na zawarty w skardze

zarzut, że postępowanie w sprawie jest przewlekłe. Formą tej reakcji jest wydanie w

krótkim terminie postanowienia, w którym kwestia przewlekłości postępowania zostaje prawomocnie rozstrzygnięta. Rzeczą sądu pozostającego pod zarzutem przewlekłego prowadzenia sprawy jest „niezwłoczne” przedstawienie skargi sądowi właściwemu do jej rozpoznania (art. 7 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania)

Postępowanie wywołane skargą ma zatem charakter incydentalny (wpadkowy)

i prowadzone jest w ramach postępowania co do istoty sprawy, a rozpoznanie skargi

odbywa się w ramach postępowania odwoławczego przy odpowiednim zastosowaniu

przepisów o postępowaniu zażaleniowym. Nie można więc twierdzić, że skargą

wszczęta zostaje nowa (odrębna ) sprawa. Należy przy tym mieć na uwadze, iż instancyjność postępowania skargowego tamowałaby w istocie rozpoznanie sprawy, w

której skarga na przewlekłość została wniesiona, a tym samym byłaby niezgodna z

celem ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., którym jest przyspieszenie toczącego się

postępowania, a w konsekwencji rozpoznania sprawy. Z tego też względu ustawodawca przewidział w art. 14 ustawy możliwość ponownego wystąpienia przez skarżącego z nową skargą w tej samej sprawie dopiero po upływie 12 miesięcy od daty

merytorycznego rozpoznania przez sąd poprzedniej skargi.

Wyjaśnienia wymaga również druga kwestia, istotna z punktu widzenia zaskarżalności orzeczeń skargą na przewlekłość postępowania, polegająca na zdefiniowaniu pojęcia „postanowienie kończące postępowanie w sprawie”. W judykaturze

i doktrynie pojęcie to jest definiowane rozbieżnie i przy zastosowaniu różnych kryteriów. Można spotkać wypowiedzi, według których postanowieniami kończącymi postępowanie w sprawie są: takie, które zamykają drogę do wydania wyroku; w wyniku

których wykluczona zostaje możliwość przedsiębrania w danej sprawie dalszych

czynności; które kończą całość postępowania, a nie tylko jego fragment; które dotyczą całości sprawy, będąc ostatnim orzeczeniem wydanym w postępowaniu. Przyjmuje się, że w sformułowaniu „postanowienie kończące postępowanie w sprawie”

słowo „sprawa” występuje w znaczeniu materialnoprawnym. W tym ujęciu „sprawę”

należy rozumieć jako całość sporu (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999 nr 5, poz. 87, uchwałę

składu siedmiu sędziów z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001 nr 1, poz. 1,

uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC

2001 nr 2, poz. 22). Należy więc przyjąć, że kończącymi postępowanie w sprawie są

te postanowienia, których uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty przez sąd danej instancji.

Przeciwieństwem tych postanowień są postanowienia niekończące postępowania w sprawie, lecz kończące w postępowaniu sądowym jedynie zagadnienia incydentalne, uboczne. Postępowanie wywołane wniesieniem skargi na przewlekłość

postępowania jest - jak wykazano - postępowaniem incydentalnym, w taki też sposób

zostało określone w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy z dnia 17 czerwca

2004 r. Postanowienie rozstrzygające skargę na przewlekłość postępowania nie zamyka drogi do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty.

W świetle przedstawionego wywodu postanowienie odrzucające zażalenie

wniesione na postanowienie oddalające skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 394 1 § 2 k.p.c.

i nie podlega zaskarżeniu do Sądu Najwyższego.

Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.