III SO 15/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt III SO 15/11

POSTANOWIENIE

Dnia 9 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z protestu J. K.

przeciwko ważności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu

Rzeczypospolitej Polskiej

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 9 stycznia 2012 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Najwyższego - Izby Pracy,

Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt III SW 53/11,

odrzuca zażalenie.

UZASADNIENIE

Powołując się na przepisy art. 510 § 1 i art. 518 k.p.c. w związku z art. 394 §

1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w związku z art. 242 § 1 i 3 Kodeksu

wyborczego oraz art. 176 Konstytucji RP i art. 13 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności J. K. wniósł zażalenie na postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt III SW 53/11, mocą którego

pozostawiono bez dalszego biegu jego protest przeciwko ważności wyborów do

Sejmu i Senatu RP. Zarzucając naruszenie art. 160 § 1 pkt 10 Kodeksu

wyborczego w związku z art. 57 § 5 k.p.a. w związku z art. 217 § 3 k.p.a., art. 192 i

art. 210 § 3 Kodeksu wyborczego w związku z art. 517 k.p.c., a nadto art. 2, art. 7,

art. 32.1, art. 45.1 Konstytucji RP oraz art. 6.1 i art. 14 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności, żalący się wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zaskarżone postanowienie

zostało wydane przedwcześnie, gdyż nie zostało zakończone postępowanie karna

przeciwko

członkom

Państwowej

Komisji

Wyborczej

i

Prezydentowi

RP.

Zignorowano też wniosek żalącego się o jawne rozpoznanie sprawy i nie

sporządzono uzasadnienia postanowienia w terminie siedmiu dni. Prezydent RP

zobligowany był podać pełny kalendarz wyborczy, a zwłaszcza ostateczny termin

zakończenia rejestracji list wyborczych. Zastępca przewodniczącego Państwowej

Komisji Wyborczej poświadczył zaś nieprawdę twierdząc, iż żalący się zarzucił

Prezydentowi RP niewskazanie terminu złożenia wniosku PKW o wydanie

zaświadczenia, podczas gdy w rzeczywistości zarzut dotyczył niepodania

ostatecznego terminu do wydania tych zaświadczeń. Termin ten wynosi siedem dni

(podobnie jak terminy odwoławcze z art. 215 i art. 217 Kodeksu wyborczego) i jest

wiążący dla Państwowej Komisji Wyborczej. Zważywszy, że tryb odwoławczy

odnosi się również do rejestracji list kandydatów bez poparcia, Prezydent RP

powinien wyznaczyć ostateczny termin rejestracji zgłoszonych list na 26 dzień

przed dniem wyborów, czego nie uczynił. Sąd Najwyższy nie dostrzegł rażącego

naruszenia art. 210 § 2 Kodeksu wyborczego, albowiem przepis ten nie stanowi o

zarejestrowaniu list wyborczych do 40 dnia przed dniem wyborów. Skoro kwestię

wydania zaświadczeń reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, to także

ten akt reguluje prawidłowość złożenia wniosku o potwierdzenie czegoś, co stało

się faktem. Ważne jest, że wniosek został złożony w terminie przewidzianym w

Kodeksie wyborczy.

Zdaniem żalącego się Państwowa Komisja Wyborcza mogła wnioskować o

oddalanie protestu wyborczego, a nie o jego odrzucenie. Z kolei tej treści wniosek

zgłosił Zastępca Prokuratora Generalnego, chociaż nie był do tego uprawniony.

Natomiast Sąd Najwyższy w swym rozstrzygnięciu poszedł jeszcze dalej i bez

podstawy faktyczno – prawnej pozostawił protest bez dalszego biegu.

Zważywszy, iż przepisy art. 18.1 ustawy o Trybunale Stanu oraz art. 36.4 i

art.

46.2 ustawy o

Trybunale Konstytucyjnym

przewidują

dwuinstancyjne

postępowanie przed tymi organami, zasada ta dotyczy również Sądu Najwyższego i

pozwala na zaskarżenie w drodze zażalenia postanowienia o pozostawieniu

protestu bez dalszego biegu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne.

Zgodnie z art. 242 § 1 oraz art. 242 § 1 w związku z art. 258 ustawy z dnia

5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112) protest przeciwko

ważności wyborów do Sejmu i Senatu Sąd Najwyższy rozpoznaje w składzie

trzyosobowym w postępowaniu nieprocesowym i wydaje, w formie postanowienia,

w sprawie protestu opinię lub – w sytuacjach opisanych hipotezą normy art. 243 § 1

i 2 Kodeksu wyborczego – pozostawia protest bez dalszego biegu. Zarówno

przepis art. 242 § 1 jak i przepis art. 243 § 1 i 3 Kodeksu wyborczego nie zawierają

klauzuli o nieprzysługiwaniu środków prawnych od orzeczeń Sądu Najwyższego

zapadłych w tym trybie. Z faktu tego nie można jednak wyprowadzić wniosku

o dopuszczalności

zaskarżenia

w

drodze

zażalenia

postanowienia

Sądu

Najwyższego wydanego na skutek wniesienia protestu wyborczego. Podobne

stanowisko

prezentowane

było

w

judykaturze

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 22 marca 2002 r., III AO 3/02, OSNP – wkł. nr 13, poz. 4; z

dnia 6 stycznia 2006 r., III SO 40/05, niepublikowane i z dnia 5 marca 2008 r., III

SO 10/07, niepublikowane) w odniesieniu do również pobawionych wspomnianej

klauzuli przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. –

Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej

Polskiej (jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r., Nr 190, poz. 1360 ze zm.).

Podstawy prawnej wniesienia środka zaskarżenia od tego rodzaju orzeczeń

nie stanowią przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, do których odsyła – w

zakresie nieprocesowego trybu rozpoznawania protestów wyborczych – art. 242 § 1

Kodeksu wyborczego. Kodeks postępowania cywilnego ustanawia bowiem jednolity

system zaskarżania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych, opierający się na

zasadzie dwuinstancyjności. Przeciwko prawomocnym orzeczeniom sądów drugiej

instancji może być nadto skierowana do Sądu Najwyższego skarga kasacyjna

(art. 3981 § 1 k.p.c.), albo zażalenie (art. 3941 § 1 i § 2 k.p.c.), które to środki

zaskarżenia mają nadzwyczajny charakter. Dopuszczalność poszczególnych

środków odwoławczych lub innych środków zaskarżenia jest zatem wyczerpująco

uregulowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Ich wniesienie jest

możliwe tylko wówczas, gdy akt ten dopuszcza oznaczony środek odwoławczy lub

inny

środek

zaskarżenia.

Kwestię

dopuszczalności

wnoszenia

do

Sądu

Najwyższego zażaleń normuje art. 3941 k.p.c. Instytucja zażalenia do Sądu

Najwyższego podlega odrębnej od art. 394 k.p.c. regulacji, ograniczającej ją do

wypadków wymienionych w tymże przepisie. Powołany przepis wykładany jest więc

w judykaturze w sposób restrykcyjny. Podkreśla się, że przepisy Kodeksu

postępowania cywilnego nie przewidują możliwości wniesienia jakiegokolwiek

środka odwoławczego od orzeczenia Sądu Najwyższego (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 12 października 2007 r., IV CZ 28/07, OSNC 2008 nr 2, poz.

29; z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZ 61/07, Biul. SN 2008 nr 4, poz. 12; z dnia

15 lipca 2008 r., III UZ 3/08, LEX nr 497695; z dnia 7 października 2009 r., III UZ

3/09, LEX nr 560877; z dnia 20 stycznia 2010 r., II PZ 29/09, LEX nr 577837 i z

dnia 21 września 2010 r., III PO 4/11, LEX nr 667492).

Żalący się niesłusznie upatruje podstawy prawnej wniesionego środka

zaskarżenia w art. 518 k.p.c. Przepis ten stanowi, że od postanowień sądu

pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje apelacja, zaś na

inne postanowienia sądu pierwszej instancji, w wypadkach wskazanych w ustawie,

przysługuje zażalenie. Wymienione w cytowanym przepisie środki zaskarżenia

dotyczą zatem postanowień sądu pierwszej instancji. Tymczasem w świetle art. 183

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustrojowe usytuowanie Sądu Najwyższego

jako naczelnego organu władzy sądowniczej sprzeciwia się traktowaniu tegoż Sądu

jako sądu pierwszej lub drugiej instancji. Będąc najwyższym organem władzy

sądowniczej,

Sąd

Najwyższy

zawsze

orzeka

poza

tokiem

instancji

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2009 r., III SO 2/09, OSNP

2011 nr 15 – 16, poz. 223 i z dnia 8 września 2010 r., III SO 2/10, niepublikowane).

Nieuprawnioną jest także stosowana w tym względzie przez żalącego się

analogia do unormowań art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale

Stanu (jednolity tekst: Dz. U. z 2002 r., Nr 101, poz. 925 ze zm.), w myśl którego

Trybunał Stanu jest sądem pierwszej instancji i sądem drugiej instancji oraz do

art. 36 ust. 4 art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale

Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.), z których pierwszy przewiduje

możliwość wniesienia zażalenia do Trybunału na wydane przez wyznaczonego

sędziego postanowienie w przedmiocie nienadania wnioskowi dalszego biegu, a

drugi określa zasady i tryb rozpoznawania skarg przez Trybunał. Przepisy ten

regulują bowiem zasady działania jedynie organów wymienionych w tytułach

powołanych ustaw i nie mają zastosowania do Sądu Najwyższego.

Nie są wreszcie oparciem dla przedmiotowego zażalenia przepisy art. 176

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 13 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada

1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem

nr 2 (Dz. U z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), wyznaczające – jako minimalny

standard – dwuinstancyjność postępowania sądowego. Trybunał Konstytucyjny

wielokrotnie podkreślał, że zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego

dotyczy jedynie spraw przekazanych na mocy ustaw do właściwości sądów, czyli

spraw rozpoznawanych „od początku do końca" przez sądy. W postępowaniu

o mieszanym charakterze (do jakich można zaliczyć postępowanie w sprawie

protestu wyborczego) jednoinstancyjna kontrola sądowa (w tym przypadku Sądu

Najwyższego) odpowiada standardom konstytucyjnym. Zawarte w art. 176 ust. 1

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pojęcie „instancji” należy odnosić do

przedmiotu całego postępowania a nie w relacji do przedmiotu konkretnego

rozstrzygnięcia, także incydentalnego. Co więcej – zasada dwuinstancyjności

wyrażona w art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pozostaje

w ścisłym związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który to przepis

musi zostać uwzględniony przy ustalaniu znaczenia pierwszego z wymienionych

unormowań. Art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi zaś, że każda ze

stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji,

ale jednocześnie zastrzega, iż ustawodawca może określić wyjątki od tej zasady

oraz trybu zaskarżania (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia

1998 r., K 41/97, OTK 1998 nr 7, poz. 117, Przegląd Sejmowy 1999 nr 1, s. 184, z

glosą B. Wierzbowskiego; Przegląd Sejmowy 2000 nr 1, s. 205, z glosą A. Wróbla;

z dnia 13 lipca 2004 r., P 20/03, OTK-A 2004 nr 7, poz. 64; z dnia 12 września

2006 r., SK 21/05, OTK-A 2006 nr 8, poz. 103 z dnia 20 września 2006 r., SK

63/05, OTK-A 2006 nr 8, poz. 108 i z dnia 31 marca 2009 r., SK 19/08, Dz. U. Nr

58, poz. 486; OTK-A 2009 nr 3, poz. 29 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia

12 kwietnia 2006 r., III PO 1/06, OSNP 2007 nr 9-10, poz. 147 i uchwała składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, OSNP

2006 nr 21-22, poz. 341; Przegląd Sądowy 2008 nr 9, s. 129, z glosą G. Rząsy i B.

Błońskiej).

Resumując: wynikająca z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego obowiązuje tylko w

sprawach rozpoznawanych od początku do końca przez sądy. Określone w art. 78

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo do zaskarżania obejmuje natomiast

tylko

rozstrzygnięcia

wydawane

w

pierwszej

instancji

we

wszystkich

postępowaniach prowadzonych przez organy władzy publicznej, ale nawet w tym

zakresie

ustawa

może

przewidywać

wyjątki

w

postaci

niezaskarżalności

rozstrzygnięć organów pierwszej instancji.

Powyższe

rozważania

prowadzą

do

wniosku

o

niedopuszczalności

przedmiotowego zażalenia, co skutkuje jego odrzuceniem z mocy art. 13 § 2 k.p.c.

w związku z art. 370 k.p.c. w związku z art. 398²¹ k.p.c.